بازار کسب و کار– سرویس اقتصادی: روز ملی روستا فرصتی است تا این ظرفیت‌ها بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرند و نگاه‌ها از توسعه صرفاً عمرانی به سمت توسعه اقتصادی و توانمندسازی جوامع محلی معطوف شود. تجربه بسیاری از روستاها نشان می‌دهد که ایجاد زنجیره ارزش برای محصولات بومی، فرآوری و بسته‌بندی، توسعه گردشگری و دسترسی به بازارهای جدید می‌تواند سهم قابل‌توجهی در افزایش درآمد خانوارهای روستایی داشته باشد.
با این حال، مسیر تبدیل ظرفیت‌های بالقوه به درآمد پایدار، نیازمند رفع موانعی مانند محدودیت دسترسی به بازار، کمبود سرمایه، ضعف زیرساخت‌ها و نیاز به آموزش و مهارت‌های جدید است. در این میان، حمایت هدفمند از کسب‌وکارهای محلی و فراهم کردن زمینه برای مشارکت خود روستاییان می‌تواند نقش مهمی در ماندگاری جمعیت، ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی روستاها داشته باشد.
از این منظر، روز ملی روستا فقط یک مناسبت تقویمی نیست؛ بلکه یادآوری فرصتی است برای دیدن ظرفیت‌هایی که اگر به‌درستی شناسایی و تقویت شوند، می‌توانند از دل روستا، درآمد پایدار و توسعه‌ای ماندگار بسازند.
دهیاری‌ها؛ حلقه اتصال روستا به توسعه
دهیاری‌ها به‌عنوان یکی از نزدیک‌ترین نهادهای اجرایی به مردم، شناخت دقیق‌تری از ظرفیت‌ها، نیازها، مشکلات و فرصت‌های هر روستا دارند و به همین دلیل می‌توانند نقش مهمی در مسیر توسعه روستایی ایفا کنند.
هر روستا شرایط خاص خود را دارد؛ یک روستا ممکن است در کشاورزی و دامداری ظرفیت بالایی داشته باشد، روستایی دیگر از جاذبه‌های طبیعی و گردشگری برخوردار باشد و روستایی نیز در زمینه صنایع‌دستی، محصولات بومی یا خدمات محلی ظرفیت ایجاد اشتغال داشته باشد. دهیاری‌ها به دلیل ارتباط مستقیم با ساکنان و حضور مستمر در روستا، می‌توانند این ظرفیت‌ها را شناسایی، دسته‌بندی و برای تبدیل آنها به فرصت‌های اقتصادی معرفی کنند.
نقش دهیاری فقط در اجرای پروژه‌های عمرانی مانند آسفالت، جدول‌گذاری یا بهسازی معابر خلاصه نمی‌شود. یکی از ابعاد مهم توسعه روستا، توسعه اقتصادی و ایجاد زمینه برای اشتغال و درآمد پایدار است. دهیاری می‌تواند با شناسایی ظرفیت‌های بومی، جلب مشارکت مردم، معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری، هماهنگی با دستگاه‌های دولتی و تسهیل ارتباط با بخش خصوصی، زمینه اجرای طرح‌های اقتصادی را فراهم کند.
از سوی دیگر، دهیاری می‌تواند صدای مردم روستا در برابر دستگاه‌های مختلف باشد. بسیاری از طرح‌های اقتصادی به زیرساخت‌هایی مانند راه، آب، برق، اینترنت، امکانات گردشگری یا بازار دسترسی نیاز دارند. پیگیری این زیرساخت‌ها و ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، می‌تواند مسیر سرمایه‌گذاری در روستا را هموارتر کند.
از شناخت روستا تا ایجاد درآمد
مهم‌ترین نکته این است که شناخت ظرفیت به‌تنهایی کافی نیست. دهیاری باید بتواند این شناخت را به برنامه تبدیل کند؛ یعنی مشخص شود روستا چه منابعی دارد، چه محصول یا خدمتی می‌تواند تولید کند، بازار آن کجاست، چه میزان سرمایه نیاز دارد و چگونه می‌توان ارزش افزوده بیشتری در خود روستا ایجاد کرد.
به این ترتیب، دهیاری می‌تواند از یک نهاد صرفاً خدماتی به تسهیل‌گر توسعه محلی تبدیل شود؛ نهادی که ظرفیت‌های روستا را به سرمایه‌گذاران، مردم و دستگاه‌های مرتبط معرفی می‌کند و به شکل‌گیری کسب‌وکارهایی کمک می‌کند که نتیجه آن اشتغال، افزایش درآمد خانوارها و ماندگاری جمعیت در روستا باشد.
در واقع، دهیاری زمانی می‌تواند نقش واقعی خود را در توسعه ایفا کند که شناخت دقیق از روستا را به برنامه عملی برای استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی آن تبدیل کند.
استاندار گلستان با تأکید بر ضرورت استفاده هدفمند از منابع مالی دهیاری‌ها، خواستار هدایت این منابع به سمت فعالیت‌های مولد اقتصادی شد و گفت: منابع مالی روستاها نباید صرفاً در حساب‌های بانکی باقی بماند، بلکه باید در مسیر تولید، اشتغال‌زایی و ایجاد درآمد پایدار برای ساکنان روستاها به کار گرفته شود.
علی اصغر طهماسبی دهیاران باید پس از به‌کارگیری صحیح منابع موجود و اجرای طرح‌های اقتصادی، برای جذب اعتبارات و منابع مالی بیشتر نیز مطالبه‌گری کنند تا امکان توسعه فعالیت‌های تولیدی و اشتغال‌زا در روستاها افزایش یابد.
استاندار گلستان با اشاره به افزایش قابل توجه بودجه‌های روستایی استان نسبت به سال ۱۴۰۳ اظهار کرد: افزایش اعتبارات فرصت مناسبی برای شوراهای اسلامی و دهیاری‌هاست تا منابع را از هزینه‌های صرفاً جاری و غیرمولد به سمت طرح‌هایی هدایت کنند که بتواند به ایجاد اشتغال، رونق کسب‌وکارهای محلی و شکل‌گیری درآمد پایدار منجر شود.
وی با تأکید بر اینکه اقتصاد روستا باید به یکی از اولویت‌های اصلی شوراها و دهیاری‌ها تبدیل شود، گفت: برای تحقق این هدف، ابتدا باید مسائل و ظرفیت‌های هر روستا به‌صورت دقیق شناسایی شود. استفاده از ظرفیت نخبگان و افراد صاحب‌تجربه، حمایت از کارآفرینان و شناسایی فرصت‌های سرمایه‌گذاری می‌تواند زمینه‌ساز توسعه اقتصادی و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی باشد.
استاندار گلستان ادامه داد: اگر اقتصاد را به‌عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه روستاها در نظر بگیریم، بخشداران، مدیران مرتبط با امور روستایی، شوراهای اسلامی و دهیاران باید در کنار مردم قرار گیرند، مسائل و نیازهای هر روستا را احصا کنند و ظرفیت‌ها و فرصت‌های اقتصادی موجود را شناسایی و برای بهره‌گیری از آنها برنامه‌ریزی کنند.
وی با بیان اینکه باید روستاها دوباره به کانون تولید، اشتغال و درآمد تبدیل شوند، افزود: در گذشته بخش قابل‌توجهی از کارآفرینی، اشتغال و درآمد در روستاها شکل می‌گرفت و امروز نیز باید شرایطی فراهم شود که این ظرفیت دوباره فعال شود.
طهماسبی با اشاره به سهم ۵۶.۸ درصدی جمعیت روستایی در گلستان گفت: بخشی از جمعیت روستایی به دلیل تحصیل یا اشتغال در شهرها سکونت دارند اما در روزهای پایانی هفته به روستاها و خانه‌های پدری خود بازمی‌گردند یا همچنان در روستا دارای خانه هستند بنابراین حفظ این اصالت و پیوند میان نسل‌ها اهمیت زیادی دارد.
وی با اشاره به شعار هر خانه یک کارخانه گفت: همه مدیران، بانک‌ها و صندوق‌ها باید از کار و کارآفرینی حمایت کنند و مردم نیز بخشی از درآمد خود را برای ایجاد درآمد پایدار در روستاها به کار بگیرند.
ظرفیت‌هایی که هنوز به اقتصاد تبدیل نشده‌اند
اگرچه طی سال‌های اخیر با اختصاص اعتبارات به دهیاری‌ها، شرایط برای اجرای طرح‌های عمرانی، بهبود زیرساخت‌ها و فراهم کردن بستر سرمایه‌گذاری در روستاها تا حدی فراهم شده است، اما برخورداری از بودجه و زیرساخت به‌تنهایی به معنای رونق اقتصادی نیست. بسیاری از روستاهای استان همچنان نتوانسته‌اند از ظرفیت‌های طبیعی و بومی خود برای ایجاد اشتغال و درآمد پایدار استفاده کنند.
در بسیاری از این مناطق، ظرفیت‌هایی مانند کشاورزی، باغداری، دامپروری، منابع طبیعی، گردشگری، صنایع‌دستی و محصولات بومی وجود دارد، اما این ظرفیت‌ها هنوز به یک زنجیره اقتصادی کامل تبدیل نشده‌اند. به بیان دیگر، ممکن است روستا محصول یا جاذبه داشته باشد، اما فرآوری، بسته‌بندی، بازاریابی، فروش و جذب سرمایه برای آن به شکل مطلوب انجام نشده باشد.
از سوی دیگر، ایجاد زیرساخت‌هایی مانند راه، آب، برق و امکانات ارتباطی، هرچند برای توسعه ضروری است، اما مرحله نخست توسعه اقتصادی محسوب می‌شود. مرحله مهم‌تر، شناسایی مزیت اقتصادی هر روستا و تبدیل آن به یک پروژه درآمدزا است؛ پروژه‌ای که بتواند برای مردم محلی اشتغال ایجاد کند و بخشی از ارزش افزوده تولیدشده را در خود روستا نگه دارد.
در این میان، دهیاری‌ها و شوراهای اسلامی روستا می‌توانند نقش مهمی در شناسایی ظرفیت‌های مغفول، جلب مشارکت مردم، معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری و ایجاد ارتباط میان روستا و سرمایه‌گذاران داشته باشند. همچنین استفاده از ظرفیت نخبگان و کارآفرینان بومی می‌تواند به شناسایی راهکارهایی متناسب با شرایط هر روستا کمک کند.
بنابراین چالش اصلی امروز بسیاری از روستاها، صرفاً کمبود منابع نیست؛ بلکه چگونگی تبدیل منابع و ظرفیت‌های موجود به فعالیت اقتصادی مولد و درآمد پایدار است. اگر این فاصله میان «ظرفیت» و «سرمایه‌گذاری» کاهش یابد، روستا می‌تواند از یک مصرف‌کننده بودجه به یک تولیدکننده درآمد، اشتغال و ارزش افزوده تبدیل شود.
