ازمهمترین نیازدانش آموزان روستایی غافل نشویم
ازمهمترین نیازدانش آموزان روستایی غافل نشویم
دسترسی به کتاب و کتاب­خوانی یکی از عوامل موثر و اساسی در رشد فرهنگی، اجتماعی، شناختی و شخصیتی کودکان است. به‌ویژه اگر سخن از عدالت آموزشی باشد دسترسی به کتاب‌­های با کیفیت حق همه کودکان این سرزمین است و این مساله باید در روستاها یا مناطق محروم از کتاب­‌های با کیفیت، به یک الزام تبدیل می‌شود.

دسترسی به کتاب و کتاب­خوانی یکی از عوامل موثر و اساسی در رشد فرهنگی، اجتماعی، شناختی و شخصیتی کودکان است. به‌ویژه اگر سخن از عدالت آموزشی باشد دسترسی به کتاب‌­های با کیفیت حق همه کودکان این سرزمین است و این مساله باید در روستاها یا مناطق محروم از کتاب­‌های با کیفیت، به یک الزام تبدیل می‌شود.

به گزارش بازار کسب کار آنلاین به نقل از ایرناپلاس، «کتابخانه­‌های روستایی کودکان، کارکردها و درس آموخته‌­ها» موضوع نشست ویژه‌­ای است که با تلاش مدرسه توسعه پایدار دانشگاه شریف در ۲۹ آبان‌ امسال بر بستر فضای مجازی برگزار خواهد شد.

این رویداد قرار است به انتقال دانش و تجربه فعالان این حوزه در روستاهای مختلف کشور بپردازد. در واقع پرسش محوری این نشست این خواهد بود که «اهمیت و نقش کتابخوانی در آینده کودکان روستایی چیست؟ و ایده کتابخانه‌­های روستایی چگونه می­‌تواند در پیشرفت مناطق هدف تاثیرگذار باشد؟»

به بهانه این رویداد با تعدادی از فعالان حوزه کتاب کودک در مناطق روستایی گفت‌وگو کردیم.

اسماعیل آذری‌نژاد از فعالان این حوزه و از مروجان کتابخوانی در مناطق روستایی و کم‌برخوردار استان کهگیلویه و بویراحمد است.
وی در باب ضرورت تاسیس و ایجاد کتابخانه‌­های روستایی به بحث عدالت آموزشی اشاره کرد و گفت: باید عدالت و برابری آموزشی برای نقاط روستایی و کم‌برخوردار همانند مناطق شهری فراهم شود تا کودکان روستایی از این طریق بتوانند رشد کرده و برآگاهی خود بیفزایند.

وی درباره نقش کتابدار در روستا معتقد است، فردی که به عنوان کتابدار انتخاب می­‌کنیم پیش از آنکه دغدغه شغل را داشته باشد، باید دغدغه‌مند مردم و رواج فرهنگ کتابخوانی باشد، زیرا در غیر این صورت، فعالیت‌ها نتایج ماندگاری نخواهد داشت و کتابداران باید برای انجام نقش اجتماعی فعال، تلاش کنند.

آذری‌نژاد با یادآوری آیه نهم سوره زمر، «هل یستوی الذین یعلمون و الذین لا یعلمون» (آیا کسانی که می­‌دانند با کسانی که نمی­‌دانند، برابرند؟) معتقد است، کودکی که به واسطه کتاب و کتابخوانی دانایی کسب می‌­کند با کودکی که نمی‌­داند، تفاوت دارد.
از نگاه وی، جامعه رشد یافته، جامعه‌ای است که اعضای آن اهل کتاب باشند. زیرا کتاب و کتابخوانی تفکر خلاق را پرورش داده و به فرد مهارت حل مساله یاد می­‌دهد.
آذری‌نژاد درباره تاثیر کتابخوانی در تغییر و اصلاح سبک زندگی گفت: کودکان بازی می‌­کنند و از والدین خواسته می‌­شود که با کودکان خود بازی کنند؛ والدین می‌­بینند که به واسطه کتاب و بازی، شور و نشاط در خانواده ایجاد شده است.

کودک از طریق کتاب چه می‌آموزد؟

از نظر آذری‌نژاد، کتاب خوب ویژگی­‌های بسیاری باید داشته باشد اما مهم­تر از همه اینکه باعث رشد فکری کودک شود و کودک از طریق آن مهارت گفت‌وگو و حل مساله را یاد بگیرد.

وی درباره راهکارهای غلبه بر چالش­‌های فضای مجازی و گوشی هوشمند به عنوان رقیب در مقابل کتابخوانی و کتابخانه‌های روستایی از تجربه خود در این رابطه گفت: برای پخش کتاب و انجام فعالیت ترویج کتابخوانی به روستایی رفته بودم که به لحاظ امکانات مالی در سطح خوبی قرار داشت و همه کودکان از گوشی هوشمند برای انتقال مطلب استفاده می­‌کردند. در این بین کودکی با وجود صحبت‌­ها و تلاش­‌های فراوان به کتاب‌­هایی که در اختیارش قرار داده بودم جذب نشد.
تلاش کردم کنار او بنشینم و با او در رابطه با محتواهایی که در فضای مجازی و بازی‌­ها دنبال می‌­کند، صحبت کنم. بعد از آن کتابی را انتخاب کردم که به لحاظ محتوایی همان محتوایی باشد که کودک در فضای مجازی دنبال می‌­کرد و به این طریق، باب گفت‌وگو و نزدیکی با او باز شد.

ازمهمترین نیازدانش آموزان روستایی غافل نشویم
ازمهمترین نیازدانش آموزان روستایی غافل نشویم

با روش­‌های خلاقانه می‌­توان همه افراد را کتابخوان کرد

نهضت قریشی­‌نژاد از مروجان کتابخوانی در اصفهان و یکی از موسسان انجمن دوستداران ادبیات کودک و نوجوان اصفهان است.
وی در پاسخ به پرسشی در مورد ضرورت تاسیس و ایجاد کتابخانه­‌های روستایی گفت: دسترسی به کتاب‌­های با کیفیت، حق همه کودکان این سرزمین است. وقتی از عدالت آموزشی و شرایط عادلانه صحبت می­‌شود، دسترسی کودکان در روستاها یا مناطق محروم به کتاب‌­های با کیفیت یک الزام است و تامین رشد شرایط فرهنگی و اجتماعی برای کودکان در همه جا در برنامه کار باید باشد.

وی ادامه داد:‌ نمی‌­شود فقط به تهران و شهرهای بزرگ توجه داشت و از شکاف فرهنگی بین مناطق جلوگیری کرد. یکی از عوامل موثر و اساسی در رشد فرهنگی، اجتماعی، شناختی و شخصیتی کودکان، دسترسی به کتاب و کتابخوانی است. تجربه نشان داده کودکان روستایی بسار مشتاق به کتاب و با استعداد هستند. تاسیس کتابخانه­‌های روستایی به این مهم کمک می‌­کند.

قریشی‌نژاد به نقش کلیدی افراد محلی در موفقیت کتابخانه‌­های روستایی اشاره کرد و گفت: با افراد آشنای محلی، فعالیت­‌ها و طرح‌ها با مشکلات کمتری اجرا می‌­شوند.
وی ویژگی مهم یک مروج را آشنایی او با فرهنگ، آداب و رسوم (بستر فرهنگی اجتماعی) منطقه می‌­داند. از نظر او، مروج خوب، برنامه و طرح را بومی‌سازی می‌­کند.

وی با توجه به تجارب خود در زمینه ترویج کتاب و تاثیر این فعالیت­‌ها در افراد خانواده، افزود: با روش‌­های خلاقانه می‌­توان همه افراد را کتابخوان کرد. فقط لازم است نیاز هر کدام را تشخیص دهیم و کتاب مناسب را به آن­ها معرفی کنیم. به این ترتیب روابط خانواده صمیمی‌­تر و نزدیک‌تر می‌­شود.

از نظر قریشی‌­نژاد، یک کتاب هم از نظر ظاهری باید جذاب باشد و هم به لحاظ محتوایی. محتوای کتاب­‌ها باید ارزش‌­های زندگی و اجتماعی و مهارت­‌های زندگی را به طور غیرمستقیم به کودکان بیاموزد و امید به آینده را در دل و ذهن آن­ها زنده نگه دارد. محتوای کتاب­‌ها همچنین باید متناسب با زندگی روزمره کودکان در این مناطق و برای آن­ها ملموس باشد.
 

ازمهمترین نیازدانش آموزان روستایی غافل نشویم
ازمهمترین نیازدانش آموزان روستایی غافل نشویم

روستاها مکانی مناسب برای ترویج و گسترش کتابخوانی

مهدی نوروز استادیار زبان و ادبیات فارسی، رئیس انجمن نویسندگان و پژوهشگران ابر شهر در نیشابور و از فعالان و مروجان حوزه کتاب و کتابخوانی بر این باور است که روستاها مکانی مناسب برای ترویج و گسترش کتابخوانی هستند زیرا تشنه فراگیری بوده و به سرعت تاثیر پذیرند. ترویج کتابخوانی در روستا ضمن کمک به ارتقای فرهنگی، به پیشرفت و آبادانی منطقه نیز یاری می‌رساند. از نظر او، ارزان‌ترین و سالم‌ترین راه برای رسیدن به زندگی سالم، کتاب است.

وی ادامه داد:‌ افزایش آگاهی و تفکر منجر به عمل نیک شده و این عمل، به عادت تبدیل می‌شود؛ همین عادت‌های پسندیده شخصیت‌ها را می‌سازند و شخصیت‌ها تعیین‌کننده سرنوشت انسان‌ها خواهند شد. بنابراین کتاب، دریچه آگاهی و تفکر و زمینه‌ساز تعلیم و تربیت است.

نوروز که ریاست دانشگاه سبحان نیشابور را برعهده دارد، بر این باور است که آموزش تسهیل‌گرانی از خود روستاها برای ترویج کتابخوانی دراین مناطق بسیار مفید و کارساز است.
وی اضافه کرد: کار فرهنگی باید فرامنطقه‌ای باشد و در کار فرهنگی نباید فعالیت سیاسی انجام داد. از طرفی فعالیت‌های فرهنگی برای کودکان نباید خیال‌پردازانه و رویاگونه بوده بلکه باید با واقعیت مطابقت داشته باشد.

در این باره او به کتاب‌های خود در زمینه زندگی و خاطرات شهدای دفاع مقدس و مدافع حرم اشاره کرد و گفت: نباید قهرمانان ملی و شخصیت‌های محبوب را برای کودکان و نوجوانان دست نیافتنی معرفی کنیم. بلکه باید به گونه‌ای به این الگوهای بزرگ در جامعه پرداخته شود که کودک و نوجوان به آنها احساس نزدیکی کرده و دستیابی به چنین شخصیت‌هایی را دور از دسترس نداند.

از نظر وی، یک کتاب خوب باید از نظر ظاهر، محتوا و تکنیک در سطح مناسبی باشد. ظاهر کتاب باید جذاب و خوش آب و رنگ و از نظر محتوا متناسب با سن کودکان بوده، شادی را به کام آنها بریزد و کودکان و نوجوانان را برای رویارویی با بن‌بست‌های آینده آماده کند و در بحث تکنیک باید دقت شود که قواعد و اصول شعر و داستان در کتاب رعایت شده باشد.

نوروز در بحث چگونگی جلب مشارکت ها و ایجاد تعامل، به ابزار تبلیغ، آگاهی‌رسانی و اطلاع‌رسانی اشاره کرد و براساس تجربه خود گفت: در بحث جلب مشارکت‌ها، کتاب خوب را تشخیص دادیم و از دلسوزان و خیران و …خواستیم کتاب نذر کنند و از طریق این حرکت مردمی، سهمی در افزایش دانش و بینش کودکان و نوجوانان منطقه خود داشته باشند.

راه پیشرفت و آبادانی از فرهنگ می‌گذرد

فاطمه‌السادات جعفری از فعالان حوزه کتابخوانی در روستاها و مدیر کتابخانه‌­های عمومی شهرستان نکا، از علاقه‌مندی به فعالیت‌­های فرهنگی و تلاش‌های خود در این عرصه از سال ۱۳۸۵ گفت: در ابتدای کار که تجربه کمتری داشتم، می‌­دیدم که کودکان به کتابخانه نمی‌­آیند؛ تصمیم گرفتم کتاب را با خود همراه بردارم و به طبیعت رفته و از این طریق بچه‌­ها را جذب کنم. می‌­دیدم که بعضی از سنت­‌ها از جمله سنت شب‌نشینی که اهالی مازندران شب­‌ها در منزل هم جمع می‌­شدند و سفره می‌­انداختند و با هم گفت‌وگو می­‌کردند، به فراموشی سپرده شده است. از همین رو با اجرای طرح «شونیشت فرهنگی» سعی کردم این سنت را حفظ کرده و در کنار آن از کتاب هم استفاده کردیم.

وی با یادآوری یکی از طرح‌­های خود به نام «شهربانو غریبه نیست» به تاثیر کتابخوانی در تغییر سبک زندگی و بهتر شدن روحیات افراد پرداخت و گفت: «طی روزهای مکرر می­‌دیدم که خانمی در نزدیکی کتابخانه می‌آید و می‌نشیند. حس می‌کردم که می‌خواهد با من حرف بزند. در کتابخانه بیشتر به دنبال کتاب‌­هایی از جنس اینکه “چطور بهتر زندگی کنم؟” می­‌گشت. برای همین، اولین دورهمی زنان خانه‌دار را تشکیل دادم و بعد از اینکه رابطه دوستانه و حس اعتماد بین‌ آنها شکل گرفت، شروع به برگزاری کارگاه‌­هایی متناسب با نیازهایشان کردم.

وی به برقراری عدالت فرهنگی اشاره کرد و افزود: نباید تفاوتی بین کودکان شهری و روستایی گذاشته شود؛ نیاز است برای کاهش آسیب‌­ها و برقراری عدالت، به بحث آموزش و ارتقای سطح فرهنگی کودکان روستا توجه شود زیرا رواج کتابخوانی باعث بهبود رشد فرهنگ می­‌شود و از این طریق کودکان یاد می‌­گیرند که عزت نفسشان را حفظ کنند.
از نگاه وی، یکی از راه‌­های خنثی‌کردن نقشه دشمنان و جلوگیری از فساد این است که کودکان و نوجوانان با کتاب انس گرفته و به واسطه کتاب، مهارت‌­های مختلف زندگی را یاد بگیرند.

جعفری معتقد است، برای جلب مشارکت حداکثری باید اعتمادسازی و جلسه‌های توجیهی برگزار شود.
وی با انتقاد از برخی نگاه‌ها، معتقد است، یکی از چالش‌­ها در ترویج کتابخوانی این است که برخی مسئولان همراهی لازم را ندارند و عمدتا تنها راه پیشرفت و آبادانی را پیشرفت عمرانی می­‌ببنند. در حالی که اگر روی فرهنگ کار شود، نتایج به مراتب بهتر و ماندگارتری را شاهد خواهیم بود.
 


زینب شهبازی دبیر برگزاری نشست «کتابخانه­‌های روستایی کودکان، کارکردها و درس آموخته‌­ها» نیز معتقد است، کتابخانه‌های روستایی کودکان در ۱۰ سال اخیر توانسته‌اند اتفاقات خوبی را در برخی نقاط روستایی کلید بزنند و به نظر می‌رسد زمینه برای شکل‌گیری یک جنبش راه‌اندازی کتابخانه‌های روستایی فراهم است.

به گفته وی، اگرچه ایده کتابخانه‌های روستایی، یک ایده جذاب و انرژی‌بخش و قابل الگوبرداری است، اما ایجاد و اداره آنها مستلزم رعایت نکات زیادی است که بتواند به اثرات موردنظر در جهت کمک به پیشرفت و آبادانی و سرزندگی مناطق روستایی منجر شود؛ از این رو، تصمیم گرفتیم در این رویداد، به چرایی و چگونگی این نهادها در نواحی روستایی بپردازیم.

رویداد «کتابخانه‌های روستایی کودکان _ درس آموخته‌ها و کارکردها»، پنجشنبه ۲۹ آبان از ساعت ۱۶ تا ۲۰ بر بستر فضای مجازی برگزار می‌شود.
علاقه‌مندان برای کسب اطلاعات بیشتر درباره چگونگی شرکت در این برنامه و استفاده از محتواهای آن می‌توانند به تارنمای مدرسه توسعه پایدار دانشگاه شریف به نشانی www.sdschool.ir مراجعه کنند.