توسعه مناطق مرزی فرصتی برای نوسازی اقتصاد/ اینچه برون برگ برنده تجاری سازی گلستان
بازار کسب و کار– سرویس اقتصادی: بهرهگیری از فرصتهای مرزی امروز به یکی از مولفههای مهم دولت و مجلس تبدیل شده و این اهمیت پس از شروع جنگ و آسیبدیدگی برخی زیر ساختها و همچنین مشکلات نقل و انتقال دریایی و هوایی مسئولان را بر آن داشته تا توجه خود را از چند نقطه خاص برداشته و به سمت مناطق مرزی دیگر استانها برای برون رفت از مشکلات تجارت کالا قدم بردارند.
در رویکردی جدید وزارت اقتصاد و مجلس در نشستهای متعدد توجه توسعه به مناطق آزاد را در اولویت برنامههای دولت قرار دادند و به نظر میرسد جنگ این بار فرصتی را برای استانهای کم برخودار دارای مناطق مرزی برای تجاریسازی فراهم آورده است. فرصتی که اگر غنمیت شمرده شود و دست اتحاد مسئولان گلستانی را برای رسیدن به در هم فشرده شود، بدون شک موقعیت بسیار عالی برای گلستان و کشور بوجود خواهد آورد.
استفاده از فرصتهای مناطق مرزی و بخصوص اینچهبرون به عنوان یکی از شاهراههای مهم کشور در کریدور تجاری اتصال از شمال به جنوب و از آسیای میانه به چین مزیت دو چندانی را نه فقط برای گلستان که برای کشور ایجاد کرده است که توجه جدی به توسعه و رفع چالشهای ان میتواند بخش بزرگی از تجارت آسیب دیده کشور در دوران جنگ فعلی را نجات بخشد.
بلا معطلی چندین ساله اجرای پروژه ریلی اینچه برون
به صورت کلی ایران دارای ۱۵ همسایه است که از ۳۱ استان آن ۱۶ استان دارای مرزهای زمینی و دریایی هستند. ایران با سه کشور افغانستان، ترکیه و ارمنستان دارای مرز زمینی، با هشت کشور قزاقستان، امارات، عمان، قطر، عربستان، کویت و روسیه دارای مرز دریایی و با چهار کشور پاکستان، ترکمنستان، آذربایجان و عراق نیز همزمان دارای مرزهای زمینی و دریایی است.
از لحاظ طولی نیز ایران با پنج هزار و ۴۴۰ کیلومتر مرز زمینی، بیست و هفتمین کشور جهان از نظر طول مرزهای زمینی محسوب میشود. در این میان ۹ استان کشور تنها دارای مرز زمینی هستند که شامل استانهای آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، خراسان رضوی، خراسان شمالی، کرمانشاه، کردستان، ایلام و خراسان جنوبی میشود.
اگرچه در دولت چهاردهم توجه جدیتری به منطقه مرزی اینچه برون شد اما همچنان برخی اختلاف نظرها موجب شده تا هر روز این منطقه موقعیت تجاریسازی را به دلیل عقب افتادی توسعه یافتگی و سرمایهگذاری را به بهانههای واهی از دست بدهد.
مهمترین بخش تجاری منطقه آزاد اینچه برون و قلب تپنده آن را باید در مسیر ریلی جستجو کرد. طرح اتصال ریلی اینچهبرون به آسیای میانه، چین و جنوب که از دهه ۸۰ به این طرف در دستور کار بوده و جلسات، رایزنیها و نشستهای متعدد برای آن برگزار شده تا کنون به نتیجهای مطلوب نرسیده و با آنکه این طرح مصوبات متعددی را از سوی مسئولان بالادستی دریافت کرده بود، همچنان در دست اندازهای اداری بلا معطل مانده است.
در این بین تلاشهای اتاق بارگانی به عنوان مشاور سه قوه و موافقت سرمایهگذارن بخش خصوص برای توسعه ریلی ان نیز تا کنون به جایی نرسیده و همچنان نقل و انتقال بار از اینچهبرون به ترکمنستان با کمترین امکانات ریلی انجام میشود.
اگر چه سال گذشته و با سفر رییس جمهور به گلستان امیدها برای اجرای این طرح دوبار جان تازهای گرفت، اما تا این لحظه خبر جدید مبنی بر اجرای طرح های توسعهای ریلی برای این منطقه گزارش نشده و فقط در بخش زیر ساختی اتفاقات جدیدی چون ساخت و سازهای محوطه، سرویس های بهداشتی، رستوران و ساختمان استراحت رانندگان که به همت یک شرکت خصوصی انجام شده ، اتفاق جدیدی در آن رخ نداده است و کارشناسان بر توسعه لجستیی این منطقه تاکید فراوان داشتند .
تفاهم نامههای در پستو مانده
سال ۱۴۰۲ملک حسینی مدیر عامل فعلی منطقه آزاد اینجه برون تفاهم نامهای را با شرکت ژئو سرویس روسیه و منطقه آزاد اینچهبرون مبنی بر هوشمندسازی مرکز لجستیک این منطقه به امضا رساند.
موضوع این تفاهمنامه شامل طراحی، سرمایهگذاری برای احداث ترمینال ریلی(هوشمندسازی دهکده لجستیک)، بارانداز، انبارداری، ساخت سوله و خطوط راهآهن با توجه به مطالعات و طرح ارائه شده توسط شرکت سرمایهگذاری ژئو سرویس و در راستای طرح جامع منطقه آزاد اینچهبرون است.
یکی از مهمترین فاکتورهای موفقیت این مسیر تحولی، بازتعریف نقش دبیرخانه مناطق آزاد است. در ساختار جدید، دبیرخانه باید نقش رگولاتور و هماهنگکننده میان مناطق آزاد، وزارتخانهها و کلیت حاکمیت را ایفا کند؛ نه یک نهاد اجرایی موازی.
ملکحسینی در آن زمان اظهار کرده بود که با توجه به کریدور منطقهای «KTI» و نزدیکی شهر اورسک روسیه به این کریدور میتوان گفت این سرمایهگذاری باعث تسهیل در انتقال بار از کشور روسیه به کشور ایران خواهد شد.
عبور کریدور منطقهای «KIT» (خط راهآهن ایران ترکمنستان، قزاقستان)، وجود پایانه مرزی اینچهبرون، نزدیکی به فرودگاه بینالمللی، همجواری و ارتباط با بازارهای پرجمعیت کشورهای CIS و آسیای میانه، دارا بودن امنیت تاریخی، وجود بازارهای گسترده غلات، انرژی، کانی، خواربار، محصولات نفتی کشورهای همسایه از جمله فرصتها و جذابیتهای خاص و ویژه این منطقه جهت سرمایهگذاری است.
وعده عملی نشده راهآهن
مدیرعامل راه آهن جمهوری اسلامی ایران هم ۱۷ شهریور سال گذشته در بازدید از ایستگاه راه آهن اینچه برون که باحضور «مامت آکمادوف» وزیر حمل و نقل ریلی ترکمنستان انجام شد، از برنامه ریزی برای افزایش چشمگیر ترانزیت ریلی از مرزهای ایران خبر داد و گفته بود: توافقات اولیه در کمیسیون مشترک ایران و ترکمنستان برای ارتقای ظرفیت جابجایی بار از سه نقطه مرزی ایران به ۶ تا ۷ میلیون تن در سال انجام شده است.
جبارعلی ذاکری اظهار کرده بود: این هدف در قالب برنامههای کوتاه مدت میان مدت و بلندمدت با رفع چالشها و تکمیل زیرساختهای ریلی در دو کشور محقق خواهد شد.
وی با اشاره به تمرکز ویژه بر ایستگاه اینچه برون گفت: ظرفیت حمل بار این خط از حدود ۶۰۰ هزار تن در سال به یک میلیون تن تا یک سال آینده افزایش می یابد که با تکمیل زیرساخت ها، این ظرفیت می تواند تا سه میلیون تن در سال ارتقا یابد.
مدیرعامل راه آهن جمهوری اسلامی ایران تاکید کرد: شرکت انبارهای راه آهن در حال ایجاد زیرساخت های لازم و هماهنگی با تجار و بازرگانان برای بهره برداری حداکثری از این خط ریلی است.
تفاهم نامه ها و وعده هایی که به رغم اطلاعرسانی خبری مشخص نیست چرا تا کنون اجرائی نشد و نه فقط مسئولان دلایل روشنی برای آن نیاوردند که بسیاری از رسانههای استان گلستان هم نسبت به مطالبه گری واکنش جدی نشان ندادهاند.
حالا در رویکردی جدید و پس از جنگ آمریکا و اسرائیل بر عیله کشور، و آسیب دیدگی بسیاری از مناطق تجاری کشور ، گلستان و منطقه آزاد تجاری اینچه برون به عنوان یکی از مناطق امن بدون حمله، مورد توجه بسیاری قرار گرفت .
ورود وزارت اقتصاد برای استفاده از ظرفیت مناطق آزاد
وزیر امور اقتصادی و دارایی روز گذشته در نشست با مدیران برنامه و بودجه و مجلسیان با اشاره به برنامه دولت برای تقویت تجارت، بازارچههای مرزی و مناطق آزاد اظهار کرده بود که در این حوزه یک کار بسیار بزرگ و جدی با همکاری وزارت راه و شهرسازی، وزارت صنعت، معدن و تجارت، بانک مرکزی، سازمان برنامه و بودجه، وزارت جهاد کشاورزی، مجموعه وزارت اقتصاد، گمرک و سازمان مناطق آزاد انجام شده است. این دستگاه ها در این طرح همکاری مشترکی داشتند و تمام موانع موجود در حوزه پایانههای مرزی، صادرات، واردات و ترانزیت کشور احصا شده است.
مدنیزاده عنوان کرد؛ این موانع در قالب مجموعهای از مواد قانونی، اصلاح آییننامههای داخلی و دستورالعملهای اجرایی تدوین شده و فرآیند تصویب قانونی آنها بهزودی طی خواهد شد که این موضوع میتواند تحول بزرگی در حوزه صادرات، واردات و ترانزیت کشور ایجاد کند.
نشستی که به نظر میرسد فرصتی مناسب را برای منطقه آزاد اینچهبرون ایجاد کرده اما استفاده از این فرصت تلاش جدی مسئولان گلستانی را میطلبد تا بتوانند به سرعت مساله اجرای ریلی . لچستیکی این منطقه را برای توسعه تجاری بر روی میز مسئولان بالادستی قرار دهند.
یکی از مهمترین فاکتورهای موفقیت این مسیر تحولی، بازتعریف نقش دبیرخانه مناطق آزاد است. در ساختار جدید، دبیرخانه باید نقش رگولاتور و هماهنگکننده میان مناطق آزاد، وزارتخانهها و کلیت حاکمیت را ایفا کند؛ نه یک نهاد اجرایی موازی. این نقش تنظیمگرانه، امکان میدهد سیاستهای کلی در سطح ملی تدوین شود و اجرای آنها با انعطافپذیری لازم به مدیران مناطق آزاد واگذار شود. به این ترتیب، هم انسجام سیاستی حفظ میشود و هم مناطق آزاد از فضای کافی برای ابتکار عمل و برنامهریزی برخوردار خواهند بود.
افزایش اختیار مدیران شرط تحرک و برنامهریزی
یکی از اهداف اصلی این اصلاحات، افزایش قدرت تحرک مدیران مناطق آزاد است. در چارچوب جدید، مدیران مناطق میتوانند متناسب با مزیتهای جغرافیایی، لجستیکی و اقتصادی هر منطقه، برنامههای توسعهای مستقل طراحی کنند؛ بدون آنکه از سیاستهای کلان اقتصادی کشور جدا شوند. این استقلال نسبی، امکان تمرکز بر جذب سرمایهگذاری هدفمند، توسعه زیرساختهای تجاری، شکلدهی زنجیرههای ارزش و افزایش تعامل با بازارهای منطقهای را فراهم میکند؛ مولفههایی که برای عبور از رکود مزمن مناطق آزاد ضروری است.
تعلل در اجرای طرح ریلی اینچه برون جایز نیست
نایب رئیس اتاق بازرگانی گرگان بارها در نشست های متعدد اتاق با مدیران اقتصادی استان و کشور بر توسعه ریلی و ضرورت بازنگری در ساختار تخلیه و بارگیری کالا تأکید کرده است.
علی محمد چوپانی با بیان اینکه بخش مهمی از ظرفیتهای ترانزیتی منطقه به دلیل محدودیتهای زیرساختی بلااستفاده مانده است، گفت: مسئله اصلی نه کمبود سرمایهگذاری، بلکه نبود سازوکار مناسب برای تخلیه سریع و چرخش بهموقع واگنها در شبکه ریلی است.
وی با اشاره به تجربه حمل محمولهای قابل توجه از مسیر ریلی اظهار کرد: در نبود زیرساخت مناسب تخلیه، توقف واگنها در ایستگاه مقصد به شکل قابل توجهی افزایش یافته و همین موضوع موجب کاهش بهرهوری شبکه حملونقل میشود.
چوپانی افزود: در استانداردهای رایج حملونقل ریلی در جهان، تخلیه کالاهای فلهای باید در کوتاهترین زمان ممکن انجام شود تا واگنها بدون توقف طولانی وارد چرخه حمل بعدی شوند، اما در شرایط فعلی این روند با کندی مواجه است.
نایب رئیس اتاق بازرگانی گرگان با تأکید بر ضرورت ایجاد خطوط فرعی و انحرافی در کنار خط اصلی ریلی گفت: توسعه چند مسیر فرعی برای تخلیه همزمان واگنها میتواند ظرفیت عملیاتی شبکه را به شکل چشمگیری افزایش دهد و سرعت گردش واگنها را بهبود بخشد.
وی همچنین با انتقاد از طولانی شدن فرآیند تصمیمگیری در پروژههای زیرساختی افزود: با وجود طرحهای متعدد برای تبدیل اینچهبرون به یکی از محورهای مهم ترانزیتی، نبود هماهنگی و زیرساختهای مکمل مانع تحقق کامل این هدف شده است.
چوپانی در ادامه به چالشهای اداری و نبود هماهنگی میان دستگاههای مرتبط اشاره کرد و گفت: تا زمانی که مدیریت یکپارچه و هماهنگی عملیاتی در حوزه حملونقل و تجارت ایجاد نشود، ظرفیتهای موجود به بهرهبرداری کامل نخواهد رسید.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت تصمیمگیریهای فوری و رویکرد عملیاتی در توسعه زیرساختهای ریلی اینچهبرون خاطرنشان کرد: تأخیر در بهرهبرداری از ظرفیتهای موجود، موجب از دست رفتن فرصتهای اقتصادی و کاهش بهرهوری در سطح منطقه خواهد شد.
وی در ادامه با اشاره به اهمیت توسعه زیرساختهای حملونقل و لجستیک اظهار داشت: تکمیل مسیرهای ارتباطی، بهبود دسترسیهای جادهای و تقویت زیرساختهای ریلی از جمله برنامههای جدی منطقه است که میتواند نقش تعیینکنندهای در تسهیل تجارت و ارتقای جایگاه اقتصادی اینچهبرون داشته باشد.
«اینجا منطقه آزاد است»
ناصر ذاکری ، کارشناس ارشد برنامه ریزی و توسعه معتقد است که ؛ نگاه به مناطق آزاد و قوانین مربوط به مناطق آزاد از روز نخست غیرکارشناسی و اشتباه بوده برای مثال همان ابتدای قانون نوشته شده که هدف از ایجاد مناطق آزاد، توسعه منطقه است. یعنی یک منطقه که امکانات ضعیفی دارد را منطقه آزاد اعلام کنیم تا بتواند توسعه پیدا کند. هیچ کجای دنیا، چنین منطقه آزادی شکل نمیگیرد. منطقه آزاد زمانی شکل میگیرد که زیرساختهای آن آماده باشد، سرمایه گذاریهای قابل قبولی ایجاد شود و خطوط ارتباطی نیز آماده باشد و بعد این منطقه را به عنوان منطقه آزاد تعیین میکنند. در چنین شرایطی سرمایه گذار هم تشویق میشود در این منطقه سرمایه گذاری کند. اما ما هیچ یک از این موارد را در مناطق آزاد رعایت نکرده ایم و فکر کرده ایم که وقتی تابلو بزنیم که «اینجا منطقه آزاد است» قیمتها در این منطقه افزایش پیدا میکند و در نتیجه با فروش زمینها به درآمدی میرسیم و سپس میتوانیم پروژههای عمرانی را کلید بزنیم. یعنی سرمایه گذار پول بدهد تا سپس جاده کشی شود و توسعه رخ دهد. معلوم است که در چنین شرایطی سرمایه گذار، رغبتی نداشته در مناطق آزاد، حضور چشمگیری داشته باشد و این یکی از بزرگترین مشکلات ما در طول تاریخ بوده. حتی هم اکنون بخش عمدهای تغییرات زیرساختی و عمرانی در کشور ما از محل درآمدهای نفتی، تامین بودجه میشود. دولت به مناطق آزاد بودجهای تخصیص نمیدهد و در سالهای اخیر که ۷ منطقه آزاد جدید تاسیس شد، دولت این الزام را قرار داد که مناطق آزاد در قالب وام به مناطق آزاد جدید تسهیلات دهند. درواقع دولت به جای این که خود از مناطق آزاد جدید حمایت کند، از مناطق آزاد قدیمی خواست به این مناطق کمک کنند.»
با وجود موافقت نامه ها، مصوبات، بازدیدها و تفویض اختیارها اما همچنان به دلیل وجود تضادهای متعدد بین مناطق آزاد بین و نهادهای دولتی توسعه این مناطق از جمله اینچه برون با تعلل های زیادی روبرو بوده است که هر روز از فرصتهای سرمایه گذاری این منطقه میکاهد و منطقهای که امروز میتوانست به راحتی بار تجاری کشور را به دوش کشیده و از تورم کالاهای اساسی و مواد اولیه بکاهد، در گیرو دارهای اداری بلا تکلیف باقی مانده است.
دیدگاهتان را بنویسید