به گزارش خبرنگار بازار کسب و کار، گزارشی که به تازگی خبرگزاری ایرنا از بیرجند منتشر کرده، نمونه‌ای از همین وضعیت را در بلوار پیامبر اعظم(ص) و برخی معابر اصلی این شهر روایت می‌کند؛ جایی که به گفته شهروندان، صدای موتورسیکلت‌هایی با اگزوزهای دستکاری‌شده و رفتارهایی مانند «کاتاف زدن» در ساعات پایانی شب، آرامش ساکنان مناطق مسکونی را مختل کرده است.
بر اساس این گزارش، برخی شهروندان بیرجندی از تداوم صدای گوش‌خراش موتورسیکلت‌ها تا نیمه‌های شب گلایه دارند و معتقدند در شرایطی که حساسیت عمومی نسبت به صداهای ناگهانی افزایش یافته، برخورد با چنین رفتارهایی باید جدی‌تر شود. ایرنا همچنین به آثار صداهای ناگهانی بر آرامش روانی خانواده‌ها اشاره کرده و دیدگاه یک کارشناس روان‌شناسی اجتماعی را درباره افزایش تنش و تحریک سیستم عصبی در اثر قرار گرفتن مکرر در معرض صداهای شدید و ناگهانی منعکس کرده است.
در همین گزارش، رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی خراسان جنوبی از توقیف ۲ هزار و ۹۳۰ دستگاه موتورسیکلت هنجارشکن و اعمال قانون برای ۷ هزار و یک مورد خبر داده است. به گفته سرهنگ محمدرضا خسروی، برخورد با موتورسواران هنجارشکن از اولویت‌های پلیس راهور است و توقیف موتورسیکلت، آموزش فرد متخلف، رفع نقص وسیله نقلیه و در موارد لازم معرفی متخلفان به مراجع قضایی از جمله اقدامات انجام‌شده عنوان شده است.
این مقام انتظامی در عین حال تأکید کرده که جریمه به تنهایی بازدارندگی کافی ندارد و در مواردی که رفتار موتورسواران موجب برهم خوردن امنیت و آسایش عمومی میشود، ورود دستگاه قضایی می‌تواند در افزایش بازدارندگی مؤثر باشد. همچنین بر نقش خانواده‌ها، دستگاه‌های فرهنگی و سایر دستگاه‌های مسئول در کاهش رفتارهای پرخطر تأکید شده است.
موضوع قابل توجه در اظهارات رئیس پلیس راهور خراسان جنوبی، اشاره به کمبود فضاهای مناسب برای تخلیه هیجانات و فعالیت‌های مرتبط با موتورسیکلت است. بر اساس این دیدگاه، ایجاد پیست و فضاهای ایمن برای علاقه‌مندان می‌تواند بخشی از رفتارهای پرخطر در معابر شهری را کاهش دهد.
با وجود اینکه گزارش ایرنا بر وضعیت بیرجند تمرکز دارد، مسئله صدای موتورسیکلت‌های دستکاری‌شده محدود به خراسان جنوبی نیست. در بسیاری از شهرهای کشور، به‌ویژه در مناطق پرتراکم و خیابان‌های اصلی، شهروندان با پدیده مشابهی مواجه هستند؛ موتورسیکلت‌هایی که با تغییر سیستم اگزوز، افزایش صدای موتور یا رفتارهایی مانند افزایش ناگهانی دور موتور، آرامش ساعات استراحت را مختل می‌کنند.
به همین دلیل، تبدیل این موضوع به یک مسئله صرفاً انتظامی، احتمالاً بخش مهمی از واقعیت را نادیده می‌گیرد. برخورد قانونی با تخلف ضروری است، اما اگر قرار باشد هر شب همان مسئله در همان خیابان‌ها تکرار شود، باید درباره چرایی شکل‌گیری این رفتار نیز پرسش کرد.
رشد شهرنشینی، افزایش تراکم جمعیت، محدود شدن فضاهای باز و عمومی و کمبود مراکز تفریحی و ورزشی در دسترس، باعث شده بخشی از اوقات فراغت جوانان به خیابان منتقل شود. در چنین شرایطی، برای برخی موتورسواران، خیابان و موتورسیکلت به محلی برای تفریح، هیجان و خودنمایی تبدیل میشود؛ رفتاری که اگرچه ممکن است برای فرد ایجاد سرگرمی کند، اما هزینه آن را خانواده‌ها و سایر شهروندان می‌پردازند.
البته کمبود امکانات تفریحی نمی‌تواند توجیهی برای ایجاد مزاحمت صوتی، تخلف یا به خطر انداختن جان دیگران باشد. مسئله این است که سیاست‌گذاری شهری باید همزمان دو واقعیت را ببیند: حق شهروندان برای برخورداری از آرامش و حق جوانان برای دسترسی به فضاهای قانونی، ایمن و مناسب تفریح و تخلیه هیجان.
اگر این دو موضوع از یکدیگر جدا دیده شوند، نتیجه معمولاً یا به برخوردهای مقطعی محدود میشود یا به بی‌توجهی به مطالبات ساکنان مناطق مسکونی می‌انجامد.
آلودگی صوتی؛ هزینه‌ای که دیده نمی‌شود
هزینه این پدیده نیز تنها به تعمیر یک موتورسیکلت یا جریمه یک راننده محدود نیست. اختلال در خواب، افزایش تنش و کاهش کیفیت زندگی می‌تواند پیامدهایی داشته باشد که آثار آن به محیط کار، تحصیل و روابط خانوادگی نیز منتقل شود.
از سوی دیگر، دستکاری غیراصولی سیستم اگزوز و افزایش دور موتور برای تولید صدای بیشتر، می‌تواند هزینه تعمیر و نگهداری موتورسیکلت را نیز افزایش دهد. بنابراین بخشی از این رفتارها در نهایت می‌تواند به افزایش هزینه‌های خانوار و تحمیل هزینه‌های اجتماعی بیشتر منجر شود.
در این میان، موضوع مهم‌تر آن است که آلودگی صوتی برخلاف بسیاری از هزینه‌های شهری، در بودجه‌های عمومی عدد مشخص و قابل مشاهده‌ای ندارد، اما اثر آن بر کیفیت زندگی قابل انکار نیست. هرچه شهرها متراکم‌تر می‌شوند، مدیریت این نوع آلودگی نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
برخورد هوشمندانه؛ نه فقط برخورد مقطعی
راهکار مقابله با این پدیده می‌تواند ترکیبی از اقدامات انتظامی، قضایی، فرهنگی و شهری باشد. کنترل فنی موتورسیکلت‌های دارای اگزوز غیراستاندارد، اجرای طرح‌های هدفمند در ساعات پرتکرار تخلف، برخورد با تخلفات تکرارشونده، ساماندهی فروش و نصب قطعات غیراستاندارد و استفاده از ظرفیت قانونی دستگاه قضایی، بخشی از این مجموعه است.
در کنار آن، شهرداری‌ها و دستگاه‌های مسئول حوزه جوانان و ورزش نیز باید درباره ایجاد فضاهای مناسب برای فعالیت‌های موتورسیکلت‌سواری، ورزش و تفریح پاسخگو باشند. ایجاد پیست‌های استاندارد و فضاهای کنترل‌شده می‌تواند امکان تخلیه هیجان را از خیابان به محیطی هدایت کند که هم ایمنی بیشتری داشته باشد و هم مزاحمتی برای ساکنان ایجاد نکند.
از سوی دیگر، خانواده‌ها نیز در آموزش و نظارت بر رفتار نوجوانان و جوانانی که از موتورسیکلت استفاده می‌کنند نقش دارند. فروشندگان و تعمیرکاران موتورسیکلت نیز می‌توانند در جلوگیری از رواج تجهیزات غیراستاندارد و تغییرات پرخطر نقش مؤثری ایفا کنند.
گزارش بیرجند نشان می‌دهد مسئله وجود دارد و پلیس نیز بخشی از ظرفیت خود را برای مقابله با آن به کار گرفته است؛ اما آمار توقیف و اعمال قانون به تنهایی نمی‌تواند پایان مسئله باشد. وقتی یک پدیده در شهرهای مختلف تکرار میشود، باید از برخورد موردی عبور کرد و برای آن سیاست مشخص شهری و ملی طراحی کرد.
نکته قابل تأمل بازار کسب و کار این است که صدای یک موتورسیکلت در نیمه‌شب شاید در نگاه اول تنها چند ثانیه مزاحمت به نظر برسد، اما وقتی این صدا هر شب، در نقاط مختلف و برای هزاران خانواده تکرار شود، دیگر با یک تخلف ساده روبه‌رو نیستیم؛ بلکه با مسئله‌ای مرتبط با کیفیت زندگی شهری، سلامت اجتماعی، اقتصاد خانوار و مدیریت اوقات فراغت مواجه هستیم.
مطالبه اصلی نیز روشن است؛ پلیس باید با تخلف برخورد کند، دستگاه قضایی در موارد لازم از ظرفیت قانونی خود استفاده کند و همزمان مدیریت شهری و دستگاه‌های فرهنگی و ورزشی برای ایجاد فضاهای مناسب تفریحی و تخلیه هیجان وارد میدان شوند. آرامش شهروندان نباید قربانی تفریح عدهای شود و در مقابل، نیاز جوانان به نشاط و هیجان نیز نباید تنها با جریمه و توقیف پاسخ داده شود.
بیرجند در گزارش ایرنا یک نمونه از این مسئله است؛ مسئله‌ای که برای حل آن، نسخه‌ای فراتر از یک طرح مقطعی پلیس و در مقیاس ملی مورد نیاز است.
