به گزارش خبرنگار بازار کسب و کار، تولید حبوبات کشور در سال زراعی جاری با افزایش حدود ۱۱۰ هزار تنی نسبت به سال گذشته، از ۸۰۰ هزار تن عبور کرد. این میزان تولید در مقایسه با رقم ۷۰۲ هزار تنی سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، از رشد حدود ۱۵.۵ درصدی حکایت دارد؛ افزایشی که بهبود بارندگی‌ها، تأمین بذر اصلاح‌شده، توسعه مکانیزاسیون و اجرای اقدامات فنی در مزارع از عوامل مؤثر بر آن بوده‌اند.
فرامک عزیزکریمی، مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی، با تشریح وضعیت تولید حبوبات اظهار کرد: اگرچه نیمه نخست سال زراعی از نظر بارندگی شرایط مناسبی نداشت، در مقاطع مورد نیاز حداقل بارش لازم تأمین شد و هم‌زمان اقدامات فنی برای افزایش عملکرد محصولات به اجرا درآمد.
وی افزود: تأمین بیش از ۶۰۰ تن بذر اصلاح‌شده نخود و عدس، استفاده از کود مناسب، توسعه کشت مکانیزه، کشت پاییزه و مقابله با آفات و بیماری‌ها در افزایش عملکرد و بهره‌وری تولید نقش داشته‌اند. بدون حداقل بارندگی و دسترسی به آب، نمی‌توان انتظار افزایش قابل توجه عملکرد و بهره‌وری را داشت.
سهم نخود، لوبیا و عدس از تولید امسال
بر اساس آمار اعلام‌شده، از مجموع بیش از ۸۰۰ هزار تن حبوبات تولیدشده در کشور، حدود ۳۳۰ هزار تن به نخود، ۳۲۰ هزار تن به لوبیا، ۷۵ هزار تن به عدس و ۸۵ هزار تن به سایر حبوبات اختصاص دارد.
عزیزکریمی با اشاره به تغییرات تولید محصولات مختلف گفت: تولید لوبیا در سال جاری بیش از ۴۰ هزار تن نسبت به سال گذشته افزایش یافته که بیانگر رشد حدود ۱۶ درصدی این محصول است. عدس نیز افزایش تولیدی در محدوده ۱۲ تا ۴۰ درصد را تجربه کرده است.
وی استان‌های کرمانشاه، کردستان، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و لرستان را از مناطق عمده تولید نخود کشور برشمرد و آذربایجان شرقی، اردبیل و زنجان را از استان‌های اصلی تولید عدس دانست.
مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی درباره محدودیت‌های توسعه کشت عدس اظهار کرد: کوتاهی ارتفاع گیاه، دشواری کشت و برداشت و کامل نبودن مکانیزاسیون این محصول، هزینه‌های کارگری را افزایش داده است. این شرایط باعث شده سطح زیر کشت عدس رشد چندانی نداشته باشد و بخش قابل توجهی از نیاز کشور از طریق واردات تأمین شود.
تولید داخلی و نیاز سالانه کشور به حبوبات
طبق برآوردهای اعلام‌شده، سالانه بیش از ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار هکتار از اراضی زراعی کشور به کشت حبوبات اختصاص می‌یابد. از این میزان، حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ هزار هکتار زیر کشت دیم نخود و عدس قرار دارد، سطح کشت آبی لوبیا حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار هکتار است و ۳۰ تا ۴۰ هزار هکتار نیز به محصولاتی مانند ماش و باقالی اختصاص دارد.
عزیزکریمی با اشاره به الگوی مصرف داخلی گفت: بر اساس سرانه مصرف، برای هر ایرانی سالانه حدود ۹ کیلوگرم انواع حبوبات در نظر گرفته می‌شود و با احتساب جمعیت ۹۰ میلیون نفری، نیاز سالانه کشور به حدود ۸۱۰ هزار تن می‌رسد.
وی افزود: ترکیب تولید داخلی با نیاز مصرفی در همه محصولات یکسان نیست و برخی اقلام همچنان به واردات وابستگی دارند. برای نمونه، نیاز سالانه کشور به عدس بین ۱۷۰ تا ۱۸۰ هزار تن برآورد می‌شود، در حالی که تولید داخلی این محصول حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار تن است و باقی نیاز از طریق واردات تأمین می‌شود.
به گفته وی، سرانه سالانه مصرف حبوبات به تفکیک محصولات نیز شامل حدود ۳.۲ کیلوگرم نخود، ۲ کیلوگرم عدس و ۳ کیلوگرم لوبیا برای هر ایرانی است.
مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی درباره وضعیت لوبیا اظهار کرد: نیاز سالانه کشور به این محصول حدود ۲۷۰ هزار تن است و تولید داخلی از این میزان بیشتر است. با این حال، در مقاطع مختلف مقادیر محدودی از انواع خاص لوبیا وارد می‌شود که حجم آن حداکثر به ۲۰ تا ۳۰ هزار تن می‌رسد.
وی درباره واردات نخود نیز توضیح داد: سالانه حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تن نخود رنگی وارد کشور می‌شود که با نخود کابلی یا آبگوشتی تفاوت دارد. این محصول برای تولید لپه به کارگاه‌های لپه‌سازی، به‌ویژه در استان آذربایجان شرقی و شهرستان آذرشهر، ارسال می‌شود؛ منطقه‌ای که حدود ۲۵۰ کارگاه لپه‌سازی در آن فعالیت دارند.
واردات حدود ۲۰۰ هزار تنی در کنار صادرات حبوبات
عزیزکریمی میانگین کل واردات حبوبات کشور را حدود ۲۰۰ هزار تن اعلام کرد و گفت: این میزان شامل حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تن عدس، ۴۰ تا ۵۰ هزار تن نخود رنگی ویژه تولید لپه و ۲۰ تا ۳۰ هزار تن انواع خاص لوبیا است.
وی با اشاره به تداوم جریان تجارت خارجی این محصولات افزود: ایران در زمینه عدس واردکننده عمده محسوب می‌شود و در بخش نخود نیز واردات دارد؛ در مقابل، صادرات نخود و لوبیا در برخی سال‌ها حجم قابل توجهی داشته است.
به گفته او، در سال ۱۴۰۲ حدود ۸۵ هزار تن نخود و لوبیا صادر شد و این رقم در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۰۰ هزار تن رسید. در برخی سال‌ها نیز صادرات حبوبات در کنار واردات، تا حدود ۱۰۰ هزار تن ثبت شده است.
مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی درباره تأمین نیاز وارداتی کشور در نیمه نخست سال جاری اظهار کرد: مقایسه آمار واردات شش‌ماهه امسال با مدت مشابه سال گذشته نشان می‌دهد که با وجود شرایط خاص بنادر جنوبی کشور و خلیج فارس، حجم واردات تغییر چندانی نداشته است.
وی افزود: واردکنندگان توانسته‌اند اقلام مورد نیاز را تأمین کنند و میزان واردات حبوبات در این دوره تفاوت قابل توجهی با مدت مشابه سال قبل نداشته است.
کاهش مصرف آب در تولید لوبیا با اجرای طرح بهره‌وری
لوبیا از محصولات عمدتاً تابستانه و آب‌بر بخش زراعت به شمار می‌رود و در برخی مقاطع، سهم بالایی از مصرف آب را در مقایسه با بهره‌وری تولید به خود اختصاص داده است. در همین زمینه، طرح افزایش بهره‌وری لوبیا با تمرکز بر کاهش مصرف آب و بهبود روش‌های تولید به اجرا درآمده است.
عزیزکریمی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در این طرح گفت: استفاده از سامانه آبیاری نوار تیپ، معرفی ارقام جدید و زودرس، تغییر روش کشت و اجرای عملیات به‌زراعی و به‌نژادی از جمله برنامه‌های اجراشده برای افزایش بهره‌وری این محصول بوده است.
وی اظهار کرد: در نتیجه این اقدامات، مصرف آب برای تولید لوبیا از حدود ۱۶ تا ۱۷ هزار مترمکعب به ۷ تا ۸ هزار مترمکعب کاهش یافته که معادل کاهش حدود ۵۰ درصدی مصرف آب است.
مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی این طرح را از برنامه‌های موفق در زمینه افزایش بهره‌وری حبوبات دانست و افزایش بیش از ۴۰ هزار تنی تولید لوبیا نسبت به سال گذشته را از نتایج اقدامات انجام‌شده عنوان کرد.
توسعه کشت پاییزه برای افزایش عملکرد نخود و عدس
مدیریت منابع آب در کشت دیم نخود و عدس از محورهای دیگر برنامه‌های وزارت جهاد کشاورزی برای بهبود عملکرد حبوبات است. این دو محصول به آب سبز حاصل از بارندگی وابسته‌اند و سطح زیر کشت دیم آن‌ها حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ هزار هکتار برآورد می‌شود.
عزیزکریمی با اشاره به برنامه‌های فنی این بخش گفت: استفاده از ارقام مقاوم به سرما و انتقال زمان کشت از بهار به پاییز در دستور کار قرار دارد.
وی افزود: بخش عمده بارندگی کشور در فصل‌های پاییز و زمستان رخ می‌دهد و انتقال کشت به پاییز امکان بهره‌گیری بیشتر از این بارش‌ها و افزایش بهره‌وری تولید را فراهم می‌کند. برای لوبیا نیز برنامه ویژه افزایش بهره‌وری آب دنبال می‌شود.
مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی همچنین از برنامه توزیع حدود ۸۰۰ تن بذر اصلاح‌شده نخود و عدس در سال جاری خبر داد و اظهار کرد: ارقام جدیدی از سوی مراکز و مؤسسات تحقیقاتی داخلی معرفی شده‌اند و تعدادی رقم نیز از خارج کشور وارد شده است که در برنامه توسعه کشت قرار می‌گیرند.
وی تقویت نظام تولید بذر را از دیگر برنامه‌های امسال برشمرد و گفت: حمایت‌های بخش حبوبات مشابه سایر محصولات قرارگرفته در الگوی کشت است و نهاده‌هایی مانند کود و انواع سموم نیز به این محصولات اختصاص می‌یابد.
افزایش عملکرد نخود و عدس در طرح پایداری تولید در دیمزارها
کشت نخود و عدس در چارچوب «طرح پایداری تولید در دیمزارها» قرار دارد؛ طرحی که پیش‌تر با عنوان جهش تولید شناخته می‌شد و با هدف بهبود عملکرد محصولات دیم و توسعه مکانیزاسیون دنبال شده است.
عزیزکریمی با تشریح آمار عملکرد این طرح اظهار کرد: عملکرد نخود در مزارع تحت پوشش طرح از ۴۷۸ کیلوگرم در هکتار در سال گذشته به ۶۴۱ کیلوگرم در سال جاری رسیده است. عملکرد عدس نیز از ۴۱۹ کیلوگرم به ۵۲۹ کیلوگرم در هکتار افزایش یافته است.
به گفته وی، این ارقام به‌ترتیب رشد ۳۴ درصدی عملکرد نخود و ۲۶ درصدی عملکرد عدس را نشان می‌دهد.
او درباره توسعه همکاری میان تولیدکنندگان و بخش‌های مصرف‌کننده حبوبات نیز خاطرنشان کرد: در کنار حمایت‌های وزارت جهاد کشاورزی، امکان کشت قراردادی این محصولات، به‌ویژه برای صنایع فرآوری و صادرکنندگان حبوبات، فراهم است.
کاهش قیمت عمده‌فروشی حبوبات در سال جاری
افزایش تولید امسال با کاهش قیمت عمده‌فروشی برخی حبوبات همراه بوده است. عزیزکریمی با اشاره به تغییرات بازار این محصولات گفت: حبوبات که با عنوان «پروتئین فقرا» شناخته می‌شوند، از ارزان‌ترین منابع پروتئین پس از گوشت به شمار می‌روند.
وی افزود: در آذرماه سال گذشته، قیمت حبوبات در مقطعی به‌صورت ناگهانی افزایش یافت. این افزایش تحت تأثیر رشد قیمت سایر محصولات، افزایش نرخ تورم، بالا رفتن نرخ دلار و تغییرات مربوط به نوع ارز و تالارهای تخصیص ارز برای واردات حبوبات رخ داد.
مدیرکل دفتر امور غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی اظهار کرد: در شرایط پایدار، قیمت حبوبات باید حدود یک‌ششم و حداکثر یک‌هفتم قیمت گوشت باشد؛ در حال حاضر نیز در برخی موارد، حبوبات با نسبتی پایین‌تر از این محدوده عرضه می‌شود.
وی با مقایسه قیمت لوبیا در سال گذشته و امسال گفت: قیمت عمده‌فروشی لوبیا در اسفندماه سال گذشته به حدود ۴۵۰ هزار تومان رسیده بود، اما اکنون قیمت این محصول در سر مزرعه کمتر از ۳۰۰ هزار تومان و در محدوده ۲۶۰ تا ۲۷۰ هزار تومان است.
عزیزکریمی علت کاهش قیمت لوبیا را باقی ماندن بخشی از محصول سال گذشته و نگهداری آن با هدف فروش در قیمت‌های بالاتر، در کنار افزایش تولید محصول جدید، عنوان کرد.
وی افزود: میانگین تولید حبوبات در سال جاری حدود ۱۵ تا ۱۶ درصد افزایش یافته است و قیمت این محصولات نیز در مقایسه با فروردین‌ماه و به‌ویژه سال گذشته کاهش پیدا کرده است. افزایش تولید و ثابت ماندن شرایط تخصیص ارز برای واردات از عوامل مؤثر بر این کاهش قیمت بوده‌اند.
بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده، عمده‌فروشی لوبیا اکنون حدود ۲۶۰ تا ۲۷۰ هزار تومان، نخود حدود ۱۹۰ تا ۲۰۰ هزار تومان و عدس حدود ۲۰۰ هزار تومان است.
دنیا با صدای رسانه زنده است – کیوبای | QOBI.IR
