بازارکسب و کار گزارش می‌دهد؛

جنگل‌ها و مراتع قربانی سیاست‌های ناکارآمد/ طرح‌های آبخیزداری گلستان معطل اعتبار

سرویس اقتصادی- بازار کسب و کار: تحولات سال‌های گذشته، منابع طبیعی مانند جنگل‌ ها و مراتع را به شدت در معرض تهدید قرار داده است. اجرای طرح‌های کشاورزی صنعتی، طرح‌های سدسازی و راه سازی، گسترش شهرها به ویژه ساخت و سازهای غیرقانونی موجب شده تا تخریب جنگل‌های ایران در یک سده‌ی گذشته روندی شتابان‌تر از قبل داشته باشد.

به این ترتیب یکی از محرک‌های تخریب جنگل در چند دهه‌ی گذشته، اجرای طرح‌های عمرانی بدون توجه به آسیب‌های زیست محیطی آن بوده است. بسیاری از پیمانکاران برای کاهش زمانِ اجرا و صرفه‌جویی در هزینه‌ها کوتاه‌ترین مسیر را برای اجرای طرح‌های خود انتخاب می‌کنند بدون آنکه توجهی به پیامدهای زیست محیطی و آسیب‌های آن داشته باشند.

بر اساس داده‌های موجود از ۲ میلیون هکتار مساحت جنگل هیرکانی حدود ۲۵ درصد آنها در استان گلستان واقع‌ شده‌اند که در چند دهه اخیر به دلیل دست اندازی و قاچاق چوب بخش زیادی از آنها در معرض تخریب‌ اند.

از سوی دیگر به گفته بسیاری از دامدارن و کارشناسان اقتصادی و قدیمی استان اجرای طرح خروج دام از جنگل در دهه‌های گدشته نه فقط کمکی به حفظ مرتع نکرد که مراتع استان و در پی آن اقتصاد دامداری‌ها را از بین برد.

ساخت وسازهای بی رویه در سنوات گذشته نیز بخش زیادی از فضاهای جنگلی استان را با نام ویلاسازی دچار آسیب جدی کرد و ترددهای غیرکارشناسی با خودور در جنگل‌ها علاوه بر آسیب رساندن به خاک موجب از بین رفتن گونه‌های متعد گیاهی شد.

از سوی دیگر آتش‌سوزی‌های مکرر که بخش عمده آن عامل انسانی است دیگر جانی برای تنفس و رشد جنگل نگذاشته است.

ضرورت اجرای طرح آبخیرداری نیز که از سال‌ها پیش شروع شده همچنان با بودجه‌های قطره‌چکانی پیش می‌رود و هنوز هیچ یک از استان‌های کشور موفق به اجرای کامل طرح نشده‌اند.

نیاز ۵ همتی استان به اجرای طرح آبخیزداری

مدیرکل منابع طبیعی استان گلستان در گفت و گو با بازار کسب و کار اظهار کرد که کشفیات در حوزه چوب جنگلی در ۱۱ ماهه امسال ۴۳۵ فقره بوده که در مدت مشابه سال گذشته این مقدار ۳۹۰ فقره بوده است که افزایش ۱۲ درصدی داشته است.

علی اصغرنیکویی افزود: در حوزه اجرای طرح های بیابانزدایی نیز این طرح در ۵۰ هزار هکتار شامل عملیات‌های بوته‌کاری، مدیریت هرزاب، ذخیره نزولات و حفاظت و قرق…اجرا شده است.

وی افزود: مجموع اعتبارات تخصیص یافته به این طرح تا کنون ۷۷۰ میلیارد ریال بوده که متاسفانه جوابگو نیست. چرا که برابر برنامه هفتم اعتبار مورد نیاز ۶۱۰۰ میلیارد ریال در سطح  ۳۰هزار هکتار است.

آتش در گلستان؛ حادثه‌ای که مهار شد اما پرسش‌های بزرگ را روشن‌تر کرد

نیکویی با بیان اینکه طرح‌های آبخیزداری همچنان معطل تزریق اعتبار است اظهار کرد: تا کنون طرح‌های آبخیزداری در سطح ۶۵۰ هزار هکتار از سطح استان اجرا شده است. علاوه بر این سطح حدود ۷۵۰ هزار هکتار از سطح استان نیاز به اجرای پروژه‌های آبخیزداری دارد که در شرایط کنونی حدود ۵ همت نیاز اعتباری دارد. در سفر اخیر ریاست محترم جمهوری به بخش آبخیزداری اعتباری تخصیص پیدا نکرده است.

نیکویی بیان کرد: در شرایط جنگی اغماضی با متخلفان نخواهیم داشت و مردم می‌توانند گزارش تخلفات قطع درخت، تخریب و تصرف در عرصه های منابع طبیعی،ایجاد حریق را به سامانه ۱۳۹ اطلاع دهند.

وی افزود: در سه سال اجرای طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت ۶ میلیون و ۸۰۰ هزار اصله نهال  سال اول، ۶ میلیون و ۴۰۰ هزار اصله نهال سال دوم  و ۱ میلیون و ۱۵۰ هزار اصله نهال سال سوم و نهال مرتعی ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار بوده است.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان از افتتاح ۱۲ پروژه در حوزه‌های آبخیزداری، آبخوانداری و اصلاح و احیای مراتع در دهه امسال خبر داد و گفت: از این میان، ۶ پروژه در حوزه آبخیزداری و آبخوانداری و ۶ پروژه دیگر در زمینه اصلاح و احیای مراتع اجرا شده است.

نیکویی افزود: مجموع اعتبار تخصیص یافته برای این پروژه‌ها بیش از ۲۷ میلیارد تومان بوده و هدف آن‌ها تقویت مدیریت منابع آب و خاک، افزایش بهره‌وری مراتع و حفاظت از عرصه‌های طبیعی استان اعلام شده است.

وی افزود : پروژه‌های اصلاح و احیای مراتع با افزایش تولید علوفه و بهبود پوشش گیاهی، نقش مهمی در تقویت معیشت دامداران و پیشگیری از ریزگردها ایفا می‌کنند و به طور مستقیم موجب اشتغال ۲۱۹ نفر و اشتغال غیرمستقیم ۱۵۰۰ نفر شده و زندگی ۱۰۷۵۳ خانوار از جوامع محلی را تحت پوشش قرار می‌دهد.

زراعت چوب در ۵۸۰۰ هکتار از اراضی گلستان

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان با اشاره به انجام زراعت چوب در ۵ هزار و ۸۳۲ هکتار از اراضی استان طی سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۳ گفت: برای امسال اجرای این طرح در ۳۵۰ هکتار برنامه‌ریزی شده است.

وی یکی از راهکارهای کاهش فشار بر عرصه‌های جنگلی را اجرای طرح « زراعت چوب» دانست و اظهار کرد: بر اساس این آمار، به‌طور میانگین سالانه حدود ۳۶۵ هکتار به سطح زراعت چوب در استان افزوده شده است.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان سال ۱۴۰۲ را نقطه عطفی در اجرای این طرح برشمرد و افزود: در این سال با کاشت درختان سریع‌رشد در یک هزار هکتار، رکورد بیشترین سطح زراعت چوب در یک سال به ثبت رسید که نشان‌دهنده شتاب‌گیری این طرح است.

وی از برنامه‌ریزی برای ادامه این روند در سال آینده خبر داد و بیان کرد: برای سال ۱۴۰۴هدف‌گذاری انجام زراعت چوب در مساحتی بالغ بر ۳۵۰ هکتار انجام شده است.

اجرای ۱۵۹ فقره احکام قضایی و خلع ید در ۱۱ ماهه امسال

فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری استان گلستان نیز اظهار کرد: در راستای صیانت از جنگل‌ها و اراضی ملی و با هدف پیشگیری و برخورد قاطع با قاچاق چوب و فرآورده‌های جنگلی، تخریب و تصرف در سطح اراضی جنگلی و مرتعی  گشت و مراقبت های ۲۴ ساعته توسط اکیپ های  مشخص شده موتوری،خودرویی و پیاده به‌صورت گسترده در سطح استان گلستان در حال اجراست.

سرهنگ عیسی گلبینی مفرد افزود: در جریان گشت و مراقبت‌های نیروهای یگان حفاظت ، ضمن کنترل و پایش مستمر ورودی‌ها و خروجی‌های نقاط جنگلی، از کارگاه‌های چوب‌بری، کوره‌های زغال، واحدهای گلفروشی، مبل‌سازی‌ها، انبارهای نگهداری چوب و سایر مراکز مرتبط بازدید به‌عمل  می‌آید.

وی با تأکید بر اینکه هرگونه قطع، حمل، نگهداری و مصرف چوب‌آلات جنگلی بدون مجوز قانونی تخلف محسوب می‌شود، تصریح کرد: در طی کشیک ها و گشت های مستمر خودروهایی که حامل چوب هستند ، مدارک قانونی مربوط به منشأ چوب، مجوزهای حمل و اسناد واحدهای صنفی انها مورد  بررسی قرار می‌گیرد  و در صورت مشاهده تخلف، با متخلفان برابر قوانین و مقررات برخورد خواهد شد.

فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان در ادامه افزود: در ۱۱ ماهه امسال ۴۳۵ فقره کشفیات (ماده ۴۸) به میزان ۵۲۳ استر هیزم، ۱۴۰۴ اصله چوب (ماده ۴۲)، ۴۶۸۷ کیلو زغال و ۱۳/۷ استر بوته انجام شده که این کشفیات درمدت مشابه سال قبل ۳۹۰ فقره به میزان ۱۳۹۶ اصله چوب، ۵۳۳ استرهیزم و ۱۱۳۳۳ کیلو زغال کشف شده است.

گلبینی مفرد در رابطه با (کت زدن) و سوزاندن درخت و درختچه نیز در سال گذشته ۱۱ فقره و ۶۱ اصله (کت زدن ) و ۱۱ فقره و ۶۵ اصله سوزانده شده و در ۱۱ ماهه امسال ۷ فقره و   ۶۲ اصله (کت زدن) و ۴ فقره و ۸ اصله سوزاندن گزارش شده است.

در رابطه با اجرای احکام قضایی و خلع ید بیان کرد: در ۱۱ ماهه امسال در حوزه جنگل ۱۵۹ فقره حکم با ۶۹/۷۱ هکتار ، ۵ فقره در بخش اراضی ساحلی با ۵۰/۱۷۰ هکتار و ۱۵۹ فقره حکم در حوزه مرتع با ۷۵۸/۵هکتار خلع ید شده‌اند که این این آمار در مدت مشابه سال قبل در بخش جنگل ۱۳۴ فقره با ۸۶/۱۸ هکتار، اراضی ساحلی با ۳ فقره و ۱۲/۹۴ هکتار و ۱۵۹ فقره برای مرتع با ۴۴۳/۳ هکتار بوده است

سرهنگ گلبینی مفرد ادامه داد: تشدید نظارت‌ها در مسیرهای دسترسی به جنگل‌ها و کنترل مبادی خروجی چوب از مناطق جنگلی، نقش مهمی در کاهش تخلفات و جلوگیری از قاچاق چوب دارد و این اقدامات به‌صورت مستمر در دستور کار یگان حفاظت قرار دارد.

وی به برداشت‌های غیرمجاز از محصولات جنگلی مانند قارچ و چلم در مناطقی چون جعفرآباد گرگان اشاره کرد و پیشنهاد داد: با تدوین طرح‌های قانونی، تولید و فروش رسمی این محصولات را تسهیل کنیم تا هم اشتغال‌زایی ایجاد شود و هم از تخریب منابع جلوگیری گردد.

گل‌بینی مفرد با اشاره به چالش‌های فناوری در حفاظت عرصه‌های طبیعی، گفت: در حال حاضر تنها ۶ دوربین نظارتی در استان نصب شده که فقط سه مورد به مرکز متصل است و مشکلات اینترنتی، انتقال تصاویر را با تأخیر و قطعی همراه کرده و برای پوشش کامل، نیاز به بهره‌برداری از ۲۰ دوربین جانمایی‌شده داریم.

فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان افزود: علاوه بر این، ۲۰ دوربین بدنی و خودرویی برای ثبت وقایع و ارائه مستندات قضایی تهیه شده که با اعتبار هفت میلیارد و ۲۰۰ میلیون ریال، بر اساس اولویت‌بندی در شهرستان‌های پرخطر توزیع خواهد شد اما این تعداد برای کل استان ناکافی است.

فرمانده یگان حفاظت افزود: خودروهای یگان به GPS مجهز شده‌اند و نصب بی‌سیم از سال ۱۴۰۱ پیگیری شده که امسال عملیاتی می‌شود.

وی با انتقاد از ضعف بازدارندگی در برخورد با قاچاق چوب، بر ضرورت تشکیل بانک اطلاعاتی متخلفان، برخورد شدیدتر با تکرارکنندگان، ساماندهی مراکز تولید زغال و استقرار مدیران فنی در جنگل‌ها تأکید کرد و گفت: پرونده‌های ماده ۴۸ ارسالی به تعزیرات فاقد اثر کیفری لازم هستند و جریمه‌های ناچیز، مانند مورد اخیر حمل یک متر مکعب چوب با خودرو سواری، مانع تکرار تخلف نمی‌شود.

گلبینی مفرد یادآورد شد: افزایش قیمت چوب، انگیزه اقتصادی قاچاق را تقویت کرده همچنین صدور مجوزهای بی‌رویه برای تولید زغال غیرمنطقی است که می‌توان با راه‌اندازی دفاتر فروش چوب زیر نظر دو کارخانه نئوپان گرگان و گنبدکاووس، حمل و نقل چوب را از مبدأ تا مقصد نظارت کنیم تا فعالیت‌ها رسمی و شفاف شود.

تحول در آبخیزداری و کشاورزی با ۲۵ همت اعتبار ویژه

معاون آبخیزداری کشور چندی پیش اعلام کرد: ۲۵ همت اعتبار برای توسعه اجرای طرح‌های آبخیزداری کشور اختصاص یافته است.

حسن وحید با اشاره به پهنه ۱۲۵ میلیون هکتاری حوزه آبخیز کشور، گفت: تاکنون در حدود ۳۲ میلیون هکتار از اراضی کشور، طرح آبخیزداری اجرا شده و نیاز است در ۹۰ میلیون هکتار دیگر نیز این طرح اجرا شود.

وی تاکید کرد: در صورت تخصیص مجموعه اعتبارات در قانون بودجه، امسال می‌توانیم در ۴ میلیون هکتار از اراضی، طرح آبخیزداری که جزء تعهدات است را اجرا کنیم.

منابع طبیعی در طول دو دهه اخیر دستخوش تحولات بسیار زیادی شده است که آسیب‌های بسیار جدی را از کم‌توجهی مردم و مسئولان متحمل شده است.

اینکه هر ساله منابع طبیعی در اسفندماه با یک شعار جدید و امسال هم با شعار « سرمایه‌گذاری در منابع طبیعی، زمینه‌ساز تولید پایدار»  وارد عرصه کارزار جلب توجه به مردم به منابع طبیعی می‌شو، نمی تواند تضمین کننده و کمک کننده حفاظت از عرصه‌های طبیعی گلستان شود. چرا که ما همچنان شاهد برداشت‌های بی‌رویه ریز و درشت به رغم حفاظت از جنگل‌ها هستیم و قوانین بازدارنده هم نتوانسته کار زیادی از پیش ببرد.

از سوی دیگر تخصیص اعتبارات اندک به اجرای طرح‌های آبخیزداری و بیابانزدایی مسیر ادامه اجرا را مسدود کرده است.

کمبود تجهیزات برای مهارآتش‌سوزی جنگل‌های بالادست در بسیاری از مواقع موجب شده تا هر ساله در فصول مختلف بخش زیادی از جنگل‌های هیرکانی و برگ سوزنی گلستان بسوزد و فریاد سوختنش دل مدیران مسئول را نسوزانده است.