بازار کسب و کار_ سرویس اقتصادی: سال‌هاست از ضرورت دانش‌بنیان شدن کشاورزی، جلوگیری از خام‌فروشی و حمایت از نخبگان و کارآفرینان سخن گفته می‌شود. مسئولان در تریبون‌های مختلف، توسعه فناوری در بخش کشاورزی را نسخه نجات‌بخش تولید میدانند و از حمایت‌های گسترده از شرکت‌های دانش‌بنیان خبر می‌دهند.
اما واقعیت میدانی در برخی واحدهای فناور گلستان، روایت دیگری را بازگو میکند؛ روایت کارآفرینانی که با وجود سرمایه‌گذاری شخصی، ایجاد اشتغال و دستیابی به فناوری، همچنان برای تأمین حداقل منابع مالی مورد نیاز خود چشم‌انتظار حمایت‌ها هستند.
در شرایطی که گلستان یکی از قطب‌های کشاورزی کشور به شمار می‌رود و توسعه این بخش بدون بهره‌گیری از فناوری‌های نوین امکان‌پذیر نیست، بسیاری از فعالان حوزه دانش‌بنیان معتقدند مهم‌ترین مانع پیش روی آنها نه کمبود ایده و دانش، بلکه دشواری دسترسی به منابع مالی و پیچیدگی فرآیندهای حمایتی است.
در بازدید خبرنگار بازار کسب وکار از واحدهای فناور کشاورزی گلستان، یکی از نمونه‌های قابل تأمل، شرکت داروسازی گیاهی «گل‌دارو تخت جمشید» در شهرستان کردکوی بود؛ مجموعه‌ای که فعالیت خود را از سال ۱۳۹۲ آغاز کرده و اکنون چهار فرآورده دارویی دارای مجوز تولید در سبد محصولات خود دارد.
محمدرضا جهان‌پناه، مدیر این مجموعه، اظهارکرد که برای ایجاد زیرساخت‌های تولید بیش از ۲۰۰ میلیارد ریال سرمایه‌گذاری انجام شده و پروژه اکنون بیش از ۹۹ درصد پیشرفت فیزیکی دارد. با این حال، تکمیل و راه‌اندازی کامل خط تولید به حدود ۱۰۰ میلیارد ریال تسهیلات نیاز دارد.
پروژه‌ای که بخش اعظم مسیر را طی و مجوزهای لازم را دریافت کرده و ظرفیت اشتغال و تولید دارد، اینک در آخرین ایستگاه به دلیل کمبود منابع مالی متوقف مانده و خط تولید آن راه اندازی نشده است.
این واحد فناور در حال حاضر برای ۱۰ نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده و ظرفیت تولید ۱۰۰ هزار بطری داروی گیاهی در هفته را دارد. با این وجود، افزایش هزینه‌های تولید، تورم و محدودیت دسترسی به تسهیلات، توسعه فعالیت آن را با چالش مواجه کرده است.
جان پناه اظهار کرد: در صورت تأمین این حمایت مالی، خط تولید به‌طور کامل وارد مدار بهره‌برداری خواهد شد و امکان توسعه فعالیت‌ها و ایجاد اشتغال پایدار برای دانش‌آموختگان منطقه بیش از پیش فراهم می‌شود.
مزرعه‌ای که بدون حمایت شکل گرفت
در سوی دیگر این بازدید، مزرعه گردشگری و گلخانه گیاهان دارویی ارمغان طبیعت قرار دارد؛ که در ۵ کیلومتری جاده گرگان به کردکوی توسط حمیدرضا رستمانی راه اندازی شده است.
مجموعه‌ای چهار هکتاری که بدون برخورداری از حمایت‌های ویژه و تسهیلات قابل توجه توانسته به یکی از نمونه‌های موفق گردشگری کشاورزی در استان تبدیل شود.
این مجموعه تنها گلخانه گیاهان دارویی دارای مجوز از سازمان نظام کشاورزی در استان گلستان است و در سطح چهار هکتار، ۱۵ نوع گیاه دارویی همچون بادرنجبویه، نعناع فلفلی، گیاه ختمی و… را تولید، بسته‌بندی و عرضه میکند.
در این مجموعه برای ۱۲ نفر نیز اشتغال ایجاد شده است. محصولاتی که برندسازی شده، علاوه بر بازار استان، به شرکت‌هایی در سایر نقاط کشور نیز عرضه می‌شود.
اما نکته قابل تأمل آن است که به گفته این کارآفرین نیز برای توسعه فعالیت خود و تکمیل واحد فرآوری همچنان با مشکل تأمین منابع مالی مواجه بوده است و از هیچ تسهیلاتی برای راه اندازی مجموعه استفاده نکرده است.
رستمانی معتقد است اگر حمایت‌های لازم برای تکمیل این واحد فرآوری فراهم شود، علاوه بر افزایش ارزش افزوده محصولات، زمینه توسعه کشت قراردادی گیاهان دارویی و کاهش خام‌فروشی نیز مهیا خواهد شد.
تناقض میان آمارها و واقعیت‌ها
به گفته رئیس مرکز رشد واحدهای فناور کشاورزی مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان۳۴ هسته فناور، واحد فناور و شرکت دانش‌بنیان در حوزه کشاورزی در گلستان فعالیت می کنند که تسهیلاتی از ۵۰۰ میلیون ریال تا ۳۰ میلیارد ریال برای حمایت از این مجموعه‌ها پیش‌بینی شده است.
اما پرسش اساسی اینجاست که چه میزان از این حمایت‌ها به مرحله پرداخت و اثرگذاری واقعی رسیده است؟
اگر تسهیلات حمایتی به‌صورت مؤثر در دسترس فعالان این حوزه قرار دارد، چرا واحدی که تنها یک میلیارد تومان برای تکمیل خط تولید نیاز دارد هنوز در انتظار تأمین اعتبار است؟ چرا کارآفرینی که توانسته بدون اتکا به منابع دولتی مزرعه گردشگری راه‌اندازی کند، برای توسعه فعالیت خود همچنان با موانع مالی و اداری دست‌وپنجه نرم میکند؟
واقعیت آن است که بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند فاصله قابل توجهی میان سیاست‌های اعلامی و اجرای عملی آنها وجود دارد؛ فاصله‌ای که گاهی موجب کند شدن روند توسعه و حتی دلسردی کارآفرینان می‌شود.
کشاورزی دانش‌بنیان؛ نیازمند حمایت واقعی
کارشناسان بر این باورند که آینده کشاورزی گلستان در گرو توسعه فناوری، هوشمندسازی و تجاری‌سازی ایده‌های نوآورانه است. اما تحقق این هدف صرفاً با برگزاری نشست‌ها، تدوین برنامه‌ها و اعلام آمار ممکن نخواهد بود.
تا زمانی که یک واحد فناور برای تأمین منابع مورد نیاز خود ماه‌ها در انتظار بماند و کارآفرینان مسیر توسعه را با سرمایه شخصی و هزینه‌های سنگین طی کنند، شعار حمایت از دانش‌بنیان‌ها نمی‌تواند به نتایج مورد انتظار منجر شود.
گلستان ظرفیت تبدیل شدن به قطب کشاورزی دانش‌بنیان کشور را دارد، اما این ظرفیت زمانی بالفعل خواهد شد که حمایت‌ها از سطح بخشنامه و وعده فراتر رفته و در عمل به دست تولیدکنندگان و کارآفرینان برسد؛ همان افرادی که امروز بار اصلی تولید، اشتغال و نوآوری را بر دوش می‌کشند.
