نسل امروز بیگانه با اسطوره ها / شاهنامه در سکوت کلاسها فراموش میشود
بازار کسب وکار_ سرویس اجتماعی: بیستوپنجم اردیبهشتماه، همزمان با سالروز پایان سرایش شاهنامه به دست حکیم ابوالقاسم فردوسی، روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی در تقویم رسمی کشور نامگذاری شده است؛ روزی که همچون برگ زرینی در تاریخ فرهنگ و ادب این سرزمین میدرخشد.
زبان فارسی پیشینهای بیش از سه هزار ساله دارد و تنها محدود به فارسی دری نیست، بلکه ریشههای آن به پیش از اسلام و حتی پیش از هخامنشیان بازمیگردد.
زبان فارسی مهمترین رکن هویت ایرانی است و در حالی که بسیاری از ملتها با تغییر فرهنگ، زبان خود را از دست دادهاند، ایرانیان با پاسداشت زبان و میراث ادبی توانستهاند هویت تاریخی و فرهنگی خویش را حفظ کنند.
فردوسی نیز با صرف بیش از سی سال از عمر خود، روایتها و میراث پراکنده ایران را گرد آورد و شاهنامه را پدید آورد؛ اثری که سرشار از مفاهیمی چون راستی، میهندوستی، عدالت، وفاداری و ظلمستیزی است.
اما متاسفانه آشنایی نسل جوان با فردوسی و دیگر شاعران بزرگ ایرانی چندان عمیق نیست و این بیتوجهی، نشانه ضعفی فرهنگی است که باید با نگاهی آسیبشناسانه بررسی شود.
در همین راستا، خبرنگار بازار کسبوکار در آستانه روز بزرگداشت فردوسی، با سه تن از شاعران و فرهیختگان گلستانی درباره جایگاه فردوسی، شاهنامه و زبان فارسی به گفتوگو نشسته است.
شاهنامه؛ آیینه تاریخ و فرهنگ ایرانزمین
غلامعلی قاری، آموزگار، مترجم، روزنامهنگار و از شاهنامهپژوهان برجسته گلستانی که آثاری چون «فردوسی فرهنگساز»، «معمای آرش کمانگیر» و «شاهنامه و کارکردهای اجتماعی» را در کارنامه دارد، بیان کرد: شاهنامه رزمنامهای گسترده و فراگیر و یکی از بزرگترین شاهکارهای ادبی جهان است که اسطورهها، حوادث و تاریخ ایران را در خود جای داده است.
وی افزود: فردوسی در شاهنامه از بیش از پنجاه پادشاه ــ از جمله سه بانوی فرمانروا ــ یاد میکند و درونمایه اثر، تاریخی است. آدابورسوم ایرانیان و جشنهای ملی همچون نوروز، مهرگان، سده و یلدا نیز در شاهنامه بازتاب یافتهاند؛ آیینهایی که ریشه در فرهنگ کهن این مرزوبوم دارند.
قاری تأکید کرد: کارکرد اجتماعی شاهنامه در روزگار ما نیز برای نسل جوان الهامبخش است و میتواند در تقویت هویت ملی، پاسداشت زبان فارسی و پرورش فرهنگی نسل آینده نقشی مؤثر ایفا کند.
مریم محمدیان مدیر انجمن ادبی حافظ گلستان در مورد شاهنامه، این میراث ارشمند و کهن و انتقال مفاهیم آن به نسل جوان گفت: حکیم ابوالقاسم فردوسی، خالق منظومه جاودانه شاهنامه، زندهکننده آیینها و باورهای ایران بزرگ و احیاگر زبان پارسی است.
وی گفت: شاهنامه کتابی است که در آن تاریخ سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و هنری ملت ایران بازتاب یافته است. هر ایرانی، با هر میزان سواد و دانش، میتواند از مفاهیم این اثر سترگ بهرهمند شود.
محمدیان افزود: در تمام شاهنامه، هیچ واژهای که خلاف عفت کلام و ادب باشد،نمیتوان یافتو به موضوعات اجتماعی مهمی چون تربیت کودک و نوجوان، حقوق سالمندان و نقش زنان در جامعه پرداخته شده که بیانگر جامعیت و ژرفای این اثر گرانقدر است.
وی همچنین درباره فاصله نسل جدید با شاهنامه نیز گفت: تغییر سبک زندگی واقعیتی انکارناپذیر است، اما فضای مجازی در عین حال میتواند فرصتی بسیار مهم باشد. مسئله اینجاست که نظام آموزشی ما دگرگون نشده و همچنان شاهنامه را تنها در قالب چند متن محدود در کتابهای درسی معرفی میکند؛ در حالیکه نوجوان امروز با دنیایی سرشار از انیمیشنها، بازیهای رایانهای و تولیدات جذاب رسانهای مواجه است.
این شاعر پیشنهاد کرد که شاهنامه ظرفیت بسیار گستردهای برای تولید فیلم، انیمیشن و بازیهای رایانهای دارد و اگر این توان بالقوه جدی گرفته شود، نوجوانان میتوانند در کنار محصولات خارجی با روایتها و قهرمانان بومی و برخاسته از فرهنگ خود نیز آشنا شوند.
راحیل پویان مدیر انجمن پریسکه سرایان استان گلستان نیز در خصوص نقش خانواده، مدرسه و جامعه در انتقال مفاهیم شاهنامه به نسل جوان گفت: حفظ و پویایی زبان فارسی، پیوندی عمیق با فرهنگ مطالعه دارد. زبانی که در متن زندگی روزمره، خواندن و تجربه نسلهای جدید حضور نداشته باشد، بهتدریج از جریان زنده فرهنگ فاصله میگیرد و اثرگذاری خود را از دست میدهد.
وی ابرازکرد: شاهنامه فراتر از یک ابزار ارتباطی، آیینه فرهنگ، اندیشه و تمدن دیرینه این سرزمین به شمار میرود و باید سینه به سینه از طریق خانواده ها و سپس مدرسه و آموزش و پرورش و بعدها از طریق جامعه با همایشها و محافل شاهنامه خوانی به نسل جدید منتقل شود و از این طریق می توان سهمی ماندگار در استحکام و تداوم زبان فارسی داشت.
پویان با بیان این که پاسداشت زبان فارسی تنها به تجلیل از بزرگان ادب محدود نمیشود؛ ابراز کرد: پاسداشت زمانی معنا و اثر واقعی مییابد که این زبان در مسیر خواندن، روایت شدن، فهمیدن و انتقال به نسلهای آینده حضوری زنده و جاری داشته باشد.
این شاعر ادامه داد: شاهنامه و ادبیات کلاسیک ایران هنوز ظرفیت آن را دارند که نسل جدید را با هویت تاریخی و فرهنگی ایران پیوند دهند؛ مشروط بر آنکه روایت این میراث کهن با زبان و ابزار امروز انجام شود.
وی گفت: تورهای دانش آموزی و معرفی آرامگاه بزرگان شعر و ادب در این مورد بسیار موثر است و اگر بر مبنای ظرفیتهای شاهنامه تولید محتوا انجام شود و نوجوانان و جوانان با شخصیتها، پهلوانیها و شخصیت های شاهنامه آشنا شوند بی شک به اسطوره های خود علاقه مند خواهند شد.
از سی سال رنج فردوسی تا کوتاهی امروز ما
در روزگاری که زبان فارسی با تهدیدهای جدی مواجه بود، فردوسی با نبوغ خود و صرف سی سال از عمرش برای سرودن شاهنامه، سد سترگی در برابر فراموشی زبان و فرهنگ ایرانی برپا کرد تا روایتها از نسلی به نسل دیگر منتقل شود و پیوند فرهنگی در ایران نگسلد.
اما این میراث در عصر حاضر به خوبی و شایستگی به نسل بعد منتقل نشده است، کوتاهی نظام آموزشی و کمکاری در تولید محتوای فرهنگی سبب شده مفاهیم ژرف شاهنامه در میان جوانان ناشناخته بماند؛ در حالیکه این اثر ظرفیت خلق جهانهایی تازه برای مخاطب امروز را دارد.
فرهنگی که قهرمانانش را به کودکان و نوجوانانش معرفی نکند، دیر یا زود تاریخ خود را بهاجبار از حافظه جمعی حذف خواهد کرد.
دیدگاهتان را بنویسید