گیاهان دارویی؛ نسخه نجات اقتصاد روستاهای گلستان
گلستان – بازار کسب و کار – سرویس اقتصادی | گلستان سالهاست با وجود برخورداری از منابع طبیعی گسترده، در شاخص درآمد سرانه وضعیت مطلوبی ندارد و فاصله محسوس آن با میانگین کشوری، ضرورت بازتعریف اقتصاد محلی را دوچندان کرده است. کارشناسان معتقدند در شرایطی که کشاورزی سنتی با بحران آب و افت بهرهوری مواجه است، گیاهان دارویی میتوانند یکی از کمهزینهترین و پربازدهترین مسیرهای خروج از رکود معیشتی باشند.
تنوع اقلیمی این استان، از ارتفاعات جنگلی شرق تا دشتهای وسیع و مناطق نیمهبیابانی شمال، بستری کمنظیر برای رویش طبیعی صدها گونه گیاهی فراهم کرده است. همین ویژگی گلستان را در زمره استانهایی قرار داده که ظرفیت شکلدهی به اقتصاد سبز را نه در حد شعار، بلکه در سطح عملیاتی داراست.
بررسیهای میدانی نشان میدهد حدود ۸۰۰ گونه گیاهی خودرو در گلستان شناسایی شده که نزدیک به ۲۰۰ گونه آن دارای خواص دارویی، معطر و تجاری است. این عدد برای استانی با چالش بیکاری روستایی، یک فرصت اقتصادی بزرگ محسوب میشود که تاکنون کمتر در سیاستگذاری توسعه منطقهای دیده شده است.
کارشناسان بخش کشاورزی میگویند: مزیت اصلی گیاهان دارویی در مقایسه با محصولات سنتی، نیاز کمتر به آب و در عین حال ارزش اقتصادی چندبرابری است. این مزیت در استانی مانند گلستان که با تغییر اقلیم و کاهش منابع آبی روبهروست، اهمیت دوچندان پیدا میکند.
طبق آمار رسمی، اکنون بیش از سه هزار و ۵۰۰ هکتار از اراضی گلستان زیرکشت گیاهان دارویی قرار دارد. تولید سالانه نزدیک به چهار هزار تن محصول از این سطح، نشان میدهد حتی در مقیاس محدود فعلی نیز ظرفیت درآمدزایی این بخش قابل توجه است.
زعفران، زیره، سیاهدانه و گل محمدی مهمترین گونههای کشتشده در گلستان هستند. این محصولات در سالهای اخیر توانستهاند بهتدریج جای خود را در الگوی کشت باز کنند، اما همچنان فاصله زیادی با ظرفیت واقعی استان دارند.
فعالان حوزه کارآفرینی معتقدند ارزش واقعی این محصولات تنها در تولید خام نیست. آنچه میتواند معادله اقتصاد روستایی را تغییر دهد، توسعه صنایع فرآوری، بستهبندی و برندسازی است؛ حلقهای که همچنان در گلستان ضعیف باقی مانده است.
یک کارآفرین حوزه گیاهان دارویی در شهرستان گالیکش میگوید: کشاورز گلستانی محصول را تولید میکند اما سود اصلی نصیب واسطهها و فرآوریکنندگان خارج از استان میشود. به اعتقاد او نبود صنایع تبدیلی، بزرگترین مانع جهش این بخش است.
بررسیها نشان میدهد تنها سه کارخانه فرآوری و ۱۰ واحد کوچک اسانسگیری در استان فعال است. این عدد در برابر گستره تولید و ظرفیت توسعه، بسیار ناچیز بوده و نشان میدهد خامفروشی همچنان مسیر غالب در زنجیره ارزش گیاهان دارویی گلستان است.
اقتصاددانان بخش کشاورزی تاکید دارند: اگر تنها سه واحد فرآوری جدید در استان راهاندازی شود، بخش مهمی از ارزش افزوده در داخل گلستان حفظ خواهد شد. این موضوع نهتنها درآمد تولیدکنندگان را افزایش میدهد بلکه اشتغال صنعتی مکمل را نیز فعال میکند.
اراضی شیبدار گلستان یکی از مهمترین عرصههای توسعه این کشت محسوب میشود. بیش از ۱۱۰ هزار هکتار اراضی شیبدار در استان وجود دارد که بخش زیادی از آن هنوز بلااستفاده یا کمبازده است.
کارشناسان منابع طبیعی میگویند: کشت گیاهان دارویی در این اراضی علاوه بر ایجاد درآمد، نقش مهمی در جلوگیری از فرسایش خاک و مهار روانآبها دارد. این ظرفیت بهویژه در مناطق شرقی استان میتواند نقش حفاظتی مهمی ایفا کند.
کشاورزان روستاهای بخش لوه و گالیکش در گفت و گو با خبرنگار بازار کسب و کار معتقدند گیاهان دارویی نسبت به گندم و جو، بازده اقتصادی بیشتری دارند. با این حال نبود خرید تضمینی و آموزشهای مستمر، مانع استقبال گسترده شده است.
یکی از کارشناسان توسعه روستایی گلستان معتقد است کشت گیاهان دارویی باید بهعنوان سیاست رسمی مقابله با فقر روستایی تعریف شود. او میگوید اشتغال ایجادشده در این بخش، بهویژه در فصل برداشت، به شکل مستقیم خانوادههای روستایی را منتفع میکند.
برای نمونه در زعفران، هر هکتار در زمان برداشت نیازمند حدود ۱۰۰ نفر نیروی کار روزانه است. این ویژگی، زعفران را به یکی از اشتغالزاترین محصولات کشاورزی تبدیل کرده و میتواند بخشی از بیکاری فصلی روستاها را کاهش دهد.
فعالان بازار صادرات نیز بر اهمیت مرز اینچهبرون تاکید دارند. راهاندازی صادرات مستقیم گیاهان دارویی از این مرز، هزینه حملونقل را کاهش داده و امکان دسترسی سریعتر به بازار آسیای میانه را فراهم میکند.
کارشناسان بازرگانی میگویند صادرات محدود گل پنیرک و گلرنگ تنها نمونهای کوچک از ظرفیت بزرگ گلستان است. اگر زیرساخت صادراتی تقویت شود، این استان میتواند به قطب صادرات محصولات دارویی شمال کشور تبدیل شود.
در کنار کشاورزی، توسعه گردشگری سلامت و اکوتوریسم گیاهان دارویی نیز فرصت تازهای برای گلستان محسوب میشود. ترکیب طبیعت بکر، دانش بومی و تولید محصولات فرآوریشده، ظرفیت ایجاد یک برند ملی برای استان را دارد.
متخصصان حوزه توسعه معتقدند گلستان برای عبور از اقتصاد کمبازده سنتی، باید به سمت زنجیره کامل گیاهان دارویی حرکت کند؛ از تولید تا فرآوری، صادرات و گردشگری. در غیر این صورت، این گنج سبز همچنان در خاک استان مدفون خواهد ماند.
در نهایت، گیاهان دارویی تنها یک محصول کشاورزی نیستند؛ بلکه یک راهبرد اقتصادی برای نجات مناطق کمبرخوردار گلستان به شمار میروند. اگر برنامهریزی، سرمایهگذاری و حمایت اجرایی در کنار آموزش قرار گیرد، این ظرفیت میتواند چهره اقتصاد روستایی استان را متحول کند.
گیاهان دارویی؛ نسخه نجات اقتصاد روستاهای گلستان – تصویر سازی بازار کسب و کار – ستایش محمدیاری
دیدگاهتان را بنویسید