در پی توقف کشتیرانی در تنگه هرمز؛

زنگ خطر قحطی در جهان/ سقوط ۱۵ درصدی تولید جهانی غذا

به گزارش بازار کسب و کار، بازارهای جهانی غذا در میانه بحرانی خزنده گرفتار آمده‌اند؛ بحرانی که موتور محرک آن نه صرفاً توقف کشتی‌های حامل گندم، بلکه نابودی چرخۀ تولید پیش از آغاز کشت است.

به گفتۀ تحلیلگران اقتصادی، باریکۀ هرمز تنها گذرگاه نفت نیست، بلکه شاهرگ حیاتی ۳۰ درصد از تجارت جهانی کودهای شیمیایی و حجم عظیمی از گوگرد مورد نیاز برای فرآوری فسفات است.

اکنون با توقف خروج کارگوهای کود از این آبراه، یک شوک عرضۀ ناگهانی، کشاورزی جهان را فلج کرده است.

در حالی که قیمت اوره در بازارهای جهانی جهشی ۹۰ درصدی را نسبت به پیش از آغاز درگیری‌ها ثبت کرده، فاجعه تنها در ارقام تجاری خلاصه نمی‌شود. کاهش شدید دسترسی کشاورزان به نهاده‌های کلیدی، آنها را وادار به کاهش مصرف کود کرده است.

کارشناسان فنی هشدار می‌دهند که کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی مصرف کود نیتروژن می‌تواند محصول ذرت را تا ۲۵ درصد کاهش دهد . این یعنی «ترس از گرسنگی آینده» اکنون به «گرسنگی دادن به گیاهان» تبدیل شده است.

این گسست در زنجیرۀ تأمین، صادرکنندگان بزرگ را نیز به وحشت انداخته است. ترس از ناتوانی در تولید، کشورهای کلیدی را به فاز «انبار کردن ذخایر» فرو برده است. چین، به عنوان قدرتی با ذخایر عظیم، صادرات کود فسفات را ممنوع کرده و آن را تنها به مصارف داخلی اختصاص داده است . در جنوب آسیا، هند و پاکستان نه تنها با کمبود کود، بلکه با بحران انرژی برای راه‌اندازی کارخانه‌های داخلی تولید اوره مواجه‌اند .

چشم‌انداز آینده اما تیره‌تر است. سازمان جهانی کشاورزان (WFO) هشدار داده که اگر تجارت کود تا پایان سال تثبیت نشود، تولید جهانی غذا در سال آینده بین ۱۲ تا ۱۵ درصد سقوط می‌کند . زنگ خطر هنگامی بلندتر می‌شود که می‌بینیم کشاورزان در تایلند و فیلیپین به دلیل ناامنی در تأمین هزینه‌های حمل و نقل ناشی از گرانی دیزل، از کشت مجدد خودداری می‌کنند . این یعنی گسست زنجیره سرد و لجستیک، پیش از قحطیِ مواد غذایی، باعث دفن محصولات فعلی شده است.

تبدیل شدن کشتی‌های حامل کالاهای اساسی به «انبارهای شناور» در آب‌های خلیج فارس و مسدود شدن مسیرهای لجستیکی جایگزین، نشان از یک فروپاشی نظام‌مند دارد . در این میان، قدرت‌های بزرگ به جای مهار بحران، با احتکار منابع، رقابتی نابرابر را شکل داده‌اند که نتیجۀ آن نه فقط یک جهش مقطعی قیمت، که قحطیِ ساختاری در جهان در حال توسعه خواهد بود. جهان در آستانۀ فصلی از ناامنی غذایی ایستاده که در آن، بسته شدن یک تنگه، سفره‌های میلیونی را برای همیشه کوچک خواهد کرد.

در دهمین نسخه از گزارش جهانی، اعلام شده که گرسنگی حاد در دهه گذشته دو برابر شده و برای نخستین بار در تاریخ این گزارش، دو قحطی در سال گذشته در غزه و سودان اعلام شده است.

در سال ۲۰۲۵، ۲۶۶ میلیون نفر در ۴۷ کشور و سرزمین با سطوح بالای ناامنی غذایی مواجه بودند و ۱.۴ میلیون نفر در شرایط فاجعه‌بار در مناطقی از هائیتی، مالی، غزه، سودان جنوبی، سودان و یمن زندگی می‌کردند. همچنین در سال ۲۰۲۵، ۳۵.۵ میلیون کودک در سطح جهانی دچار سوءتغذیه حاد بودند که از این تعداد نزدیک به ۱۰ میلیون نفر به سوءتغذیه حاد شدید مبتلا بودند.

این گزارش به وضوح نشان می‌دهد که سطوح شدت ناامنی غذایی همچنان بحرانی باقی مانده است و تنها هائیتی به دلیل بهبود جزئی در امنیت و افزایش کمک‌های بشردوستانه از بدترین وضعیت خارج خواهد شد.

آلوا لاریو، رئیس صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی سازمان ملل، گفت: “ما دیگر فقط با شوک‌های موقتی روبرو نیستیم، بلکه با شوک‌های مداوم در طول زمان مواجه‌ایم.” او افزود که ناامنی غذایی دیگر یک مسئله جداگانه نیست و بر ثبات جهانی فشار وارد می‌کند.

جنگ علیه ایران و بحران‌های غذایی

لاریو همچنین به جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران اشاره کرد و هشدار داد که اختلالات طولانی مدت در تجارت انرژی و کود شیمیایی می‌تواند بر بازارهای غذایی جهانی تأثیر بگذارد و گرسنگی را در کشورهای وابسته به واردات که هم‌اکنون در بحران هستند، تشدید کند. او تصریح کرد: “حتی اگر درگیری‌ها در خاورمیانه همین حالا پایان یابد، می‌دانیم که بسیاری از شوک‌های قیمت غذا و تورم در شش ماه آینده اتفاق خواهد افتاد.”

قبل از این جنگ، غرب آفریقا و منطقه ساحل نیز تحت فشار سنگینی از جنگ و تورم مداوم قرار داشتند، به ویژه در نیجریه، مالی، نیجر و بورکینافاسو. پیش‌بینی می‌شود که نیجریه تنها یکی از بزرگترین افزایش‌ها را در ناامنی غذایی در سال ۲۰۲۶ تجربه کند و ۴.۱ میلیون نفر دیگر با گرسنگی حاد مواجه شوند.

در شرق آفریقا، بارش ناکافی باران‌ها در بخش‌های وسیعی از شاخ آفریقا انتظار می‌رود رنج‌ها را در سومالی و کنیا عمیق‌تر کند؛ جایی که خشکسالی، ناامنی، قیمت‌های بالای غذا و کاهش کمک‌های بشردوستانه احتمالاً شرایط را وخیم‌تر خواهد کرد.

این گزارش همچنین هشدار داد که تأمین مالی بشردوستانه و توسعه برای بخش‌های غذایی در بحران در سال ۲۰۲۵ به شدت کاهش یافته و پیش‌بینی می‌شود که این روند ادامه یابد. تأمین مالی بخش غذایی بشردوستانه تخمین زده می‌شود که حدود ۳۹ درصد نسبت به سال ۲۰۲۴ کاهش یافته باشد، در حالی که کمک‌های توسعه‌ای حداقل ۱۵ درصد کاهش یافته است.