واکنش بازار جهانی کشاورزی به احتمال توافق ایران و آمریکا
بازار کسب وکار_ پریسا مسعودی: کاهش شتاب رشد جمعیت در سالهای اخیر به یکی از دغدغههای جدی حوزه سلامت و برنامهریزی کلان کشور تبدیل شده است. به گفته علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، افت شاخصهای جمعیتی دیگر یک بحث صرفاً آماری نیست، بلکه مسئلهای راهبردی با پیامدهای گسترده اجتماعی و اقتصادی به شمار میآید. وی تأکید کرده است که روند کاهش ازدواج، افزایش موارد مرگومیر و تداوم باروری پایین، واقعیتهایی هستند که باید بدون ملاحظات سیاسی و با رویکردی مسئولانه مورد توجه قرار گیرند.
بر اساس دادههای موجود، نرخ باروری کل در کشور به حدود ۱.۸ فرزند به ازای هر زن رسیده؛ رقمی که پایینتر از سطح جانشینی جمعیت است درحالی که به گفته دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت، میانگین فرزند ایدهآل برای ایرانیان ۲.۵ فرزند است.
از ابتدای دهه ۱۳۹۰ به بعد، آهنگ زاد و ولد نزولی شده و عوامل متعددی در شکلگیری این وضعیت نقش داشتهاند؛ از افزایش تحصیلات و حضور گستردهتر زنان در بازار کار گرفته تا تغییر نگرش نسل جدید نسبت به ازدواج و فرزندآوری. در کنار این تحولات فرهنگی، فشارهای اقتصادی، هزینههای سنگین مسکن و دغدغههای معیشتی نیز موجب شده بسیاری از زوجها تصمیم به تأخیر در فرزندآوری بگیرند یا به داشتن یک فرزند بسنده کنند.
پیامد ادامه این روند، سالخوردگی فزاینده جمعیت خواهد بود؛ بهگونهای که پیشبینی میشود تا سال ۱۴۳۰ حدود یکسوم جمعیت کشور را سالمندان تشکیل دهند. چنین تغییری میتواند به کاهش نیروی کار فعال، افزایش هزینههای تأمین اجتماعی و فشار بیشتر بر نسلهای جوان منجر شود. از همین رو، کارشناسان بر ضرورت تدوین سیاستهای حمایتی مؤثر برای خانوادهها، تقویت خدمات بهداشتی و آموزشی و ایجاد زیرساختهای مشوق فرزندآوری تأکید دارند.
رئیسی همچنین هشدار داده است که بزرگنمایی برخی آمارهای محدود ـ مانند افزایش اندک تولدهای چهارم و پنجم ـ نمیتواند تصویر کلی کاهش تولد فرزندان اول و دوم و افت ازدواج را جبران کند. به باور او، اگر سیاستی نتیجهبخش نیست، باید با شجاعت آن را اصلاح کرد و به دنبال راهکارهای علمیتر رفت. وی مشارکت مردم و تکیه بر پژوهشهای معتبر را دو رکن اصلی موفقیت سیاستهای جمعیتی دانسته و تأکید کرده است که بدون اعتمادسازی و اتکا به دادههای دقیق، نمیتوان به نتایج پایدار دست یافت.
وضعیت گلستان؛ چالشهای مضاعف
در استان گلستان نیز نشانههای کاهش باروری مشاهده میشود. با وجود تنوع قومی و تفاوتهای فرهنگی که در برخی مناطق به فرزندآوری بیشتر منجر شده، در مجموع شاخصهای جمعیتی استان رضایتبخش ارزیابی نمیشود. طبق اعلام مدیرکل ثبتاحوال گلستان، در ۹ ماهه سال جاری ۸ هزار و ۵۱۵ ولادت ثبت شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، ۸.۲ درصد کاهش نشان میدهد؛ کاهشی که همزمان با افت ازدواج رخ داده است.
مسائل اقتصادی و نگرانیهای معیشتی از مهمترین عوامل تردید زوجین برای داشتن فرزند دوم عنوان میشود. افزون بر این، گلستان در شمار هشت استان پرخطر از نظر ناباروری قرار دارد؛ موضوعی که به گفته مسئولان، افزایش سن ازدواج، تعویق در نخستین بارداری و فاصله زیاد میان فرزند اول و دوم از دلایل اصلی آن است.
در همین زمینه، محمدرضا هنرور، معاون بهداشتی و رئیس مرکز بهداشت استان گلستان، اعلام کرد که نرخ باروری در سطح کشور حدود ۱.۸ است و در صورت ارتقای نیافتن آن، کشور با کمبود نیروی جوان و افزایش جمعیت سالمند روبهرو خواهد شد. او یادآور شد که نرخ باروری مناطق روستایی گلستان بر اساس آمار سال ۱۳۹۲ حدود ۲.۴۶ بوده، اما با احتساب آمار شهری، میانگین استانی چندان مطلوب نیست.
هنرور با اشاره به سیاستهای کلی جمعیت، اجرای موفق این سیاستها را نیازمند همکاری همه دستگاهها دانست و تصریح کرد که افزایش جمعیت باید به یک باور عمومی تبدیل شود. به گفته وی، مجموعه وزارت بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی گلستان برنامههای فرهنگی، آموزشی و درمانی متعددی را با تمرکز بر گروههای سنی ۱۹ تا ۳۵ سال اجرا میکند تا آگاهی عمومی درباره پیامدهای تکفرزندی یا بیفرزندی افزایش یابد.
سیده زهرا حسینی جبلی مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری گلستان نیز ذر نشست با خبرنگاران گفت: نرخ باروری در این استان به ۱.۸ فرزند به ازای هر مادر در سن باروری کاهش یافته، در حالی که برای حفظ تعادل جمعیتی، این نرخ باید به ۲.۵ برسد و این آمار، زنگ خطری برای آینده جمعیتی این منطقه است.وی ادامه داد برخی شهرستانهای استان که پیشتر از نظر فرزندآوری شرایط مطلوبی داشتند، اکنون با کاهش چشمگیر مواجه شدهان و عوامل متعددی از جمله افزایش تجرد قطعی، بالا رفتن سن ازدواج، کاهش نرخ ازدواج، طلاق، ناباروری و سبک زندگی نامناسب از دلایل اصلی این روند نزولی است.مدیرکل امور زنان و خانواده استانداری گلستان ادامه داد: برای مقابله با این چالش، سیاستهای تشویقی متعددی در گلستان در حال اجراست. از جمله این اقدامات میتوان به دورکاری، مرخصی زایمان، ساعت شیردهی، ایجاد مهدکودک و پرداخت هزینههای آن برای مادران شاغل اشاره کرد.
در مجموع، آنچه از اظهارات مسئولان برمیآید، ضرورت بازنگری جدی در سیاستهای جمعیتی، تقویت حمایتهای اقتصادی و اجتماعی از خانوادهها و بهرهگیری از نگاه علمی در تصمیمسازیهاست؛ زیرا آینده توسعه کشور به تعادل پایدار میان جمعیت جوان و سالمند گره خورده است.
دیدگاهتان را بنویسید