تدوین برنامه اقدام ملی حفاظت از فوک خزری
بازارکسب وکار_ گلستان- پریسا مسعودی: چالشهای آبی استان گلستان همزمان با تغییرات اقلیمی و خشکسالی ها در این دهه، به شدت افزایش یافته است و برداشت بیرویه آب از ذخایر زیرزمینی و حفر چاههای غیر مجاز برای مصارف صنعتی شرب و کشاورزی، بحران فرونشست زمین را در این استان رقم زده است.
پدیده فرونشست در استان گلستان به حدی جدی شده که به گفته کارشناسان نسبت مساحت فرونشست به جمعیت، استان گلستان بعد از سمنان، رتبهٔ دوم را در کشور دارد.
فراگیری پدیده فرونشست را بیشتر از زمینلرزه دانسته و از آن به عنوان زلزله خاموش یاد میکنند، زلزله ای که نشست بی صدای زمین، آسیب به کشاورزی استان، نقص در زیرساخت ها و افزایش هزینه های ناشی از خسارات، از پدیده های آن است.
*فرونشست زمین در گلستان با نرخ بیشینهٔ ۱۲ سانتیمتر در سال
براساس یک پژوهش، حدود ۲۶ درصد از مساحت استان گلستان (معادل پنج هزار و ۱۶۲ کیلومتر مربع) درگیر فرونشست زمین با نرخ بیشینهٔ ۱۲ سانتیمتر در سال است.در نقشهٔ فرونشست استان گلستان که براساس پژوهش انجامشده فرونشست استان گلستان نمایان است.
فرونشستی که مناطق شهری و زیرساختهای حملونقل را تحتتأثیر قرار میدهد به عنوان مثال حادثهٔ فرونشست زمین در شهر گرگان که روز چهارشنبه، ۴ مهرماه، کنار یک ایستگاه تاکسیرانی در خیابان جرجان اتفاق افتاد، و در مثالی دیگر، شهر آققلا بهطور کامل در یک زون فرونشستی قرار گرفته است و همچنین بخشی از مسیر راهآهن شمالشرق ۲ با ذفرونشست هایی با درجات متفاوت رخ داده است.
کارشناسان معتقدند وقوع فرونشست متاثر از علل مختلفی است اما بهرهبرداری بیرویه منابع آب زیرزمینی بهعنوان مهم ترین وقوع پدیده فرونشست زمین در این استان عنوان شده است.
*۵۶ درصد آب کشاورزی گلستان از آب زیرزمینی تامین میشود
برداشت بیش از حد از چاههای آب برای تأمین نیازهای صنعتی و کشاورزی، فشار زیادی به لایههای آب زیرزمینی وارد کرده و یکی از علل فرونشستهای متعدد به همین علت بوده است.
قائم پناه معاون اجرایی رئیسجمهور ایران در سفر اخیر پزشکیان به گلستان اظهار کرد: در حوزه منابع آب، بخش قابلتوجهی از آب یعنی ۵۶ درصد آب کشاورزی گلستان از آب زیرزمینی تامین میشود و سهم آب شرب استان ۱۶۰ میلیون مترمکعب است. در شهرستان گرگان نیز پدیده فرونشست زمین به مرحله جدی رسیده و باید در اولویت برنامههای مدیریتی قرار گیرد.
*کاهش اب های زیرزمینی
افزایش برداشت آبهای زیرزمینی برای آبیاری زمینهای کشاورزی، به ویژه در سالهای خشکسالی، باعث کاهش سطح آبهای زیرزمینی شده است، هنگامی که فشار بر روی لایههای زیرزمینی کاهش مییابد موجب فروکش کردن لایههای خاک و سنگ و در نتیجه فرونشست سطح زمین می شود.
اسماعیل عرب، کشاورز روستای فیض آباد گرگان در این خصوص به خبرنگار بازار کسب وکار گفت: افت محسوس نزولات آسمانی و کاهش آورده رودخانههای دائمی و موقت در استان گلستان سبب شده تا روز به روز وابستگی کشاورزان به منابع آب زیر سطحی و چاهها بیشتر شود، روش های آبیاری نوین هم مستلزم هزینه و نیازمند تسهیلات است.
* برداشت بی رویه منابع آبی، عامل افزایش شوری آب گلستان
آبخوانهای زیرسطحی استان به سبب افزایش حفر چاههای غیرمجاز با هدف بکارگیری در بخش کشاورزی، دچار افت شده اند و فرونشست زمین را رقم زده اند.
ایرج حیدریان، مدیر عامل شرکت آب منطقه ای گلستان در این رابطه گفت: برداشتهای بیرویه آب، سبب افت سطح آب زیرزمینی خواهد شد که کاهش سطح آب زیرزمینی خطرات و عواقب جبرانناپذیری همانند فرونشست زمین، افزایش هزینه بهرهبرداری از آبهای زیرزمینی به دلیل نیاز به کف شکنی و جابجایی چاهها، شور شدن آب و کاهش کیفیت آب را در پی دارد.
* چالش های مقابله با حفر چاه های غیرمجاز درگلستان
فاطمه جمشیدی کارشناس حوزه منابع آب معتقد است، در ۶۰۰ هزار هکتار از وسعت استان گلستان، فعالیت کشاورزی و زراعی انجام میشود و پایش مستمر و دائمی از این عرصهها برای جلوگیری از حفر چاه غیر مجاز اقدامی سخت است.
وی گفت: در سالیان اخیر، از یک سو با همکاری بانکهای استان گلستان، فرایند نصب کنتور بر روی چاههای مجاز آغاز شده است اما از سوی دیگر حفر چاههای غیر مجاز و البته برداشت بیرویه از چاههای مجاز و فاقد کنتور با شدت ادامه دارد.
*سدهای گلستان تامین کننده نیاز کشاورزی نیست
کاهش میزان بارندگی و کاهش سطح آب در پشت سدهای استان گلستان، آیندهای نگران کننده را برای تامین آب شرب در استان ایجاد کرده است.
مجموعه سدهای احداثشده در استان گلستان بهعنوان منابع مهم آب سطحی بهتنهایی قادر به تأمین منابع آب کشاورزی مورد نیاز این استان نیستند.
وزارت نیرو تاکنون ۱۹ سد در استان گلستان احداث کرده است که هدف از ایجاد اکثر آنان تأمین آب کشاورزی عنوان شده است. نقشهٔ فرونشست این استان نشان میدهد راهحل سدسازی جواب نداده و کشاورزان برای تأمین آب زمینهای خود به برداشت بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی و حفر نزدیک به ۴۰ هزار حلقه چاه روی آوردهاند.
درنتیجه، فشار مضاعفی روی منابع آب زیرزمینی برای مصارف صنعتی و کشاورزی وجود دارد که این فشار در سالهای خشکسالی بهعلت کمتر شدن منابع آب سطحی افزایش پیدا میکند.
حسین حاجیحسینی معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای گلستان، در این خصوص گفت: تاکنون آب سد دانشمند برای ۲۰۰ هکتار از زمینهای کشاورزی و سد نگارستان در علیآبادکتول برای ۱۰۰ هکتار از زمینهای کشاورزی رها شده و رهاسازی سد وشمگیر نیز برای توزیع آب و آبیاری مزارع آغاز شده است.
* برنامههای سازگاری با کمآبی شرکت آب منطقهای گلستان
حسین حاجیحسینی همچنین اظهار کرد: از سال ۱۴۰۰ تا سال ۱۴۰۵ مدت اجرای برنامههای اجرایی سازگاری با کم آبی استان است که اکنون بیش از سه سال از آن گذشته است.
وی اهم برنامههای سازگاری با کمآبی شرکت آب منطقهای استان را، انسداد چاههای غیرمجاز، نصب کنتورهای هوشمند بر روی چاهها و جلوگیری از اضافه برداشت چاههای مجاز عنوان کرد و افزود: طی مدت زمانی که از اجرای برنامه سازگاری با کم آبی استان گذشته است، ۱۶۷۵ حلقه چاه غیر مجاز در استان توسط شرکت آب منطقهای مسلوب المنفعه شده و ۵۹۸۳ دستگاه کنتور هوشمند حجمی نیز بر روی چاه های استان نصب شده است.
* حریم چاه های زراعی گلستان مشخص شود
به گفته محمود اسپانلو،دادستان سابق مرکز استان گلستان، متاسفانه متولیان مربوط به مدیریت منابع آب، راهبرد تاثیر گذاری برای مسدود کردن چاه های غیرمجاز ندارد و اعلام کرده اند سالانه ۳۰۰ چاه را مسدود می کنند که با یکحساب سرانگشتی دهها سال انسداد اینچاه ها طول می کشد در حالیکه کاهش سطح آب سفره های زیرزمینی و فرونشست زمین به یک بحران جدی در استان تبدیل شده است و باید چاه های آب شرب استان و زراعی مجاز شناسایی و حریم آنها روی نقشه مشخص و مستمر پایش و تخلفات گزارش داده شود.
*مدیریت منابع آب گلستان نیازمند اقدامات فوری است
اگر اقدامات فوری و جدی در زمینه مدیریت منابع آب، برداشتهای غیرمجاز آب در گلستان و تغییر روشهای کشاورزی اتخاذ نشود، گلستان در معرض خطر فاجعهای زیستمحیطی، اقتصادی و فرونسشت جدی زمین قرار خواهد گرفت که نه تنها زندگی روزمره مردم، بلکه منابع طبیعی این استان را به خطر میاندازد.
دیدگاهتان را بنویسید