بازار کسب و کار- سرویس اقتصادی: علوفه دامی یکی از نیازهای روزمره دامدارن محسوب میشود که در چند دهه اخیر به دلیل از بین رفتن مراتع و تبدلی برخی از این زمین‌ها به زراعت کشت‌های دیم، وضعیت خوراک دامداری‌های سبک و سنگین با مشکلات زیادی از جمله چند برابر شدن قیمت نهاده‌ها و کمبودها را در پی داشته و موجب کاهش چشمگیر دامداری‌ها شده است.
در مناطــق خشــک و نیمه خشک کشور، افزایش جمعیت، تغییر اقلیم ، استفاده بیش از حد از منابع آبی و از تبدیل مراتع به زمین‌های زراعی توازن اکولوژیکی را بر هم زده است.
با توجه به اینکه در بسیاری از مناطق کشور منابع آبی شور هستند و زمین‌های لب شور نیز زراعتی در آنها انجام نمی‌شود لذا موجب شده تا این اراضی سال‌ها بلااستفاده باقی بماند و این در حالی است که بسیاری از کشورهای همجوار ایران که خشک و دارای زمین‌های شور هستند توانسته‌اند با استفاه از توان علمی و تکنولوژی این زمین‌ها را به اراضی مستعد برای پرورش انواع گیاهان و صیفی‌جات تبدیل کنند.
از سوی دیگر از بین رفتن پوشش‌های گیاهی در مناطق خشک و نیمه خشک موجب افزایش تاثیرات ناخوشایند بیابان‌زایی شده که در سال‌های اخیر پدیده ریزگردها را به همراه داشته است.
ازکل سطح مراتع استان گلستان حدود۶۰۰۰۰ هکتار،ًتقربیا۶درصدآن جزومراتع شور و قلیایی است که برای دامداران روستاهای منطقه از اهمیت ویژه‌ای برخورداراست، اما متاسفانه در سال‌های اخیر بیشتراراضی مرتعی به اراضی زراعی تبدیل شده است، به طوری که پوشش گیاهی وغنای گونه‌ای به سطح ناچیزی ازمراتع باقیمانده محدودشده است.
استفاده بهینه از اراضی لب شور امروز به یکی از مباحث مهم برای تولید محصولات دامی مقاوم با شوری تبدیل شده است که اگر چه سال‌ها بر روی آن مطالعات انجام شده اما عملا اقدام جدی برای تولید علوفه دامی صورت نگرفته و از سوی دیگر فقدان خرید از کشاورز نیز موجب شد تا تعدادی از کشاروزان که در سال‌های اخیر اقدام به کاشت علوفه‌های مقاوم با شوری کرده بودند نیز از این زراعت خارج شوند .
از سوی دیگر افزایش قیمت نهاده‌های دامی پس از حذف ارز ترجیحی و سرگردانی دامدارها برای تهیه خوراک موجب شد تا کاشت علوفه های دامی در زمین‌های لب شور مورد توجه جدی بخش خصوصی قرار بگیرد.
کارشناسان اقتصاد کشاورزی معتقدند با حذف ارز ترجیحی، تولید علوفه و خوراک دام در کشور اقتصادی‌تر شده و در نتیجه، با مدیریت و برنامه ریزی صحیح، ظرفیت‌های بالقوه مراتع مورد توجه و بهره برداری بهینه قرار می‌گیرد.
علی نصیریان، کارشناس اقتصاد کشاورزی با اشاره به افزایش قیمت نهاده‌های دامی پس از حذف ارز ترجیحی واردات، تصریح کرد: این وضعیت فرصت مناسبی برای توجه بیشتر به سایر ظرفیت‌های تامین خوراک دام و طیور است و با برنامه ریزی و مدیریت صحیح می‌توان بهره برداری از مراتع را به عنوان یک منبع مهم علوفه با روش‌های سازگار با طبیعت مورد توجه قرار داد.
وی با بیان اینکه بهره برداری از مراتع برای تامین علوفه دام، با بکار گیری روش‌های مناسب، هم به سود مراتع و هم به سود دامدار است، افزود: رها سازی مراتع، آنهم در شرایط خشکسالی و کم بارشی ناشی از تغییرات اقلیمی در کنار تداوم تخلفاتی مانند زمین خواری، چرای بی رویه یا قاچاق چوب به هیچ وجه کمکی به مراتع و پوشش گیاهی آن نمی‌کند و لازم است از شرایط جدید به بهترین شکل به سود مراتع و دامداران استفاده شود.
نصیریان با بیان اینکه ظرفیت قابل‌توجهی در حوزه احیا و علوفه‌کاری به ویژه در مراتع نهفته است، افزود: اگر ظرفیت‌های مغفول مانده کشور به‌صورت جدی فعال شوند و عزم جدی برای بهره‌برداری از آنها وجود داشته باشد، می‌توانند بخش قابل‌توجهی از نهاده‌هایی را که پیش‌تر برای دام وارد می‌کردیم، پوشش دهند و همزمان به احیاء و حفظ مراتع منجر شوند.
اتاق بازرگانی گرگان نیز در دهمین کمیسیون کشاورزی که با محوریت بررسی راهکارهای تولید علوفه در دیم‌زارهای کم بازده شمال استان گلستان و ترویج و توسعه کشت نباتات علوفه‌ای پاییزه کم آب بر برگزار شد، بر لزوم اقدم سریع تشکل یک کارگروه «احیای مراتع برای توسعه کشت نباتات علوفه ای» و استفاده از راضی لب شور تاکید کرد.
عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی با بیان اینکه احیای مراتع باید سرلوحه اقدامات قرارگیرد، اظهار کرد: دامدار همان کشاورز است و نباید این دو واژه را از هم جدا کرد.
احمد قلندری افزود: اگر در استان با دامپروی جلو برویم بدون شک مراتع هم احیا خواهند شد.
وی ادامه داد: در گذشته با تصمیمات نادرست مراتع و در پی آن دامداری‌های کوچک را از بین بردیم و حالا زمان آن رسیده که برای برون رفت از مشکل تامین علوفه و نهاده به سمت احیای مراتع بخصوص در زمین‌های لم یزرع برویم.
وی اظهار کرد: از سال ۱۳۶۲ تاکنون مجموعه‌های تحقیقاتی و اجرایی استان زحمات فراوانی کشیده‌اند، اما امروز باید صادقانه بررسی کنیم که این تلاش‌ها استان را به چه جایگاهی رسانده است و آیا مسیر طی‌شده با ظرفیت‌های واقعی استان همخوانی دارد یا خیر.
قلندری با بیان اینکه در گلستان دو فصل اصلی کشت شامل پاییزه و بهاره رایج است، افزود: در کشت‌های پاییزه تمرکز عمده بر غلاتی همچون جو، گندم و کلزا است، اما در فصل تابستان و شرایط کم‌آبی، توجه کافی به تولید علوفه‌های زودبازده نشده است؛ در حالی که محصولاتی نظیر ارزن علوفه‌ای می‌توانند در مدت ۶۰ تا ۷۰ روز به مصرف خوراک دام برسند و بخشی از کمبود علوفه را جبران کنند.
وی با انتقاد از ضعف در ترویج این‌گونه کشت‌ها تصریح کرد: برخی از این محصولات به مرحله تجاری‌سازی رسیده‌اند، اما هنوز به شکل گسترده در استان توسعه نیافته‌اند و نیازمند حمایت و فرهنگ‌سازی جدی هستند.
عضو هیأت نمایندگان اتاق گرگان در ادامه با اشاره به پیشینه تاریخی دامپروری در شمال استان، به‌ویژه منطقه ترکمن‌صحرا، گفت: جغرافیا و تاریخ این منطقه نشان میدهد که گلستان خاستگاه دام سبک بوده و پرورش گوسفند در این نواحی سابقه‌ای طولانی دارد. با این حال، در سال‌های اخیر بخشی از مراتع به اراضی کشاورزی تبدیل شده که این روند به تخریب خاک، هدررفت منابع آب و بروز ریزگردها منجر شده است.
قلندری با بیان اینکه استان دارای حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار هکتار مرتع است، تأکید کرد: احیای مراتع باید در اولویت برنامه‌های توسعه‌ای قرار گیرد. توسعه بی‌رویه کشت در اراضی دیم کم‌بازده نه‌تنها بهره‌وری اقتصادی پایداری ایجاد نمی‌کند، بلکه سرمایه‌های طبیعی استان را نیز از بین می‌برد.
وی بیان کرد: زراعت و دامپروری دو بخش جدا از هم نیستند و کشاورزی پایدار زمانی محقق میشود که این دو حوزه به‌صورت یکپارچه مدیریت شوند. اگر دامدار نباشیم، کشاورزی ما نیز پایدار نخواهد بود.
قلندری همچنین از تعامل مثبت میان معاونت زراعت و معاونت امور دام در سال جاری قدردانی کرد و خواستار تداوم هماهنگی‌های بین‌بخشی برای تدوین الگوی کشت مبتنی بر ظرفیت‌های اقلیمی و دام‌محور استان شد.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت بازتعریف سیاست‌های کشاورزی در گلستان اظهار کرد: آینده بخش کشاورزی استان در گرو تقویت دامپروری، توسعه کشت‌های علوفه‌ای کم‌آب‌بر و صیانت از مراتع ملی است و باید با نگاهی واقع‌بینانه و مبتنی بر توان اکولوژیک منطقه برنامه‌ریزی شود.
نایب‌رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی گرگان نیز اظهار کرد: توسعه کشت علوفه و دامداری‌های بزرگ‌مقیاس در این اراضی مستلزم برنامه‌ریزی دقیق برای تأمین آب و استفاده از ظرفیت‌هایی نظیر انتقال آب، بهره‌گیری از پساب و مشارکت بخش خصوصی است.
علی محمد چوپانی در دهمین جلسه کمیسیون کشاورزی اتاق گرگان با اشاره به شرایط سال‌های پیش از انقلاب اظهار داشت: در آن سال‌ها، هزاران خانوار عشایری به همراه دام‌های خود به منطقه وارد می‌شدند که این امر نشان‌دهنده ظرفیت بالای مراتع استان برای تولید علوفه و توسعه دامداری بوده است.
وی با اشاره به گستره حدود ۸۰۰ هزار هکتاری اراضی شمال استان تصریح کرد: کاهش بی‌رویه سطح آب‌های زیرزمینی موجب بازگشت املاح و نمک به سطح خاک شده و در بلندمدت اراضی حاصلخیز را به شوره‌زار تبدیل می‌کند؛ مسئله‌ای که می‌تواند افزایش ریزگردها و کاهش ظرفیت تولید را در پی داشته باشد.
وی همچنین به شرایط خاص توپوگرافی منطقه اشاره کرد و گفت: در محدوده شمال گرگان‌رود به دلیل شیب زمین و تبخیر بالا، احتمال حرکت املاح به سطح خاک بیشتر است و همین موضوع ضرورت مدیریت دقیق منابع آب را دوچندان می‌کند.
نایب‌رئیس اتاق بازرگانی گرگان هم با شااره به اینکهدر چنین شرایطی ادامه مسیر گذشته دیگر به معنای مدیریت منابع نیست، بلکه انتقال بحران به آینده نزدیک‌تر است، اظهار کرد: طی دهه‌های گذشته بخش قابل توجهی از منابع آب شیرین کشور در الگوهای کشاورزی مصرف شده که با اقلیم ایران سازگار نبوده است؛ نتیجه این روند، افت شدید سفره‌های زیرزمینی، کاهش کیفیت خاک، افزایش هزینه‌های تولید و فشار مضاعف بر کشاورزان بوده که در نهایت امنیت غذایی کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده است
ارازجان شمالی افزود: اگر امروز برای بهره‌برداری از آب‌های شور و لب‌شور برنامه‌ریزی نکنیم، در آینده نه‌چندان دور امکان تصمیم‌گیری مؤثر درباره منابع آب شیرین را نیز از دست خواهیم داد، گفت: این موضوع یک هشدار احساسی نیست، بلکه جمع‌بندی واقعیت‌های میدانی و روندهای علمی در حوزه مدیریت منابع آب کشور است.
شمالی بر ضرورت استفاده حداکثری از زمان برای سرمایه‌گذاری در توسعه کشت گیاهان علوفه‌ای در اراضی کم‌بازده شمال استان تاکید کرد و یادآور شد: در زمان حاضر در برخی از اراضی شمال استان تنها گندم و جو کشت میشود که خشکسالی‌های اخیر تولید را دچار مشکل کرده است.
وی گفت: باید با معرفی گیاهان مقاوم به خشکی و شوری، سایر محصولات درآمدزا را جایگزین کرد.
شمالی همچنین از آمادگی اتاق بازرگانی گرگان برای حمایت از اجرای طرح‌های تحقیقاتی علمی و اقتصادی در زمینه کشت گیاهان اراضی کم‌بازده و شورزیست استان خبر داد.
قائم مقام جهاد کشاورزی گلستان نیز با اشاره به وجود ظرفیت‌های عظیم اما مغفول مانده در اراضی کم‌بازده و شور شمال استان، از اتاق بازرگانی گرگان خواست تا با معرفی سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، زمینه را برای توسعه کشت گیاهان علوفه‌ای در این مناطق فراهم کند.
محمدعلی صلبی ضمن تشریح وضعیت نگران‌کننده تولید در این مناطق اظهار کرد: سال زراعی گذشته، ۱۳۰ هزار هکتار از اراضی کم‌بازده شمال استان به دلیل کمبود شدید نزولات جوی، هیچگونه تولیدی نداشتند.
وی ضرورت توجه ویژه به این اراضی و استفاده از ظرفیت‌های علمی برای تولید محصولات کشاورزی، به‌ویژه تأمین علوفه دامی، را مورد تاکید قرار داد و گفت: جهاد کشاورزی آمادگی کامل دارد تا اطلاعات لازم را ارائه کرده و از سرمایه‌گذاری در این حوزه حمایت کند.
صلبی همچنین از شرکت آب منطقه‌ای استان خواست با تسهیل قوانین مربوط به استفاده از آب شور، موانع قانونی کشت محصولات علوفه‌ای در اراضی شمال استان را رفع کند.
یکی از کارشناسان حوزه منایع طبیعی و آبخیرداری استان با بیان اینکه سواحل خشک شده دریا خزر در بندر ترکم یکی از مستعدترین اراضی برای تولید علوفه دامی است اظهار کرد: پس از پسروی آب دریا این اراضی همچنان بلا استفاده افتاده و این در حالی است که می‌توان با کاشت علوفه‌های دامی مقاوم با شوری بهترین بهره‌برداری را ازاین اراضی داشت.
طبرسا بیان کرد: ۲۰ گونه از ارقام سازکار با شوری را می‌توان براحتی در این اراضی کاشت و سالیکونیا یکی از بهترین ارقام برای کشت در مناطق ساحلی است.
چند روز پیش مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور از ساماندهی و هدایت منابع اعتباری به سمت بخش مرتع خبر داد و ابراز امیدواری کرد با تامین بذر و پشتیبانی مالی، روند احیای مراتع با کیفیت بهتری انجام شود.
ابوالقاسم حسین‌پور افزود: براساس تعهداتی که در قانون برنامه هفتم پیشرفت پیش بینی شده در سال جاری تلاش شد با ساماندهی منابع اعتباری مختلف بخشی از اعتبارات به سمت حوزه مرتع هدایت شود.
مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور اظهارداشت: در این راستا اعتبارات بیولوژیک از محل طرح‌های آبخیزداری، منابع محرومیت‌زدایی و همچنین بخشی از اعتبارات ستاد مقابله با گردوغبار به صورت هدفمند به بخش احیای مراتع اختصاص یافت تا زمینه تقویت برنامه‌های اصلاحی فراهم شود.
وی با اشاره به زیرساخت‌های تولید بذر مرتعی تصریح کرد: از مجموع ۲۶ ایستگاه تولید بذر، طرح احاله مدیریت ۱۰ ایستگاه دیگر به بخش خصوصی، تهیه شده و تعدادی از ایستگاه‌ها نیز به‌عنوان پایلوت گیاهان دارویی تعریف شده‌اند.
حسین پور تصریح کرد: تامین نهاده بذور مرتعی با بذور گواهی شده استاندارد از الزامات اصلاح و احیای مراتع است و امید می رود با تقویت اعتبارات این بخش، روند احیای مراتع کشور با شتاب بیشتری دنبال شود.
