یادداشت روز؛

تدوین دیر هنگام «طرح نقشه راه کشاورزی ۱۴۰۵»

این نقشه راه که بر پایه «مدیریت بهینه منابع آب»، «توسعه پایدار خاک»، «خودکفایی و تاب‌آوری تولید»، «نوآوری و زنجیره ارزش»، «کاهش ریسک و گسترش بیمه»، و «اصلاح بازار و همکاری‌های بین‌بخشی» تدوین شده می‌تواند به عنوان یکی از طرح‌های مهم توسعه‌ای در بخش کشاورزی که سال‌ها به محورهای آن بی‌توجهی شده بود، اجرا شود و بدون شک نیازمند ضمانت اجرائی محکمی است.

اولویت نخست این برنامه “مدیریت منابع آب” عنوان شده که باید از طریق سیستم‌های آبیاری نوین ارتقا یافته، کانال‌های انتقال بهسازی و ترویج کشت گونه‌های کم‌آب‌بر اجرا شود. ای در حالی است که بسیاری از طرح‌های حوزه کشاورزی برای بهره‌وری آب همجنان نیمه معطل  و چشم انتظار اعتبار باقی مانده‌اند .

در زمان حال که در چند سال اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی، کشور با مشکلات کم‌بارشی و کاهش آب سفره‌های زیر زمینی روبرو شده و در بسیاری مواقع خشکسالی بر چهره کشاورزی آن چنبره انداخته و کشت‌های آب‌بر همچنان بدون برنامه با سفره‌های زیرزمینی آبیاری می‌شوند ، مشخص نیست این بخش از نقشه راه که مهم‌ترین محور آن محسوب می‌شود چگونه و در عرض چند ماه یا چند سال ضمانت اجرایی پیدا می‌کند.

از سوی دیگر “توسعه پایدار خاک” از دیکر محورهای این نقشه را شمرده می‌شود که هر ساله کارشناسان حوزه خاک معتقدند؛ خاک در معرض ورشکستی قرار دارد و این نقشه در زمانی تدوین شده است که آب و خاک به عنوان مهم‌ترین ابزار تولید این بخش هر سال فقیرتر می‌شود.

بر اساس آمارهای موجود نیاز سالانه زمین‌های کشاورزی به کودهای شیمیایی حدود پنج میلیون تن بود اما با برداشت مداوم، عناصر خاک تحلیل رفته تا جایی که هم‌اکنون ۷۵ درصد خاک‌های کشور کمتر از یک درصد کربن آلی دارند که این مساله بیانگر فرسودگی شدید خاک است.

این امار نشان می‌دهد که کم‌توجهی به بخش آب و خاک، امروز کشاورزی کشور را در مسیری قرار داده است که ممکن نیست اجرای نقشه راه در این حوزه بتواند تا سال‌ها امکان توسعه کشاورزی با دآامد پایدار و تضمین شده را به کشاورزان بدهد.

خاک و آب در حالی در  شرایط اضطرار خطر قرار گرفته‌اند که محور سوم این نقشه راه به “خودکفایی و تاب‌آوری تولید” اختصاص دارد .  محوری که دیگر با وجود از بین رفتن مواد فنی خاک و برداشت‌های مداوم با کودهای شیمایی و خشکسالی ناشی از کمبود آب در بسیاری از استان‌های کشور «نه خاک تاب‌آوری برای تولید » دارد و نه می‌توان به خودکفایی بدون ذخیره سازی اب و اجرای طرح‌های آبیاری امید داشت.

اگر چه محور «کاهش ریسک و گسترش بیمه» برای همان تاب‌آوری محصولات نیز در این نقشه راه قرار گرفته اما مساله اصلی این است که وقتی که خاک همچنان هر روز وضعیت اسفبارتری پیدا کرده است چگونه کارشناسان بیمه در شرایط فعلی کشور و مشکلات بودجه‌ای امکان تامین خسارت‌های ناشی از مشکلات آب، خاک و محصول را خواهند داشت.

از انجا که در «برنامه هفتم توسعه» تاکید جدی به بخش کشاورزی شده، اما سال‌ها است که نه فقط حوزه کشاورزی و کشاورزان رو به رشد نبوده‌اند که هر ساله مشکلات کمبود آب، کشت‌های آب بر در شرایط خشکسالی و کم آبی، عدم اجرای بسیاری از مصوبات طرح‌های بخش کشاورزی خاصه در استان گلستان که همچنان بر روی کاغذ مانده و فقدان برنامه‌ای مدون برای خریدهای تضمینی محصولات کشاروزی و ضررهای پی درپی کشاورزان، به دلیل همخوان نبودن هزینه با سود برداشت محصول، همچنان بلاتکلیف باقی مانده‌اند و مشخص نیست دولت چهاردهم با کدامین رویکرد توسعه‌ای قرار است وضعیت بحرانی تولیدات کشاورزی را که بخش زیادی از آن به فرسوده بودن مکانیزاسیون کشاورزی از بین میرود به سرعت و در برنامه هفتم به اجرا بگذارد.