کالابرگ در دوراهی حمایت و تورم؛ پول افزایش اعتبار از کجا میآید؟
به گزارش خبرنگار اقتصادی بازار کسب و کار، وعده افزایش اعتبار کالابرگ طی ماههای اخیر بارها مطرح شده، اما افزایش مورد انتظار هنوز به شکل پایدار و عملیاتی محقق نشده است. در تازهترین اظهارات نیز اجرای این افزایش به تأمین منابع مالی پایدار گره خورده؛ موضوعی که پرسش مهمتری را نسبت به میزان افزایش اعتبار پیش روی سیاستگذار قرار میدهد: منابع این افزایش دقیقاً از کجا قرار است تأمین شود؟
در شرایطی که هزینه کالاهای اساسی و سایر هزینههای زندگی فشار بیشتری بر بودجه خانوار وارد کرده، کالابرگ میتواند یکی از ابزارهای حمایت مستقیم از قدرت خرید باشد. با این حال، اثر واقعی این سیاست تنها به رقم اعتبار اختصاصیافته بستگی ندارد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، این است که دولت برای پرداخت این اعتبار از چه منبعی استفاده میکند و هزینه آن در نهایت بر دوش چه بخشی از اقتصاد قرار خواهد گرفت.
اگر افزایش اعتبار از محل درآمدهای واقعی و تحققیافته بودجهای تأمین شود، دولت میتواند بخشی از منابع موجود را به حمایت از خانوارهای هدف اختصاص دهد، بدون آنکه فشار مستقیمی بر پایه پولی و شبکه بانکی وارد شود. در این حالت، هزینه حمایت معیشتی در چارچوب منابع واقعی اقتصاد قرار میگیرد و احتمال ایجاد فشار تورمی محدودتر خواهد بود.
اما اگر منابع لازم از مسیر استقراض، افزایش بدهی به شبکه بانکی یا در نهایت خلق پول تأمین شود، داستان متفاوت خواهد بود. افزایش نقدینگی در اقتصادی که همچنان با فشارهای تورمی روبهرو است، میتواند بخشی از اثر حمایتی کالابرگ را خنثی کند. به بیان سادهتر، ممکن است خانوار اعتبار بیشتری دریافت کند، اما همزمان با افزایش قیمت کالاها، قدرت خرید همان اعتبار کاهش پیدا کند.
حمایت معیشتی در مسیر یک چرخه خطرناک
خطر اصلی از جایی آغاز میشود که افزایش اعتبار کالابرگ با منابع پولی و تورمزا انجام شود. دولت برای جبران کاهش قدرت خرید، اعتبار بیشتری در اختیار خانوار قرار میدهد؛ اما اگر تأمین این اعتبار به رشد نقدینگی منجر شود، افزایش تقاضای اسمی میتواند در کنار سایر عوامل، فشار بیشتری بر قیمتها وارد کند.
در مرحله بعد، افزایش قیمتها دوباره قدرت خرید خانوار را کاهش میدهد و همین مسئله، مطالبه برای افزایش مجدد اعتبار کالابرگ را به دنبال خواهد داشت. در چنین شرایطی یک چرخه معیوب شکل میگیرد؛ اعتبار کالابرگ افزایش مییابد، قیمتها بالا میرود، قدرت خرید کاهش پیدا میکند و دوباره افزایش اعتبار ضروری میشود.
این چرخه نشان میدهد که افزایش عددی کالابرگ بهتنهایی نمیتواند معیار موفقیت سیاست حمایتی باشد. آنچه برای خانوار اهمیت دارد، مقدار کالا و خدماتی است که با اعتبار کالابرگ میتواند خریداری کند، نه صرفاً عددی که روی کارت یا حساب او ثبت میشود.
پاسخ به این پرسش به منبع تأمین مالی بستگی دارد. اگر دولت منابع واقعی برای افزایش اعتبار داشته باشد، افزایش کالابرگ میتواند بخشی از فشار هزینههای زندگی را کاهش دهد. اما اگر افزایش اعتبار بدون پشتوانه مالی واقعی انجام شود، احتمال انتقال هزینه این سیاست به سطح عمومی قیمتها افزایش پیدا میکند.
در چنین وضعیتی، دولت از یک طرف برای حمایت از خانوار منابع بیشتری اختصاص میدهد و از طرف دیگر، افزایش هزینهها و تورم میتواند همان حمایت را کماثر کند. نتیجه آن خواهد بود که خانوار در ظاهر اعتبار بیشتری دریافت کرده، اما در بازار با قیمتهای بالاتری مواجه است.
بنابراین، پیش از اعلام رقم جدید کالابرگ، باید یک پرسش اساسی پاسخ داده شود: منبع مالی این افزایش چیست و آیا این منبع توان تأمین پایدار هزینه طرح را دارد؟
وعدهای که هنوز به منابع پایدار نرسیده است
در ماههای اخیر ارقام مختلفی درباره افزایش اعتبار کالابرگ و زمان اجرای آن مطرح شده بود، اما در ادامه مشخص شد اجرای این سیاست به تأمین منابع مالی پایدار وابسته است. همین موضوع باعث شده فاصله میان وعده افزایش اعتبار و اجرای قطعی آن همچنان یکی از مسائل مهم طرح باشد.
در شرایط فعلی، خانوارها به افزایش اسمی یک رقم روی کارت نیاز ندارند؛ آنچه اهمیت دارد، حفظ قدرت خرید واقعی است. اگر هزینههای زندگی با سرعت بیشتری از اعتبار کالابرگ افزایش پیدا کند، حتی یک افزایش قابل توجه در اعتبار نیز نمیتواند اثر بلندمدتی بر معیشت خانوار داشته باشد.
افزایش کالابرگ اگر تورم بیاورد، حمایت نیست
کالابرگ زمانی میتواند یک سیاست حمایتی مؤثر باشد که منابع آن واقعی، پایدار و تا حد امکان غیرتورمی باشد. حمایت از معیشت خانوار نباید از مسیری تأمین شود که چند ماه بعد هزینه همان حمایت را با افزایش قیمت کالاها از مردم پس بگیرد.
از این منظر، مسئله اصلی فقط چند درصد یا چند میلیون تومان افزایش اعتبار کالابرگ نیست؛ مسئله این است که این اعتبار با چه پولی تأمین میشود و چه اثری بر تورم خواهد داشت.
نکته قابل تأمل بازار کسب و کار این است که در اقتصاد تورمزده، افزایش اسمی درآمد یا اعتبار لزوماً به معنای افزایش قدرت خرید نیست. اگر پشتوانه مالی کالابرگ مشخص و پایدار نباشد، ممکن است سیاستی که با هدف حمایت از سفره مردم طراحی شده، در نهایت با افزایش هزینههای زندگی بخشی از همان حمایت را پس بگیرد. بنابراین، پیش از افزایش رقم کالابرگ، باید تکلیف «پول واقعی پشت این افزایش» روشن شود.
دیدگاهتان را بنویسید