بازار کسب وکار

وضعیت فوق‌العاده زنجیره تأمین؛ تسریع ترخیص نیازمند اختیارات بیشتر است

به گزارش سرویس اقتصادی بازار کسب وکار، با گذشت نزدیک به سه هفته از آغاز تجاوز دشمن علیه ایران، اگرچه بخش حمل‌ونقل کشور موفق به حفظ جریان کالاهای اساسی در شبکه داخلی و ترانزیت شده، اما نگرانی‌ها نسبت به تداوم این روند در صورت طولانی‌شدن جنگ، به طراحی بسته‌ای از راهکارهای لجستیکی فوری انجامیده است.

*چهارراه خطر در مسیر تجارت ایران

آسیب‌پذیرترین نقطه لجستیک کشور در شرایط کنونی، وابستگی به تعداد محدودی مسیر و شریک تجاری است. تنگه هرمز (بنادر جنوبی) که این روزها به حساس‌ترین گلوگاه انرژی جهان تبدیل شده، تنها یکی از این مسیرهاست.

هرگونه اختلال طولانی مدت در این آبراه که بخش عمده صادرات نفت و گاز کشورهای منطقه از آن عبور می‌کند، می‌تواند پیامدهای فاجعه‌باری برای امنیت غذایی و انرژی منطقه به همراه داشته باشد.

بر همین اساس، فعال‌سازی شبکه‌ای از مسیرهای جایگزین زمینی، دریایی و هوایی در صدر فهرست اقدامات ضروری قرار گرفته و نباید صرفا به جنوب کشور وابسته باشیم.

*درس‌هایی از جنگ اوکراین

تجربه دو سال اخیر در اروپای شرقی نشان داده که دیپلماسی فعال اقتصادی می‌تواند اثر مخرب جنگ بر تجارت را به حداقل برساند. کشورهای درگیر جنگ اوکراین با ایجاد کریدورهای جدید و مذاکره با همسایگان برای تسهیل ترانزیت، توانستند بخش قابل توجهی از صادرات و واردات خود را حفظ کنند.

ایران نیز برای کاهش وابستگی به چند شریک محدود، نیازمند گشودن درهای تازه‌ای در تعاملات تجاری با کشورهای همسایه و فرامنطقه‌ای است. به عنوان نمونه، پاکستان و افغانستان گزینه‌های مناسبی برای اتصال زمینی به چین هستند.

*خط مقدم جنگ اقتصادی کجاست؟

شرکت‌ها و بنگاه‌های تجاری امروز در خط مقدم جنگ اقتصادی با دشمن قرار دارند. افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، محدودیت‌های بانکی و دشواری تراکنش‌های مالی، توان رقابت و بقای آنها را نشانه رفته است.

در این شرایط، حمایت هدفمند دولت از طریق بیمه‌های صادراتی، پوشش بیمه جنگ، ارائه تسهیلات ارزی و کاهش مقررات دست‌وپاگیر، می‌تواند نفس این بنگاه‌ها را برای ادامه حیات حفظ کند.

*گمرک در میدان؛ از تقدیر تا مطالبه

گمرک ایران در روزهای اخیر عملکرد قابل قبولی از خود نشان داده، اما شرایط جنگی نیازمند اقدامات فراتر از روال عادی است. ایجاد کریدور سبز گمرکی برای کالاهای اساسی، دارو و تجهیزات پزشکی با امکان ترخیص ۲۴ ساعته، تفویض اختیار بیشتر به گمرکات مرکزی و اجرای انعطاف‌پذیر مقررات، از جمله اقداماتی است که می‌تواند زمان ماندگاری کالا در بنادر و مرزها را به شدت کاهش دهد.

*ناوگان حمل‌ونقل در انتظار حمایت

حلقه نهایی زنجیره تامین، ناوگان حمل‌ونقل است که بدون حمایت کافی، توان عملیاتی خود را از دست خواهد داد. تخصیص تسهیلات ویژه سوخت، پوشش بیمه جنگی برای ناوگان و اولویت‌بندی در عبورهای مرزی، اقداماتی است که می‌تواند این بخش را در شرایط بحرانی سرپا نگه دارد.

در غیر این صورت، حتی اگر کالاها به سلامت وارد کشور شوند، انتقال آنها به نقاط مصرف با مشکل مواجه خواهد شد.

*منافع مشترک در بحران منطقه‌ای

نکته امیدوارکننده در میان این چالش‌ها، آسیب‌پذیری مشترک کشورهای منطقه از تداوم بحران است. کشورهای حاشیه خلیج فارس که وابستگی شدیدی به عبور نفت و گاز خود از تنگه هرمز دارند، در برابر هرگونه اختلال در این آبراه بیش از ایران آسیب‌پذیرند.

این واقعیت می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های جدید منطقه‌ای برای مدیریت بحران و ایجاد مسیرهای جایگزین شود.