کشت پاییزه چغندرقند در گلستان؛ فرصتی برای تامین شکر و مدیریت آب

سرویس کشاورزی بازار کسب و کار | چغندرقند به عنوان یکی از محصولات راهبردی بخش کشاورزی، نقش مهمی در تامین شکر مورد نیاز کشور و سبد غذایی خانوارها دارد که توسعه کشت پاییزه این محصول در سال‌های اخیر، علاوه بر افزایش سطح تولید و کاهش وابستگی به واردات، به دلیل استفاده از بارش‌های پاییز و زمستان و کاهش نیاز به آبیاری در فصل گرم، به عنوان یکی از راهکارهای مدیریت مصرف آب در کشاورزی مورد توجه قرار گرفته است.

گلستان از استان‌های مستعد توسعه کشت پاییزه چغندرقند در کشوز به شمار می‌رود و طبق بررسی‌های انجام شده از سال ۱۳۸۰ بخش قابل توجهی از اراضی دشت‌های شمالی استان قابلیت کشت این محصول را دارند با این حال به گفته کارشناسان، توسعه این ظرفیت نیازمند برنامه‌ریزی اجرایی، ایجاد زیرساخت‌های صنعتی، ترویج دانش فنی و حمایت از بهره‌برداران است.

وجود این ویژگی‌ها در استان گلستان سبب شد نشست تخصصی با حضور جمعی از بهره برداران پیشرو زراعت پاییزه چغندرقند، مدیران جهادکشاورزی شهرستان‌ها، محققان مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی، منابع طبیعی و پژوهشگران ارشد زراعت پاییزه چفندر قند و مسوولان استانی و ملی این حوزه درگرگان برگزار شود و راهکارهای توسعه این زراعت مورد بررسی قرار گیرد.

عضو موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند با اشاره به اهمیت توسعه کشت پاییزه این محصول گفت: طرح خوداتکایی تولید چغندرقند و شکر کشور از سال ۱۳۸۲ آغاز شد و اکنون حدود ۹۰ درصد خوداتکایی در تولید این محصول محقق شده است.

سعدیار احمدی افزود: دستیابی به این میزان خوداتکایی، حاصل توسعه زراعت چغندرقند در هر دو فصل پاییزه و بهاره، افزایش عملکرد در واحد سطح و استفاده از دستاوردهای پژوهشی در معرفی ارقام مناسب بوده است.

وی با بیان این که کشت پاییزه چغندرقند در کشور از سال ۱۳۴۲ و از مزارع خوزستان آغاز شد، اظهار کرد: در سال‌های اخیر، زراعت پاییزه این محصول در استان‌های مستعد توسعه یافته و همین موضوع نقش مهمی در کاهش مصرف آب کشاورزی داشته است.

احمدی ادامه داد: در سال زراعی گذشته حدود ۱۷۲ میلیون مترمکعب در مصرف آب کشاورزی کشور از محل توسعه کشت پاییزه چغندرقند صرفه‌جویی شد که این میزان معادل ذخیره آب سد کرج است.

وی چشم‌انداز توسعه زراعت پاییزه چغندرقند در کشور را ۶۰ هزار هکتار اعلام کرد و گفت: سطح این کشت از حدود ۲ هزار هکتار در سال زراعی ۹۳ به ۴۰ هزار هکتار در سال زراعی جاری رسیده و از این سطح حدود ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تن محصول برداشت شده است.

عضو موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند، جهش مکانیزاسیون، افزایش عملکرد ریشه و عیار محصول، استفاده بهینه از منابع آب، انتقال یافته‌های تحقیقاتی به بهره‌برداران، افزایش ظرفیت صنعتی و ایجاد کارخانه‌های قند را از راهکارهای اساسی توسعه کشت پاییزه این محصول دانست.

وی تاکید کرد: توسعه زراعت پاییزه چغندرقند با تکیه بر دستاوردهای پژوهشی و حمایت‌های سیاستی می‌تواند نقش مهمی در تامین امنیت غذایی و افزایش خوداتکایی کشور ایفا کند.

پژوهشگر و مروج ارشد زراعت چغندرقند نیز با اشاره به اهمیت این محصول در تناوب زراعی، گفت: چغندرقند، محصول بازسازی‌کننده تناوب زراعی است و قرار گرفتن آن در الگوی کشت می‌تواند به پایداری تولید و بهبود بهره‌وری اراضی کمک کند.

ولی‌الله یوسف‌آبادی افزود: زراعت چغندرقند که از سال ۱۳۴۲ در استان‌های جنوبی کشور از جمله خوزستان آغاز شد، اکنون در حدود ۴۰ هزار هکتار به صورت پاییزه کشت می‌شود و در صورت رفع محدودیت‌های صنعتی، ظرفیت توسعه آن حتی تا ۱۰۰ هزار هکتار نیز وجود دارد.

وی با بیان این که ظرفیت مورد نیاز صنعت قند کشور روزانه حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار تن است، اظهار کرد: در حال حاضر تنها روزانه حدود ۱۵ تا ۱۶ هزار تن از این ظرفیت از سوی بهره‌برداران استان‌های خوزستان، کرمانشاه و بخش‌هایی از فارس تامین می‌شود، بنابراین توسعه کشت پاییزه، بدون افزایش ظرفیت فرآوری و کارخانه‌ای امکان‌پذیر نخواهد بود.

یوسف‌آبادی گفت: ارزیابی مناطق مختلف گلستان برای توسعه زراعت پاییزه چغندرقند از سال ۱۳۸۰ انجام شده و براساس نتایج آن، تمامی اراضی مستعد دشت‌های شمالی استان برای کشت این محصول معرفی شده‌اند.

وی اضافه کرد: تولید چغندرقند پاییزه در اراضی دشت‌های شمالی گلستان با عیار ۱۶.۳۳ درصد و عملکرد بیش از ۷۰ تن در هکتار، ظرفیت مناسبی برای سرمایه‌گذاری ایجاد کرده است و باید با استفاده از خرد جمعی، زمینه بهره‌برداری درست از این ظرفیت فراهم شود.

این پژوهشگر، نبود کارخانه و ظرفیت صنعتی، کمبود دانش فنی در مدیریت مزرعه، پایین بودن سطح مکانیزاسیون بومی، خطر پرنده‌خواری و احتمال ساقه‌روی را از مهم‌ترین چالش‌های توسعه چغندرقند پاییزه در گلستان برشمرد و گفت: با برنامه‌ریزی مناسب، توسعه این زراعت در استان تا بیش از ۱۰ هزار هکتار امکان‌پذیر است.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان گفت: امسال هفت هزار از اراضی استان زیر کشت چغندرقند پاییزه قرار گرفت که این میزان حدود ۵۰۰ هکتار کمتر از سال زراعی گذشته است.

علی‌اکبر مهقانی نوده افزود: از سطح زیر کشت امسال، ۳۵۶ هزار و ۹۳۶ تن محصول تولید و به کارخانه‌های طرف قرارداد تحویل شد.

وی میانگین عملکرد چغندرقند پاییزه در استان را ۵۱ تن در هکتار اعلام کرد و گفت: عیار محصول تولیدی نیز ۱۶.۳۳ درصد به دست آمده که نسبت به سال زراعی قبل افزایش داشته است.

یکی از بهره‌برداران پیشرو چغندرقند پاییزه در گلستان نیز بر ضرورت افزایش سرمایه‌گذاری در حوزه آموزش و آگاهی‌بخشی به کشاورزان تاکید کرد.

علی منتظری گفت: برگزاری دوره‌های آموزشی و ترویجی برای بهره‌برداران باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد، زیرا مدیریت زراعت چغندرقند در استان باید متناسب با شرایط اقلیمی، خاک و امکانات بومی گلستان باشد.

وی افزود: از سطح ۱۵ هکتار چغندرقند پاییزه، هزار تن محصول برداشت کرده‌ام که نشان می‌دهد در صورت مدیریت صحیح مزرعه، استفاده از ارقام مناسب و رعایت اصول فنی، این محصول از ظرفیت عملکردی مطلوبی برخوردار است.

منتظری خاطرنشان کرد: در انتخاب کارخانه‌ها برای انعقاد قرارداد کشت باید دقت بیشتری صورت گیرد تا بهره‌برداران بتوانند از خدمات فنی، حمایتی و فرآوری کارخانه‌ها بهتر استفاده کنند.

رییس مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان نیز هدف از برگزاری نشست تخصصی چغندرقند پاییزه استان را بررسی مزایا، شناسایی مشکلات و ارائه راهکارهای مناسب برای توسعه این زراعت عنوان کرد.

قربانعلی روشنی گفت: این نشست با حضور بهره‌برداران، کارشناسان و محققان برگزار شد تا مسائل و چالش‌های کشت پاییزه چغندرقند از ابعاد مختلف بررسی شود.

وی افزود: در اراضی شمالی گلستان ظرفیت بالایی برای توسعه کشت چغندرقند پاییزه بدون کاهش عملکرد وجود دارد و با انتخاب ارقام مناسب و اعمال مدیریت صحیح می‌توان سطح این زراعت را افزایش داد.

روشنی، خلا آموزش و ترویج را یکی از موانع توسعه این محصول در استان دانست و گفت: برگزاری دوره‌های آموزشی پیش از آغاز کشت پاییزه، سریع‌ترین اقدام برای افزایش دانش فنی کشاورزان و کاهش خطاهای مدیریتی در مزرعه است.

رییس جهاد کشاورزی گلستان گفت: در خصوص کشت چغندرقند پاییزه تردیدی وجود ندارد و سیاست وزارت جهاد کشاورزی نیز بر تامین شکر موردنیاز کشور و توسعه تولید این محصول استوار است.

ابراهیم هزارجریبی افزود: گلستان با توجه به ظرفیت اراضی شمالی و شرایط مناسب تولید، می تواند در توسعه چغندرقند پاییزه و افزایش خوداتکایی کشور نقش موثرتری ایفا کند.

وی سطح هشت هزار هکتار را برای قرار گرفتن زراعت چغندرقند در الگوی کشت استان کافی دانست و اظهار کرد: این محصول در مقایسه با برخی محصولات دیگر دارای مزیت‌هایی برای کشاورزان است، ولی توسعه آن باید با مدیریت صحیح و توجه به محدودیت‌های منابع و زیرساخت‌ها انجام شود.

هزارجریبی بر ضرورت تقویت مکانیزاسیون و پیش‌بینی حمایت‌های دولتی برای تامین هزینه‌های کشت پاییزه چغندرقند تاکید کرد و گفت: دغدغه‌های بهره‌برداران باید با حضور محققان، کارشناسان و کارخانه‌ها مطرح و برای آنها راهکارهای عملی ارائه شود.

وی ادامه داد: اراضی مستعد کشت پاییزه چغندرقند باید به صورت دقیق توسط محققان بررسی و پهنه‌بندی شود و جهاد کشاورزی گلستان نیز براساس برنامه هفتم توسعه، از توسعه این زراعت حمایت خواهد کرد.

مدیرکل دفتر محصولات صنعتی وزارت جهاد کشاورزی نیز با بیان این که توسعه چغندرقند پاییزه نیازمند نگاه جدید در حوزه تغذیه است، گفت: افزایش تولید نباید با مصرف بیشتر نهاده‌ها دنبال شود، بلکه باید بر پایه دانش فنی، مدیریت مزرعه و استفاده بهینه از نهاده‌ها باشد.

حسین اصغری افزود: تامین امنیت غذایی یک موضوع ملی است و توسعه کشت پاییزه چغندرقند می‌تواند به حل بخشی از مشکل آب در کشت بهاره کمک کند. در گذشته حدود ۱۷۰ هزار هکتار چغندرقند بهاره کشت می‌شد که اکنون حدود ۴۰ هزار هکتار از این سطح به کشت پاییزه اختصاص یافته است.

وی با تاکید بر این که کشاورز زمانی به تولید ادامه می‌دهد که از نظر اقتصادی وضعیت مناسبی داشته باشد، اظهار کرد: اگر کشاورز از درآمد کافی برخوردار نباشد، توسعه پایدار کشاورزی امکان‌پذیر نخواهد بود.

اصغری حمایت کارخانه‌های قند از توسعه کشت پاییزه در استان‌هایی مانند گلستان را ضروری دانست و گفت: افزایش هزینه‌های تولید و عملیات زراعی، توجه بیشتر کارخانه‌ها به حمایت از بهره‌برداران و تامین بخشی از هزینه‌های کشت را ضروری کرده است.

وی بر اهمیت کشت قراردادی، فعالیت‌های ترویجی و هماهنگی میان کارخانه‌ها، کارشناسان و مراکز خدمات جهاد کشاورزی تاکید کرد و افزود: رعایت تناوب زراعی باید در برنامه کشت چغندرقند مورد توجه قرار گیرد و کارخانه‌ها نیز برای اجرای بهتر قراردادها با مراکز خدمات جهاد کشاورزی هماهنگ باشند.

مدیرکل دفتر محصولات صنعتی وزارت جهاد کشاورزی گفت: تسهیلاتی برای کارخانه‌ها در نظر گرفته شده که پرداخت آن به ثبت اطلاعات در سامانه مرکز توسعه مکانیزاسیون بستگی دارد.

وی همچنین شفافیت قراردادها و نظارت بر عیارسنجی محصول در کارخانه‌ها را ضروری دانست و اظهار کرد: آموزش اصول فنی زراعت پاییزه چغندرقند باید جدی گرفته شود.

توسعه زراعت پاییزه چغندرقند در گلستان، در صورت تکمیل زنجیره تولید از مزرعه تا کارخانه، می‌تواند علاوه بر کاهش مصرف آب و بهبود تناوب زراعی، زمینه افزایش درآمد کشاورزان، ایجاد اشتغال و تقویت نقش استان در تامین شکر کشور را فراهم کند وتحقق این هدف نیازمند همکاری هم‌زمان بخش‌های تحقیقاتی، ترویجی، اجرایی، صنعتی و بهره‌برداران است.