بازار کسب و کار– سرویس اجتماعی : طبیعت گردی غیر مجاز آسیبی است که ظاهراً از رفتار غیرمسئولانه برخی به اصطلاح گردشگران برمی‌آید، اما ماحصل بی برنامگی است که از سال ها قبل بدون ورود جدی برخی مسئولان ادامه دار شده است و باعث شده تا این افراد بدون تحمل کمترین مجازاتی به سادگی علاوه بر خسارت بر طبیعت، درامد زایی خوبی از این فعالیت‌های غیر مجاز داشته باشند.
طی سالهای اخیر، مساله فعالیت افرادی که بدون مجوز در عرصه راهنمایی گردشگری فعالیت میکنند، همواره یکی از دغدغه‌های جدی فعالان این حوزه بوده و در حال حاضر نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
به گفته کارشناسان، این موضوع نه تنها کیفیت خدمات گردشگری را کاهش میدهد بلکه می‌تواند امنیت گردشگران، اعتبار مقصد و حفظ میراث فرهنگی را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
فارغ از خسارت‌های مطرح شده، اصلی‌ترین زیان این تورها حریق در جنگل‌ها بوده، موضوعی که در سالهای اخیر، بسامد آن بالا رفته و عرصه‌های منابع طبیعی را دچار خسارت کرده است.
انتخاب مسیر ناایمن و عدم استفاده از لیدرهای راه بلد و نداشتن تجهیزات کافی سبب شده تا میزان گمشدگی در طبیعت و صدمات جسمی در این تورها افزایش یابد.
تشکیل پرونده قضایی برای گردانندگان تورهای غیرمجاز طبیعت گردی
اگر چه چند سالی است که دادستان‌های سراسر استان با این مساله برخورد قضایی داشته اند که البته اثر گار نبود، اما گویا دستگاه قضا این بار و با جدیت بسیار زیادی تصمیم به برخورد با عاملان این خسارت به طبیعت رادارد. تا جایی که داستان رامیان به عنوان یکی از مناطق بکر جنگلی که شاهد حضور افرود بازی برخی طبعت گران و تورهای غیر مجاز بود اعلام کرد که مسیرهای غیرضروری ورود خودرو به مرتع اولنگ و جنگل‌های این شهرستان، مسدود شد وتشکیل ۲ پرونده برای گردانندگان تورهای غیرمجاز طبیعت گردی انجام شد.
امین ذوالفقاری گفت: به دلیل پوشش گیاهی و رانشی بودن منطقه دستور ممنوعیت ورود آفرود سواران به این مرتع ارزشمند صادر و مسیرهای ورود به این منطقه هم بسته شد. ولان آفرودسواران، سبب کوبیدگی و فشردگی خاک و کاهش نفوذپذیری آب میشود و در درازمدت به طبیعت این منطقه و تنوع جانوری و گیاهی آن آسیب وارد می‌کند و از طرفی حضور تورهایی که استانداردهای حضور در طبیعت را رعایت نمی‌کنند نیز سبب وحشت و مزاحمت برای حیات وحش می‌شوند.
وی همچنین از تشکیل پرونده برای گردانندگان تورهای غیرمجاز طبیعت گردی هم خبر داد و گفت: برای ۵ نفر از گردانندگان تورهای طبیعت گردی غیرمجاز که با حضور در طبیعت و انجام اقدامات غیرقانونی و آلودگی صوتی سبب آسیب به طبیعت و حیات وحش منطقه شده بودند نیز در دادسرای این شهرستان تشکیل شده و در حال رسیدگی است.
دادستان عمومی و انقلاب شهرستان رامیان، با تأکید بر صیانت از منابع طبیعی و محیط زیست تاکید کرد: هیچ مماشاتی در برخورد با افراد هنجارشکن که با اقدامات خود سبب تخریب عرصه‌های طبیعی و نقض قوانین می‌شوند در کار نخواهد بود.
اجرای احکام قضایی
در ادامه این برخوردها رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان رامیان نیز گفت: در راستای صیانت از انفال و پیشگیری از تخریب عرصه‌های ملی، دستور دادستان شهرستان رامیان مبنی بر ممنوعیت ورود وسایل نقلیه به مناطق حساس جنگلی و مرتعی، با قاطعیت اجرا شد.
محمد فلاح اظهارکرد: در همین راستا، اکیپ مشترک حفاظتی متشکل از مأموران یگان حفاظت منابع طبیعی رامیان، نیروی انتظامی به منطقه مرتعی اولنگ اعزام شدند.
وی افزود: در این عملیات، ضمن اجرای گشت‌های هدفمند حفاظتی، ایست و بازرسی‌های مقطعی در محورهای دسترسی به عرصه‌ها مستقر شد که منجر به جلوگیری از ورود خودروهای سواری، آفرود، موتورسیکلت‌ها و تورهای گردشگری غیرمجاز به پهنه‌های جنگلی و مرتعی شد.
وی ضمن قدردانی از هماهنگی مطلوب دستگاه‌های امنیتی و انتظامی، اظهار کرد: این اقدامات با هدف صیانت از منابع طبیعی، پیشگیری از تخریب عرصه‌های ملی، کاهش مخاطرات حریق و حفظ امنیت در منطقه انجام گرفته و با قاطعیت تا حصول اطمینان از آرامش و امنیت عرصه‌ها ادامه خواهد داشت.
مجری‌های بسیاری از تورهای گردشگری حرفه‌ای نیستند
در حال حاضر در زمینه گردشگری، بحث مادی بسیار زیاد مطرح است. بسیاری از آژانس‌ها به دلیل مسائل مالی، هیچ چیز را رعایت نمی‌کنند. تورها در حالی به سمت مناطق مختلف حرکت میکنند که هیچ فرهنگ‌سازی در مورد نحوه استفاده و حضور در طبیعت را به همراهانشان نمی‌دهند.
اما نگرانی بسیار بزرگی که اکنون در زمینه گردشگری وجود دارد این است که بسیاری از مجری‌های تورهای گردشگری متأسفانه مجری‌های حرفه‌ای نیستند و تورهای غیر مجاز زیاد داریم. زمانی که تورهای غیرمجاز زیاد می‌شوند، به واسطه قیمت کمی که لحاظ میکنند و به دلیل اینکه استاندارد خاصی هم ندارند، نمیتوانند آگاهانه سفر کنند و این را به گردشگر القا میکنند که سفر یک لذت زودگذر است، پس می‌توانند هر کاری که آنها را شاد و راضی می‌کند انجام دهند.
یک راهنمای گردشگری گفت: ماجرای تورهای غیر مجاز داستانی است که از گذشته بوده، هست و در آینده نیز خواهد بود. با وجود اینکه میراث فرهنگی سعی می‌کند جلوی این کار را بگیرد؛ اما این مسأله مقداری خارج از کنترل است و این موضوع صدمه جبران‌ناپذیری به بدنه اصلی گردشگری می‌زند.
هادی عالمی در خصوص دلایل فعالیت تورهای غیر مجاز گفت: درصد بیکاری در قشر جوان باعث شده است که علاقه‌مند ورود به این صنعت شوند. آنها می‌بینند که مردم از این فعالیت استقبال میکنند، به همین دلیل می‌خواهند ره صد ساله را یک شبه بپیمایند و با ایجاد کانال‌های غیرمجاز گردشگری در قالب تورهای طبیعت‌گردی و باشگاه‌های کوهنوردی این کار را انجام می‌دهند.
وی افزود: فکر می‌کنم تاحدودی مسائل اقتصادی در این موضوع مطرح باشد؛ برگزاری تورهای طبیعت‌گردی بازار جذاب و مخاطبان خود را دارد به همین دلیل جوانانی که به دنبال کسب درآمد هستند، تصمیم می‌گیرند وارد این کار شوند.
ماهیت بسیاری از تورها با اکوتوریسم در تضاد است
محمدرضا گوهری، کارشناس‌ارشد اکوتوریسم نیز معتقد است، درسال‌های اخیر اکوتوریسم رشد قابل ملاحظه‌ای در ایران داشته است. با اندکی جست‌وجو در تارنماهای اینترنتی و شبکه‌های مجازی، به‌خصوص اینستاگرام، با تبلیغ انواع تورهای یک تا چند روزه اکوتوریستی مواجه می‌شویم. کوه‌پیمایی، جنگل‌پیمایی، کویرنوردی و طبیعت‌گردی (واژه‌ای که به نادرستی در بسیاری مواقع به‌عنوان معادل فارسی اکوتوریسم استفاده میشود) از جمله کلیدواژه‌هایی هستند که برای اشاعه و پربازدید شدن این نوع از تبلیغات گردشگری به‌کار برده می‌شوند.
وی افزود: با بررسی برنامه و محتوای بسیاری از تورهایی که درقالب اکوتوریسم عرضه می‌شوند درمی‌یابیم که به‌صورت ماهوی با تعریف استاندارد اکوتوریسم و گردشگری پایدار درتضاد هستند و تنها جنبه مفرح بودن در آنها لحاظ شده است. مطابق تعریف ارائه شده از سوی جامعه بین‌المللی اکوتوریسم و سازمان جهانی گردشگری، اکوتوریسم فعالیتی است که در محیطزیست طبیعی روی میدهد، سعی در کنترل اثرات منفی اقتصادی، زیست‌محیطی و فرهنگی-اجتماعی گردشگری دارد، عنصر آموزش و یادگیری در آن نقشی اساسی دارد، در گروه‌های کوچک سازماندهی میشود، بخشی از عواید اقتصادی آن به جامعه بومی می‌رسد و صرف حفاظت و نگهداری از منابع طبیعی میشود.
گوهری بیان کرد: در بسیاری از تورهای تبلیغ شده که متاسفانه بسیاری از آنها از سوی افرادی بدون صلاحیت و مجوز ترتیب داده میشود، گروهی از مردم و اغلب جوان‌ها برای ساعاتی یا چند روزی روانه یکی از مناطق طبیعی و بکر می‌شوند، به تفریح می‌پردازند و در انتها نیز بدون هیچ‌گونه دستاورد آموزشی و رساندن سودی به آن منطقه، به سفر خود خاتمه می‌دهند و درنهایت مدعی کسب یک تجربه اکوتوریسم هستند.
وی ادامه داد: شوربختانه در طول چند سال گذشته به تعداد و تنوع این نوع از فعالیت‌ها افزوده شده است که از جمله آنها می‌توان به تورهایی معروف به «جشن رنگ» اشاره کرد که در آن گروهی از گردشگران به منطقه‌ای اغلب دورافتاده در طبیعت سفر کرده و گلوله‌ها و توپ‌های حاوی پودر رنگ به سوی یکدیگر پرتاب میکنند؛ یا تورهای کویرنوردی و کویرپیمایی که در قالب گروه‌هایی بزرگ سازماندهی می‌شوند.
به گفته گوهری، آنچه موجب تشدید اثرات منفی این‌گونه فعالیت‌های گردشگری میشود را می‌توان به سه عامل نسبت داد: کمبود اطلاع‌رسانی و آموزش گردشگران درباره اهمیت محیطزیست و راهکارهای حفاظت از آن؛ آگاهی و اشراف اندک اغلب راهنمایان تور و کسانی که مسوولیت برگزاری چنین سفرهایی را برعهده دارند نسبت به گونه‌های گیاهی و جانوری منطقه‌ای که قصد عرضه آن به گردشگران را دارند؛ ضعف مدیریت و نظارت بر فعالیت‌های اکوتوریسم و فقدان قانون روشن درخصوص استفاده گردشگری از منابع زیست‌محیطی و تعیین سهم آن از مشارکت درفعالیت‌های حفاظت از این منابع.
به‌عنوان یک راه حل می‌توان گفت در اغلب کشورها مناطقی به‌عنوان میزبان فعالیت‌های اکوتوریسم معرفی می‌شوند و در این مناطق مسیرهایی برای کنترل و متمرکز کردن فعالیت‌ها در دسترس عموم مردم و گردشگران قرار می‌گیرند. بسته به نوع و میزان استفاده از این مناطق در بازه‌های زمانی چندساله به‌منظور استراحت دادن به محیط زیست برای بازسازی و ارزیابی اثرات زیست‌محیطی توسط کارشناسان، دسترسی به منطقه برای چند ماه تا چندسال محدود یا قطع میشود؛ چراکه فعالیت‌هایی همچون راهپیمایی و دوچرخه‌سواری می‌تواند موجب فرسایش خاک، آسیب به پوشش گیاهی بومی، مختل کردن الگوی شکار جانوران وحشی و نیز ایجاد مشکلاتی در زمینه دفع زباله و فاضلاب شود.
از سوی دیگر برخوردهای جدی منابع طبیعی و دادستان‌ها نیز شاید این بار بتواند طبیعت و جنگل‌های گلستان را از دست‌اندازی تورهای غیر مجاز که سال‌ها است پا بر گلوی طبیعت گذاشته‌اند، را بگیرد و حال باید دید این ممنوعیت‌ها تا چه اندازه قرار است در راستای حفاظت از طبیعت اثر گذار باشد.
