بازار کسب و کار– سرویس اقتصادی: هر ساله هنگام زمان برداشت سیبزمینی گلستان ، کشاورزان با چالش فروش محصول بر مبنای قیمت مواجه شده و به رغم انکه سال گذشته مسئولان در اعتراض کشاورزان نسبت ضررهای کاشت سیب زمینی ، قول پیگیری و تصمیمات جدید در این حوزه را داده بودند اما امسال هم بازار این محصول پرطرفدار در زمان برداشت با چالش‌های تکراری روبرو شده است.
فقدان مراکز نگهداری سیب زمین در گلستان و ممنوعیت صادرات ان به دلیل شرایط جنگی و تامین نیاز داخلی موجی از نگرانی را برای کشاورزان و مسئولان استان به دلیل ممنوعیت صادرات سیب زمینی ایجاد کرده است.
تا کنون نیز قبل از زمان برداست این محصول در اردیبشت، بارها وبارها جلسات متعددی در خصوص جلوگیری از ضررهای کشاورزان برگزار شد اما گویا خروجی مثبتی به نفع کشاورزان نداشته و زور مسئولان گلستان حتی برا ی ۱۰ درصد صادرات این محصول هم نتیجه‌ای در بر نداشته است.
حال ناخوش بازار سیب زمینی
رئیس هیأت‌مدیره انجمن سیبزمینی ایران با تأکید بر لزوم هدایت تولیدات مازاد این محصول به سمت صنایع تبدیلی، خواستار ورود سرمایه‌گذاران و حمایت منابع ملی برای اجرای پروژه‌های زیرساختی در استان گلستان شد.
رمضان مقصودلو در نشست هم‌اندیشی بررسی وضعیت تولید و تعیین تکلیف صادرات سیبزمینی استان گلستان اظهار کرد: با توجه به تمرکز بخش عمده صنایع مصرف‌کننده سیبزمینی در مناطق مرکزی کشور از جمله تهران، ساوه، کرج و آبیک، ضرورت دارد برای جذب تولیدات استان، زیرساخت‌های فرآوری در گلستان ایجاد شود.
وی افزود: سال گذشته با جمع‌بندی انجام‌شده، ایجاد واحدهای صنایع تبدیلی با ظرفیت روزانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ تن در دستور کار قرار گرفت و حتی موافقت‌های اولیه نیز اخذ شد، اما این روند به‌دلیل بروز بحران‌های اقتصادی، افزایش نرخ ارز و شرایط ناشی از جنگ‌های اخیر متوقف شد.
مقصودلو با اشاره به افزایش قابل توجه هزینه‌های سرمایه‌گذاری تصریح کرد: برآوردهای اولیه نشان میدهد که اجرای این پروژه در شرایط فعلی به حدود ۲۵۰۰ میلیارد تومان سرمایه نیاز دارد که تأمین آن از توان کشاورزان خارج است.
وی ادامه داد: استان گلستان ناگزیر است به سمت توسعه صنایع وابسته به کشاورزی حرکت کند؛ همان‌گونه که در گذشته در حوزه گندم و پنبه دارای زیرساخت‌های گسترده بود، اما اکنون بسیاری از این ظرفیت‌ها از بین رفته و کاربری آنها تغییر کرده است.
رئیس هیأت‌مدیره انجمن سیبزمینی ایران با بیان اینکه ظرفیت فعلی صنایع تبدیلی سیبزمینی در استان بسیار محدود است، گفت: در حال حاضر مجموع ظرفیت سه واحد فعال استان به ۵۰ تن در روز نیز نمی‌رسد که پاسخگوی حجم تولید نیست.
وی تأکید کرد: تحقق این پروژه نیازمند عزم ملی است و باید از طریق جذب سرمایه‌گذار یا استفاده از منابع ملی و استانی پیگیری شود. در این راستا، انجمن آمادگی دارد تأمین مواد اولیه، کشت و حتی فروش محصول را تضمین کند.
مقصودلو همچنین از پیگیری‌های انجام‌شده در سطح ملی خبر داد و افزود: جلساتی با معاونت صنایع برگزار و مقرر شد موضوع از طریق سازمان‌های مرتبط دنبال شود، اما به‌دلیل شرایط خاص کشور، این موضوع در حال حاضر مسکوت مانده است.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد با حمایت دولت و ورود سرمایه‌گذاران، زمینه ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیل زنجیره ارزش سیبزمینی در گلستان فراهم شود.
تعلل در سیاستگذاری صادراتی ، تهدیدی برای تولید کنندگان
رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی گرگان با تأکید بر ضرورت تسریع در تصمیم‌گیری‌های حوزه صادرات، گفت: کندی در ابلاغ مصوبات، موجب از دست رفتن فرصت‌های بازار و انتقال منافع تولیدکنندگان استان به سایر مناطق کشور شده است.
سید هامان هاشمی، اظهار کرد: برگزاری مستمر این نشست‌ها و حضور نمایندگان وزارتخانه، نقش مؤثری در کمک به توسعه استان دارد، اما مسئله اصلی، سرعت در تصمیم‌سازی و اجراست.
نایب رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق ایران با اشاره به تجربیات سال‌های گذشته افزود: در دو سال اخیر، پیگیری‌های متعددی از سوی کمیسیون کشاورزی انجام شده، اما در بسیاری موارد، مصوبات زمانی ابلاغ شده‌اند که فصل عرضه سیبزمینی گلستان به پایان رسیده و عملاً سود آن نصیب سایر استان‌ها شده است.
هاشمی با بیان اینکه قیمت سیبزمینی در ابتدای فصل نقش تعیین‌کننده‌ای در بازار دارد، تصریح کرد: اگر قیمت در آغاز فصل شکسته شود، عملاً امکان جبران آن در ادامه وجود ندارد؛ بنابراین در شرایط فعلی که قیمت‌ها به مرز تهدید رسیده، باید فوری تصمیم‌گیری شود.
وی همچنین به محدودیت ظرفیت صنایع تبدیلی در استان اشاره کرد و گفت: زیرساخت‌های فرآوری در گلستان پاسخگوی حجم تولید نیست و ایجاد این ظرفیت‌ها نیز در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست. از سوی دیگر، صنایع تبدیلی در سایر استان‌ها نیز همکاری لازم را ندارند.
رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق گرگان در ادامه پیشنهاد داد: استقرار ناظران فنی از سوی سازمان نظام مهندسی کشاورزی در فصل خرید محصولات توسط کارخانجات صنایع تبدیلی می‌تواند از تضییع حقوق کشاورزان جلوگیری کند؛ چراکه این واحدها از حمایت‌های ملی برخوردارند و باید در قبال تولیدکنندگان پاسخگو باشند.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت عملی وزارت جهاد کشاورزی از کشاورزان افزود: انتظار می‌رود این وزارتخانه به عنوان متولی، در شرایط حساس کنونی در کنار کشاورزان قرار گیرد و مانع از خرید محصولات با قیمت‌های غیرمنصفانه شود.
هاشمی در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیت‌های صادراتی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر بازار مناسبی برای سیبزمینی تازه در کشور افغانستان و همچنین کشورهای آسیای میانه وجود دارد که بهره‌برداری از آن مستلزم تصمیم‌گیری سریع و حمایت جدی دستگاه‌های مسئول است.
وی در پایان با اشاره به شرایط اقتصادی استان گلستان خاطرنشان کرد: سیبزمینی یکی از محصولات پرهزینه برای کشاورزان استان است و با توجه به فشارهای اقتصادی، تداوم زیان در این بخش می‌تواند تبعات جدی برای تولیدکنندگان به همراه داشته باشد؛ از این‌رو تسریع در تصمیمات و اقدامات حمایتی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
وقفه در زمان صادرات بزرگترین چالش کشاورزان است
رئیس اتاق بازرگانی گرگان با اشاره به زیان‌های سنگین کشاورزان در سال‌های اخیر، خواستار اتخاذ تصمیمات به‌موقع برای تسهیل صادرات این محصول شد.
امیر یوسفی در این نشست اظهار کرد: طی دو تا سه سال گذشته، کشاورزان فعال در حوزه تولید سیبزمینی در استان گلستان با خسارت‌های جدی مواجه شده‌اند؛ موضوعی که موجب دلسردی بخشی از تولیدکنندگان شده، هرچند علاقه و سابقه حضور آنان در این حوزه، همچنان انگیزه ادامه کشت را حفظ کرده است.
وی با انتقاد از برخی سیاستگذاریهای گذشته افزود: وقفه در صادرات، به‌ویژه در زمان اوج برداشت، یکی از مهم‌ترین عوامل آسیب به کشاورزان بود. در شرایطی که بخش خصوصی و اتاق بازرگانی پیگیر تداوم صادرات بودند، این وقفه باعث شد بازارهای هدف از دست برود و کشورهای دیگر جایگزین ایران شوند.
یوسفی با توضیح اثرات انباشت محصول در انبارها بر بازار تصریح کرد: عدم مدیریت به‌موقع صادرات موجب شد علاوه بر محصولات تازه برداشت‌شده، ذخایر انباری نیز بر بازار فشار وارد کرده و قیمت‌ها را به زیان کشاورزان کاهش دهد.
رئیس اتاق بازرگانی گرگان با بیان اینکه کشاورزان تأمین‌کنندگان امنیت غذایی کشور هستند، تأکید کرد: تولیدکننده نباید در زمان کشت، نگران تصمیمات پیش‌بینی‌ناپذیر باشد. این بی‌ثباتی، یکی از چالش‌های جدی بخش کشاورزی استان است.
وی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده از طریق استانداری و ارجاع موضوع به معاون اول رئیس‌جمهور گفت: امسال با ورود انجمن ملی سیبزمینی ایران و پذیرش مسئولیت توسط رئیس این انجمن، انتظار می‌رود شرایط بهتری برای مدیریت بازار و صادرات فراهم شود.
یوسفی همچنین با اشاره به ظرفیت مناسب بازارهای آسیای میانه افزود: در حال حاضر فرصت مطلوبی برای توسعه صادرات به کشورهای همسایه وجود دارد و باید از این ظرفیت برای جبران بخشی از خسارت‌های کشاورزان استفاده کرد.
وی اعلام کرد: اتاق بازرگانی گرگان آمادگی کامل دارد تا در کنار انجمن‌ها، کشاورزان و صادرکنندگان، زمینه تسریع در صادرات را فراهم کند. در این راستا، هماهنگی‌هایی با استانداری، دستگاه‌های اجرایی و گمرکات انجام شده است.
رئیس اتاق بازرگانی گرگان با اشاره به آغاز فصل برداشت سیبزمینی در استان خاطرنشان کرد: ضروری است از فرصت زمانی موجود حداکثر استفاده برای صادرات صورت گیرد تا از تکرار مشکلات سال‌های گذشته جلوگیری شود.
وی در پایان با اشاره به افزایش شدید هزینه‌های تولید گفت: با وجود رشد قابل توجه هزینه‌ها، قیمت فعلی سیبزمینی در بازار تناسبی با هزینه‌های تولید ندارد و همچنان صرفه اقتصادی مطلوبی برای کشاورزان ایجاد نکرده است؛ از این رو حمایت عملی از صادرات می‌تواند به بهبود شرایط این بخش کمک کند.
تاخیر در تصمیم گیرها خسارت به همراه دارد
ابراهیم هزارجریبی رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان نیز با اشاره به دغدغه چندساله کشاورزان این استان، مدیریت به‌موقع و پیش‌دستانه صادرات را یکی از مهم‌ترین راهکارهای جلوگیری از تکرار بحران‌های گذشته عنوان کرد.
وی با بیان اینکه مسئله صادرات سیبزمینی طی سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های جدی کشاورزان گلستان تبدیل شده است، گفت: تجربه سال گذشته نشان داد که تأخیر در تصمیم‌گیری‌ها می‌تواند خسارات قابل توجهی به تولیدکنندگان وارد کند، بنابراین باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که مشکلات مشابه تکرار نشود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان با تأکید بر ضرورت توازن در تولید و بازار، افزود: افزایش تولید در صورت مدیریت صحیح، امکان صادرات را فراهم می‌کند، اما در صورت کاهش تولید، جبران کمبود از طریق واردات به‌سادگی امکان‌پذیر نیست و این موضوع می‌تواند بازار داخلی را با مشکل مواجه کند.
هزارجریبی هشدار داد: در صورت متضرر شدن کشاورزان در سال جاری، احتمال کاهش سطح زیر کشت در سال آینده وجود دارد که این امر می‌تواند در زمان تأمین نیاز کشور، کمبود ایجاد کند.
وی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای آزادسازی صادرات سیبزمینی، اظهار کرد: در حال حاضر کلیات صادرات مورد موافقت قرار گرفته و سهمیه‌بندی برای سیب‌زمینی‌های انباری انجام شده است، اما ضروری است این روند با سرعت بیشتری تکمیل شود تا از تداخل عرضه محصول جدید با ذخایر قبلی جلوگیری شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان پیشنهاد داد: برای جلوگیری از بلاتکلیفی بازار، حداقل سهمیه‌ای مشخص برای صادرات استان در نظر گرفته شود تا فعالان اقتصادی بتوانند با اطمینان بیشتری نسبت به بازاریابی و عقد قراردادهای صادراتی اقدام کنند.
وی همچنین بر نقش صنایع تبدیلی در مدیریت مازاد تولید تأکید کرد و گفت: تقویت و توسعه این صنایع، به‌ویژه در داخل استان، می‌تواند از فشار بر بازار جلوگیری کرده و به جذب محصول مازاد کمک کند. در همین راستا، برگزاری نشست‌های تخصصی با وزارتخانه و بهره‌گیری از ظرفیت صنایع خارج از استان نیز ضروری است.
هزارجریبی با اشاره به تجربه سال گذشته در برخی محصولات، افزود: ورود صنایع و تنظیم بازار در زمان مناسب می‌تواند از نوسانات شدید قیمتی جلوگیری کند و حتی زمینه عرضه مستقیم محصول از سوی کشاورزان را فراهم سازد.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد: با اتخاذ تصمیمات به‌موقع و همکاری دستگاه‌های مرتبط، سالی مناسب برای کشاورزان سیب‌زمینی‌کار رقم بخورد و از کاهش تولید در سال‌های آینده جلوگیری شود.
تاکید بر تعیین تکلیف بازار سیب زمینی
محمد فرید سپری، مدیرکل سبزی و صیفی وزارت جهاد کشاورزی، در نشست هم‌اندیشی بررسی وضعیت تولید و تعیین تکلیف صادرات سیبزمینی استان گلستان، بر ضرورت مدیریت هوشمند بازار و صادرات این محصول تأکید کرد و گفت: بازار تابع عرضه و تقاضاست و هرگونه افزایش یا کاهش عرضه به‌طور مستقیم بر قیمت‌ها اثر می‌گذارد، بنابراین باید با هماهنگی و برنامه‌ریزی دقیق، بازار صادراتی را به‌گونه‌ای کنترل کنیم که از بروز زیان برای تولیدکنندگان جلوگیری شود.
محمد فرید سپری با بیان اینکه هدف اصلی، جلوگیری از ضرر در زنجیره تولید تا مصرف است، افزود: اگر عرضه بیش از حد باشد، قیمت کاهش می‌یابد و در صورت کمبود عرضه، قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کند؛ از این‌رو مدیریت متوازن بازار یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.
وی با اشاره به پیگیری‌های وزارت جهاد کشاورزی برای تسریع در تصمیم‌گیری‌ها اظهار داشت: جمع‌بندی این نشست به معاونت زراعت منتقل خواهد شد و همچنین در جلسات مشترک با بخش‌های مختلف از جمله بازرگانی داخلی، توسعه صادرات و معاونت بازرگانی، تلاش می‌کنیم تصمیمات سریع و مؤثری برای استان گلستان اتخاذ شود.
مدیرکل سبزی و صیفی وزارت جهاد کشاورزی در ادامه به تفاوت تولید در مناطق مختلف کشور اشاره کرد و گفت: بخشی از تولید تابستانه در استان‌هایی مانند همدان و اصفهان قابلیت نگهداری در سردخانه را ندارد و این موضوع باید در سیاستگذاریهای صادراتی لحاظ شود؛ در حالی که شرایط تولید پاییزه متفاوت است و امکان ذخیره‌سازی بیشتری دارد.
وی از رفع برخی موانع صادراتی خبر داد و افزود: صادرات محصول انباری برای استان‌ها آزاد شده و مشکلات موجود در این زمینه برطرف شده است، و امیدواریم بتوانیم برای استان گلستان نیز تصمیمات مناسبی اتخاذ کنیم.
سپری با اشاره به ظرفیت بالای تولید سیبزمینی در کشور گفت: سالانه بین ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار هکتار زیر کشت این محصول قرار دارد و بیش از ۵.۶ میلیون تن سیبزمینی در چهار فصل تولید می‌شود که نشان‌دهنده خودکفایی کشور در این حوزه است.
وی تأکید کرد: زمانی می‌توان عملکرد موفقی برای وزارت جهاد کشاورزی متصور شد که بتوانیم تعادل قیمتی را هم برای تولیدکننده و هم برای مصرف‌کننده حفظ کنیم و از این صنعت به‌خوبی حمایت شود.
مدیرکل سبزی و صیفی وزارت جهاد کشاورزی در پایان خاطرنشان کرد: پیگیری مسائل استان گلستان در دستور کار قرار دارد و در آینده نزدیک با حضور در میان کشاورزان و فعالان این حوزه، روند تصمیم‌گیری‌ها را تکمیل خواهیم کرد تا مشکلات موجود به حداقل برسد.
برداشت سیب زمینی بالاتر از پیش بینی
به گفته معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان هم عنوان کرد که پیش بینی برداشت ۲۸ تن را داشتیم اما هم اکنون این برداشت به ۳۰ تا ۴۰ تن هم می رسد.
رقمی که در نوع خود برای تولید محصول سیب زمینی گلستان عالی است اما به به دلیل ممنوعیت صادرات و فقدان مراکز نگهداری و صنایع تبدیلی این محصول در گلستان شادی این برداشت کانی از کشاورزان شیرین کرده است.
روز گذشته نیز سازمان توسعه تجارت ایران «رفع ممنوعیت صادرات سیب زمینی به صورت مجاز مشروط » را ابلاغ کرد که بر در این ابلاغیه عنوان شده علاوه بر فهرست های اعلام شده قبلی صادرات کالای مندرج در در نامه فوق الذکر در شرح سیب زمینی با کد تعرفه ۰۷۰۱۹۰۰۰ به صورت مجاز مشروط موافقت شده است. لذا سیب زمینی مطالبق مفاد نامه مذکور وزرات جهاد کشاورزی مشمول محدودیت صادراتی موضوع نامه شماره ۷۳۶۵۵۹۱ مورخ ۱۳/۱۲/۱۴۰۴ نمی باشد».
این ابلاغیه دو پهلو هم گویا قرار نیست خیلی دردی از بازار سیب زمینی و کشاروزان حل کند.
کشاورزیانی که با شرایط تورمی امسال برای هر هکتار تولید بیشاز ۲۰۰ میلیون توامن هرینه میکنند اما بهره زیادی از تولید نبرده و در این بین باز هم واسطه ها از این بازار سود خوبی به جیب می رنند.
بازارسیب زمین گلستان در حالی هر ساله با چالش های متعددی روبرو است که نشست های تخصصی برای رفع مشکلات و چالش‌های این محصول همچنان پا برجا است و به جایی نرسیده و امید کشاورزان و خریداران فقط و فقط به صادرات سیب زمینی است.
