بازار کسب وکار گزارش می دهد

«شهریورِ ابری» روایت اشغال شمال ایران در جنگ جهانی دوم

به گزارش بازار کسب وکار، کتاب «شهریور ابری» نوشته سید محمد میر موسوی، نویسنده گلستانی که در پاییز امسال منتشر شده روایت عمیق، تصویری و کمتر گفته‌شده‌ای از یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ معاصر ایران است؛ دوره‌ای که با اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ خورشیدی و هم‌زمانی با اوج جنگ جهانی دوم همراه شد.

بخش مهمی از حوادث این رمان در منطقهٔ گرگان و ترکمن‌صحرا می‌گذرد؛ ناحیه‌ای مرزی که در آن ارتش با امکانات اندک، در کنار ژاندارم‌ها و مردم بومی، تنش‌های ناشی از طبیعت سخت، بیمِ هجوم قریب‌الوقوع ارتش شوروی و بی‌ثباتی سیاسی را تجربه می‌کرد. این بخش از تاریخ ایران کمتر روایت شده و در این اثر به‌گونه‌ای کم‌نظیر بازآفرینی شده است

.*گرگان وگنبد در بحبوحه جنگ جهانی دوم

میر موسوی که خود زاده روستای کلاجان سادات گرگان است در گفتگو با پریسا مسعودی، خبرنگار کسب وکار در گرگان گفت: در این کتاب می‌خوانیم که ارتشی که باید پشتوانه مردم و حافظ آب‌وخاک کشور باشد، در برابر تهاجم دشمن بدون مقاومت چشمگیر متواری و تسلیم می‌شود؛ سربازان سرگردان می‌مانند.

وی ادامه می‌دهد: در بحبوحه جنگ مردم در اضطراب روزگار می‌گذرانند، گرگان و گنبد هدف بمباران هوایی قرار می‌گیرند و شماری از سربازان جان می‌بازند و حتی پیکر برخی از آنان هرگز به خانواده‌ها نمی‌رسد. در نهایت، پادگان لشکر ۱۰ سقوط می‌کند و فرماندهان ارتش دستگیر و به روسیه منتقل می‌شوند.

میر موسوی گفت: این کتاب در ۳۹۲ صفحه منتشر شده و طراحی جلد کتاب یادآور پالتوی سربازی است که قرار بوده از سرزمین خود دفاع کند.

در پشت جلد کتاب آمده است: «هنگامی که مردم ایران پس از ساعت‌ها کار و تلاش در بستر شبانه آرمیده بودند، امتداد رود مرزی اترک در طنین دلهره‌آوری می‌لرزید. چند هزار نظامی متجاوز با تجهیزات و تسلیحات مدرن، به مرزهای ایران چشم دوخته و بی‌وقفه در تلاطم و تکاپوی آمادگی برای حمله‌ای گسترده بودند. پاسگاه مرزی، چون نگهبانی سالخورده در گوشهٔ مرز ایران و اتحاد جماهیر شوروی، با شمار اندکی سرباز، گروهبان، استوار و یک افسر جوان، چشم به آن‌سوی مرز و صحرای بی‌انتها دوخته بود. تا آن زمان بسیاری باور داشتند هیچ کشوری جرئت حمله و چشمداشت به خاک ایران را ندارد؛ اما ماجرا به‌گونه‌ای دیگر رقم خورد.»

این آغاز، ورود خواننده به فضای متشنج و اضطرابی است که شخصیت‌های داستان ــ از جمله پاسگاهی با شمار اندک مرزبان ــ در آن گرفتارند. مردم منطقه نیز توان رویارویی با ارتش سرخ را نداشتند و سرانجام ناگزیر با حضور ارتش بیگانه مواجه شدند.

این نویسنده درمورد انگیزه‌ نگارش کتاب گفت: هدف من از نگارش این رمان تاریخی، بازنمایی داستانی و تصویری بخشی از تاریخ معاصر شمال ایران، به‌ویژه گرگان و ترکمن‌صحرا بوده است؛ بخشی که کمتر روایت شده و اغلب تنها در حد یک جمله میان مردم منطقه نقل می‌شود:«شوروی ــ یا به تعبیر آنان اِروس ــ ایران را اشغال کرد.»

وی ادامه داد: اما عمق این تجربه زمانی ملموس می‌شود که با زبان داستان، هنر و تخیل بازآفرینی گردد. تلاش کرده‌ام با نثری روان و تصویری، فضای آن دوران را زنده و قابل‌درک برای خواننده امروز بسازم.

میرموسوی گفت: پیش از این نیز در رمان «سمفونی استرآباد» به نهضت مشروطه در این منطقه پرداخته‌ام؛ در رمان «سرخ‌باد» مبارزات مردم پیش از انقلاب را روایت کرده‌ام؛ و در «سایه‌های بهار» روزهای انقلاب ۱۳۵۷ را به شکلی مستندگونه بازآفرینی کرده‌ام.

این نویسنده ادامه داد: رمان «سایه‌های بهار» پیش‌تر برگزیده‌ی خانه ادبیات ایران و جشنواره داستان انقلاب شده بود. تاکنون مجموعه‌ای چهارگانه از تاریخ ۱۲۰ساله منطقه تقدیم علاقه‌مندان کرده‌ام.

*منابع تاریخی کتاب شهریور ابری

میرموسوی گفت: برای نگارش رمان از منابع متعدد استانی و ملی بهره گرفته‌ام. افزون بر اسناد مکتوب، روایت‌هایی از بزرگان منطقه که هنوز در قید حیات‌اند گردآوری شد.

از جمله منابع کتاب خاطرات تیمسار صفاری، فرماندار وقت گرگان، آخرین روزهای رضاشاه، ارتش و حکومت پهلوی مقاله اشغال استرآباد به دست شوروی نوشته آقای معطوفی و دیگر منابع تاریخی که با ترکیب تخیل داستانی، اثری پرکشش و خواندنی پدید آورد.

در نهایت، «شهریور ابری» رمانی زیبا و تأثیرگذار است که در بستر جنگ جهانی دوم و اشغال ایران به دست متفقین رخ می‌دهد و تصویری روشن از روزهای پرالتهاب و پرهراس آن دوران ارائه می‌کند.

موضوعاتی چون مقاومت، امید و تلاش برای حفظ سرزمین در دل داستان جریان دارد و آن را به اثری مناسب برای علاقه‌مندان به تاریخ کشور و منطقه خودشان تبدیل می‌کند، کسانی که می‌خواهند گوشه‌هایی کمتر روایت‌شده از گذشته ایران، به‌ویژه شمال و ترکمن‌صحرا، را تجربه و درک کنند.