«مرتعداری اقتصادی» مرهمی بر زخم نواحی کم بازده گلستان/ درآمد پایدار با توسعه مرتعداری

بازار کسب و کار– سرویس اقتصادی: طرح مرتعداری  به عنوان مهم ترین و جدی‌ترین نسخه بهره‌برداری از مراتع شناخته می‌شود که مدعی واگذاری اختیارات و دسترسی‌های بیشتر به بهره‌برداران در مراتع است.

طبق ماده ۳ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع کشور، مصوب ۲۵ مرداد ۱۳۴۶ و اصلاحات بعدی آن، تهیه و اجرای «طرح مرتعداری» به‌عنوان یک سیاست اصولی در سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در دستور کار قرار گرفت. با توجه به اینکه در بازه کوتاه‌مدت امکان تهیه طرح مرتعداری برای همه مراتع کشور وجود نداشت، به دولت اجازه داده شد برای بهره‌بردارانی که درخواست استفاده از مراتع دارند، مجوزهایی کوتاه‌مدت و سالانه با عنوان «پروانه چرا» صادر کند.

استفاده از زمین های لم یزرع و کم بازده و تبدیل آنها به مرتع با کشت بوته‌های مقاوم و مورد نیاز خوراک دام و یا گیاهان دارویی از نمونه طرح‌های نوین منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان برای توسعه بوته‌‌کاری و تبدیل زمین‌های کم‌بازده و خشک به مرتع است که با همکاری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی در حال پیشبرد آن است.

مراتع شمال گلستان به عنوان یکی از مهم‌ترین نقاط اجرای طرح بوته‌کاری برای چرای دام ، جلوگیری از ریزگردها و احیای اقتصاد ساکنان این مناطق از چند سال پیش در دستور کار جدی کارشناسان منابع طبیعی قرار گرفت و امروز این طرح در سطح وسعی از این منطقه که بسیاری امکان چرای دام را در ان ناممکن می‌دانستند، با موفقیت و رشد بوته‌های خوراکی دام مقاوم با کم آبی به اجرا درآمده است.

اقتصاد پایدار با توسعه مرتعداری

اقتصاد پایدار از طریق مرتعداری بخصوص در مناطق کم‌برخودار استان که کشاورزی و اقتصاد در آن رونقی ندارد، امروز به یک طرح امیدآفرین برای مردم این مناطق در جهت توسعه دامداری و درآمد پایدار تبدیل شده است.

از سال ۹۵ با توجه به معرفی شدن گلستان به عنوان یکی از مناطق روبه بیابانی شدن، اعتبارات خاصی به این استان اختصاص یافت و از محل این اعتبارات طرح‌هایی مانند بوته‌کاری با نهال‌های سازگار با شرایط محیطی در بخش‌های مختلف استان با هدف کاهش روند بیابانی شدن مراتع اجرا شد.

به گفته معاون فنی و آبخیزداری منابع طبیعی گلستان سال گذشته حدود ۳۸۰ هزار اصله نهال گلدانی مرتعی در شهرستان گنبدکاووس تولید و در عرصه‌های طبیعی کشت شد.

رمضامن بهترک روز گذشته در بازدید میدانی خبرنگاران از مراتع بوته‌کاری و رشد یافته شمال استان (داشلی برون)  گفت: پس از اجرای عملیات بوته‌کاری، مراتع به مدت سه سال قرق می‌شوند تا پوشش گیاهی فرصت استقرار و رشد مناسب داشته باشد و پس از آن در اختیار دامداران قرار گیرد.

وی افزود: با بهبود وضعیت مراتع و افزایش علوفه طبیعی، هزینه‌های دامپروری نیز به شکل قابل توجهی کاهش یافته است.

معاون فنی و آبخیزداری منابع طبیعی گلستان افزود: گونه آرتی فلکس منتی فورمین از گونه‌های مقاوم در براربر شوری و کم آبی با رشد ارتفاع ۳ متر که در این منطقه کشت و حالا برای استغاده مرتعداران مورد استفاده قرار گرفته است.

وی افزود: متاسفانه میزان فرسایش خاک در گلستان از میانگین کشوری بالاتر است، میانگین فرسایش در استان سالانه ۱۶.۲ تن در هکتار بوده و میانگین کشوری ۱۵ تن است.

معاون فنی و آبخیزداری منابع طبیعی گلستان گفت: گلستان، خاک‌های حساس به فرسایش زیادی دارد که در شمال و شرق واقع شده است؛ ۴۵۰ هزار هکتار اراضی لسی در این منطقه قرار داشته که گالی و فرسایش زیادی تولید می‌کنند و باعث می‌شود عدد فرسایش استان بالا برود.

وی ادامه داد: نهال‌های «آتریپلکس کانیسنس، آتریپلکس هالیموس، آتریپلکس لنتی فورمیس، قره داغ، آگروپایرون النگاتوم، سمر، دانه برنجی و قیچ» به دلیل مقاومت بالا در مقابل شرایط خشکسالی و تغییرات اقلیمی و سازگاری مطلوب با آب و هوای منطقه در ایستگاه‌های تولید نهال‌های مرتعی و بیابانی استان شامل چپرقویمه گنبدکاووس و نهالستان امام علی(ع) مراوه‌تپه کشت می‌شود و بعد از رسیدن به استاندارد مناسب به مناطق بیابانی برای کاشت انتقال می‌یابد.

بهترک بیان کرد: گونه‌های مورد استفاده در بحث بوته‌کاری در استان تاکنون امتحان خود را با موفقیت در مقابل دمای بالا، نبود رطوبت کافی و سرمای سخت زمستانه (منفی ۱۰ درجه) پس دادند و با همکاری مراکز علمی همچنان شناسایی گونه‌های جدید سازگارتر با محیط برای کشت در مراتع بیابانی استان در دستورکار قرار دارد.

اجرای مشارکتی طرح بوته‌کاری

وی افزود: با توجه به محدودیت اعتبارات و رویکرد سازمان تصمیم بر این شد که پروژه‌های بوته‌کاری مراتع در معرض بیابانی به صورت مشارکتی انجام شود و بوته‌ها به صورت رایگان در اختیار بهره برداران قرار گیرد.

به گفته بهترک، اجرای عملیات بوته‌کاری در هر هکتار حدود ۱۰ میلیون ریال بار مالی برای دولت ایجاد می‌کند اما در صورت اجرای آن به روش مشارکتی هزینه‌ها به یک چهارم کاهش خواهد یافت.

وی افزود: گلستان ۷۶۰ هزار هکتار مراتع قشلاقی و حدود ۱۰۵ هزار هکتار مراتع ییلاقی دارد احیای ۱۱۷ هزار هکتار از این مراتع در اولویت است.

به گفته بهترک، با توجه به ینکه بخشی از اعتبار  بوته کاری تخصیص داده نشد لذا از محل اعتبارات ابخیزداری این طرح  اجرائی شد.

وی بابیان اینکه مرتعداری باید سمت اقتصادی شدن حرکت کند، اظهار کرد: مرتع فقط دام نیست و در این طرح از کشت گیاهان دارویی  در بخشی از مراتع یا زمین‌های کم بازده نیز استفاده شده است.

معاون آبخیرداری اداره کل منابع طبیعی گلستان از کاپاریس به عنوان یکی از بوته‌های گیاهی قابل استفاده در صنایع دارویی رونمایی کرد و گفت: بذر این گیاه توسط یک شرکت دانش‌بینان در استان تولید و توسط یک خیر خریداری شده و به صورت رایگان در اختیار منابع طبیعی برای توزیع بین متقاضیان قرار می‌دهد.

به گفته وی، یک کارآفرین گلستانی نیز با کشت این گیاه از هر هکتار آن ۴۰۰ میلیون تومان درامدزایی ایجاد و با تولید چیپس، آجیل و ترشی این گیاه برای بیماران دیابتی به تولید خوبی دست پیدا کرده است.

بهترک توسعه کشت گیاهان دارویی در اراضی کم بازده در کنار بوته‌کاری از طرح‌های مهم اقتصادی منابع طبیعی برای مردم عنوان و اظهار کرد: با روش‌های نوین تولید بذر و کشت گیاهان داوریی به راحتی می‌توانیم از زمین‌های لم‌بزرع و کم بازده که سودی برای کشاورزان دیم کار ندارد، بالاترین منابع درآمدزایی را ایجاد کرد.

ایجاد اشتغال از مزایای طرح بوته‌کاری است

رییس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی استان نیز گفت: تامین علوفه دام، مقابله با پدیده ریزگردها، حفظ رطوبت خاک و ایجاد اشتغال برای فصل بیکاری از مزیت‌های طرح بوته کاری در بیابان‌ها است.

فرهنگ دوست بوته‌کاری و انجام مدیریت هرزآب با احداث هلالی آبگیر را از مهمترین اقدامات منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان در عرصه‌های بیابانی نواحی شمالی این استان برشمرد.

وی افزود: اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان درسه سال گذشته با جذب افزون بر ۱۱۰ میلیارد ریال اعتبار از منابع ملی و استانی اقدامات موثری برای احیای ۱۰ هزار هکتار عرصه‌های بیابانی مناطق شمالی این استان انجام داده که این فعالیت‌ها با اختصاص اعتبارات ویژه باید با سرعت بیشتری انجام شود.

فرهنگ دوست گفت: تامین علوفه دام، مقابله با پدیده ریزگردها، حفظ رطوبت خاک و ایجاد اشتغال برای فصل بیکاری از مزیت‌های طرح بوته کاری در بیابان‌ها است.

وی بوته‌کاری و انجام مدیریت هرزآب با احداث هلالی آبگیر را از مهمترین اقدامات منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان در عرصه‌های بیابانی نواحی شمالی این استان برشمرد.

۲۰ هزار هکتار مرتع گنبد در عرصه بیابانی شدن

رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری گنبدکاووس گفت: امسال این اداره در ایستگاه تولید نهال چپرقویمه یک میلیون اصله نهال مرتعی از گونه‌های اترپیلکس، کانی‌سنس، لنتی‌فورمیس، هالیموس، لئوکوکلادا، آگروپایرون، النگاتوم و قره‌داغ تولید کرده و آماده کاشت آن در مراتع است.

فرشید رحمانی افزود: برای تولید این مقدار نهال ۱۱ میلیارد ریال اعتبار هزینه شده و قرار است نهال‌های تولیدی در ۲ هزار هکتار از مناطق بیابانی شمال گنبدکاووس غرس شود.

وی گفت: ۲۰ هزار هکتار از عرصه‌های مرتعی مناطق شمالی گنبدکاووس در معرض خطر بیابان‌شدن قرار دارند که طی چند سال گذشته در پنج هزار هکتار آن بوته‌کاری و برخی طرح‌ها از جمله مدیریت هرز آب و احداث هلالی آبگیر اجرا شد.

بارندگی‌های اخیر کشور در کنار اجرای این طرح بوته کاری نوبدبخش روزهای خوبی برای اهالی مناطق کم برخودار استان برای توسعه دامپروری از طریق مرتعداری و چرای دام است.

در این بین با توجه به شرایط کشور و جهان؛ امنیت غذایی به عنوان یکی از مهم ترین مسائل روز کشور در اولویت همه مدیران قر ار گرفته و به نظر می‌رسد توسعه طرح مرتعداری در مناطق کم بازده، خشک و شورزار استان می تواند نقش مهمی در تغییر زندگی مردم، اقتصاد پایدار و سرسبزی و ممانعت از بیابان زدایی بیانجامد.