دکتر حسینی در گفتگو با خبرنگار بازار کسب و کار

گلستان در عطش مدیریت یکپارچه منابع آب؛ وقتی آب می‌رود، زندگی هم می‌رود

صدای آرام باران روی شیشه دفتر مؤسسه با صدای سخنان دکتر حسینی درهم می‌آمیزد. او از دغدغه‌ای می‌گوید که سال‌هاست بر دوش کارشناسان محیط زیست و مدیریت شهری سنگینی می‌کند؛ دغدغه‌ای به نام «آب». از گلستانی که روزگاری سرزمین چشمه‌ها و رودها بود و امروز گاه در تشنگی زمینش فریاد خاموش کشاورزان شنیده می‌شود.

به گزارش خبرنگار بازار کسب و کار به باور دکتر حسینی، گلستان بیش از هر استان دیگری نیازمند بازتعریف رابطه انسان و آب است؛ رابطه‌ای که در دهه‌های اخیر زیر فشار توسعه ناپایدار، برداشت‌های بی‌رویه، تغییرات اقلیمی و نبود نگاه یکپارچه مدیریتی دچار گسست شده است. او با صدای آرام اما هشداردهنده‌ای می‌گوید: وقتی آب فرو می‌رود، فرهنگ و اقتصاد هم با آن فرو می‌رود.

واقعیت این است که بحران آب در گلستان تنها یک مسئله زیست‌محیطی نیست؛ بلکه به مسئله‌ای اجتماعی و اقتصادی تبدیل شده است. هر سال سطح آب‌های زیرزمینی کاهش می‌یابد، تالاب‌ها نفس‌های آخر را می‌کشند و دشت‌های کشاورزی به شوره‌زار بدل می‌شوند. در دل این تغییرات، ده‌ها هزار خانوار روستایی چشم‌انتظار باران مانده‌اند.

با این حال، امید همچنان زنده است. دکتر حسینی معتقد است اگر نگاه مدیریتی استان از «واکنشی» به «پیش‌نگرانه» تغییر کند، می‌توان گلستان را از لبه بحران به مسیر پایداری بازگرداند. او از لزوم تشکیل «ستاد فرماندهی آب استان» سخن می‌گوید؛ نهادی میان‌بخشی که بتواند منابع، پژوهش‌ها و تصمیم‌ها را یکپارچه کند.

کارشناسان محیط‌زیست نیز بر این باورند که بخش زیادی از چالش‌های آب گلستان ناشی از نبود بانک اطلاعاتی دقیق و تصمیم‌گیری‌های جزیره‌ای است. وقتی اطلاعات جامع از وضعیت سفره‌های زیرزمینی و میزان برداشت در دسترس نیست، هیچ سیاست پایداری شکل نمی‌گیرد. دکتر حسینی پیشنهاد می‌دهد داده‌های منابع آبی به‌صورت برخط در دسترس دستگاه‌ها و حتی مردم قرار گیرد تا شفافیت و نظارت اجتماعی تقویت شود.

مردم گلستان از شمال تا جنوب، از بندرترکمن تا گالیکش، با زبان خود از درد بی‌آبی سخن می‌گویند. یکی از کشاورزان آق‌قلا در گفت‌وگویی می‌گوید: «آب، نان ماست. وقتی آب کم می‌شه، امید ما هم خشک می‌شه.» این سخن ساده، خلاصه فلسفه عدالت آبی است که سال‌ها در مدیریت استان مغفول مانده است.

در نقطه مقابل، مدیران آب منطقه‌ای استان می‌گویند طرح‌های متعددی برای بهبود وضعیت در حال اجراست. از لایروبی رودخانه‌ها و احیای قنوات تا مدیریت هوشمند مصرف و اصلاح شبکه‌های فرسوده. آن‌ها تأکید می‌کنند که بحران آب را نمی‌توان با تصمیمات کوتاه‌مدت مهار کرد، بلکه نیازمند تغییر فرهنگ مصرف و همراهی مردم است.

گلستان، سرزمین رودها و دشت‌های حاصلخیز، این روزها بیش از همیشه با سایه کم‌آبی و سوءمدیریت منابع آبی دست‌وپنجه نرم می‌کند. بحران آب در این استان نه فقط تهدیدی زیست‌محیطی، که چالشی اقتصادی و اجتماعی است که آینده کشاورزی، مهاجرت و معیشت مردم را نشانه گرفته است. با این‌حال، کارشناسانی چون دکتر محسن حسینی معتقدند هنوز می‌توان امید را در رگ‌های خشکیده زمین جاری کرد، اگر مدیریت آب از نگاه سازه‌ای به نگاهی انسانی و مشارکتی تغییر یابد.

با این‌همه، دکتر حسینی در گفت‌وگو با خبرنگار بازار کسب‌وکار تأکید می‌کند که رویکردهای سازه‌ای مانند احداث سد یا انتقال آب، هرچند لازم، کافی نیستند. به گفته او، «مدیریت آب باید به مدیریت رفتار انسان تبدیل شود، نه صرفاً مدیریت منابع فیزیکی.»

برخی کارشناسان معتقدند مدیریت مشارکتی آب می‌تواند راه برون‌رفت استان از بحران باشد. یعنی مردم، شوراهای محلی و نهادهای مدنی در تصمیم‌سازی و نظارت دخیل باشند. تجربه موفق چند روستا در شرق استان در احیای منابع محلی نشان داده است که اعتماد اجتماعی می‌تواند جایگزین فشارهای اداری شود.

یکی از نکات کلیدی که دکتر حسینی مطرح می‌کند، «عدالت آبی» است. او می‌گوید: «وقتی مناطق پایین‌دست به دلیل کمبود آب آسیب می‌بینند و مناطق بالادست بی‌محابا برداشت می‌کنند، عدالت اجتماعی نیز زیر سؤال می‌رود.» از دید او، مدیریت آب تنها با نگاه فنی ممکن نیست، بلکه نیازمند مدیریت انسانی است.

در بخش دیگری از گفت‌وگو، او از فرصت‌های جدید نیز سخن می‌گوید؛ فرصت‌هایی که از دل بحران سر برمی‌آورند. مثل توسعه فناوری‌های نو در آبیاری، بازچرخانی پساب‌ها، آموزش کشاورزان و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در تصفیه و پمپاژ. او این روند را «اقتصاد آبی گلستان» می‌نامد.

مردم اما هنوز دغدغه دارند. در شهرهایی چون گنبد و مینودشت، برخی ساکنان از قطعی‌های مکرر آب گلایه می‌کنند. یکی از آنان می‌گوید: همه از بحران حرف می‌زنن، ولی ما بحران رو با پوست‌ و استخون لمس می‌کنیم. این روایت‌ها، عمق مسئله را بیش از آمارهای رسمی نشان می‌دهد.

در همین حال، برخی مدیران محلی بر لزوم «شفافیت در تخصیص آب» تأکید دارند. آن‌ها می‌گویند که هنوز نظام مشخصی برای اولویت‌بندی مصرف‌ها وجود ندارد و همین مسئله موجب تنش‌های محلی می‌شود. کارشناسان اقتصادی هم هشدار می‌دهند که بحران آب می‌تواند به بحران بیکاری و مهاجرت روستایی بینجامد.

در این میان، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی گلستان نقشی کلیدی دارند. دکتر حسینی می‌گوید باید میان دانش و تصمیم، پلی واقعی ساخته شود. بسیاری از مطالعات علمی سال‌ها در قفسه‌ها مانده‌اند، در حالی که می‌توانند پایه تصمیم‌های حیاتی باشند. او خواهان ایجاد «پارک فناوری آب» در استان است تا پژوهش‌ها مستقیماً به طرح‌های اجرایی پیوند بخورند.

در پایان گفت‌وگو، حسینی با نگاهی امیدوار می‌گوید: بحران آب در گلستان نه پایان، بلکه آغاز یک آگاهی است. باید یاد بگیریم با طبیعت شریک شویم، نه حاکم آن.