عضو هیئت علمی و رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی

شوری آب و خاک به مرز هشدار رسید / ۱۰ میلیون هکتار اراضی کشاورزی در معرض تهدید

به گزارش بازار کسب‌وکار، بهمن یارقلی اظهارکرد: در حال حاضر بخش مهمی از رودخانه‌ها و آبخوان‌های کشور حتی از منظر مصارف کشاورزی نیز دارای درجات مختلفی از شوری هستند و این مسئله محدودیت‌های قابل توجهی را برای تولید پایدار محصولات کشاورزی ایجاد کرده است.

رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با اشاره به این‌که بر اساس بررسی‌ها و تحقیقات انجام‌شده، ایران پس از هند و پاکستان در زمره کشورهایی قرار دارد که بیشترین تهدید را از ناحیه تنش شوری تجربه می‌کنند، افزود: بخش‌های وسیعی از مناطق مرکزی، جنوب، جنوب شرق و شرق کشور در معرض شوری منابع آب قرار دارند و وضعیت در استان‌هایی مانند کرمان، یزد، اصفهان، خوزستان و فارس از شدت بیشتری برخوردار است.

وی  با تأکید بر این‌که شوری آب و خاک پدیده‌هایی به‌هم‌پیوسته هستند، گفت: در کنار شوری آب، شوری خاک نیز به‌عنوان یک معضل مهم، اثرات مخرب شوری را تشدید می‌کند و پیامدهای همزمان این دو پدیده می‌تواند خسارت‌های قابل توجهی برای تولید کشاورزی به همراه داشته باشد.

وی با استناد به آمار دفتر خاک وزارت جهاد کشاورزی افزود: به جز استان‌های شمالی کشور و برخی استان‌های غربی واقع در دامنه‌های زاگرس، بخش عمده اراضی کشور با درجات مختلفی از محدودیت شوری مواجه هستند.

یارقلی شوری منابع آب کشاورزی را در کنار مدیریت ضعیف آبیاری و زهکشی، مهم‌ترین عامل تهدیدکننده پایداری کشاورزی در اراضی فاریاب دانست و گفت: بررسی منابع و مطالعات موجود نشان می‌دهد در حال حاضر بیش از ۱۰ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی کشور با درجات مختلف شوری مواجه هستند.

وی یادآور شد: این در حالی است که در دهه ۷۰ خورشیدی تنها حدود ۶.۵ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی کشور درگیر این معضل بودند و افزایش سطح اراضی شور طی سال‌های اخیر نشان‌دهنده روند نگران‌کننده گسترش این پدیده است.

این پژوهشگر حوزه آب و خاک ادامه داد: در شرایط کنونی حدود نیمی از کشت‌های آبی کشور با مشکلات ناشی از شوری در درجات مختلف روبه‌رو هستند؛ مسئله‌ای که به‌طور مستقیم از سوءمدیریت منابع آب، به‌ویژه برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، آبیاری غیر اصولی و رعایت نکردن حقابه‌های زیست‌محیطی تأثیر می‌پذیرد.

وی هشدار داد که در صورت تداوم این روند، علاوه بر پیامدهای زیست‌محیطی، کاهش حاصلخیزی خاک، افت عملکرد محصولات زراعی و باغی و حتی از بین رفتن پوشش گیاهی در بخش‌های مختلف کشور دور از انتظار نخواهد بود.

به گفته یارقلی نتایج تحقیقات نشان می‌دهد با هر واحد افزایش شوری آب، عملکرد گونه‌های حساس به شوری مانند نخود، لوبیا، ذرت، عدس و برخی محصولات مشابه به طور متوسط حدود ۱۵ درصد کاهش می‌یابد.

وی افزود: در محصولات نیمه‌مقاوم به شوری مانند گندم، برنج و چغندرقند نیز هر واحد افزایش شوری آب می‌تواند بیش از ۴ درصد کاهش عملکرد ایجاد کند.

رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی تأکید کرد: «عملکرد پایین برخی محصولات کشاورزی کشور در مقایسه با میانگین‌های جهانی می‌تواند تا حدی بازتاب تأثیر شوری آب و خاک بر فرآیند تولید باشد.

یارقلی با بیان این‌که افزایش شوری منابع آب و خاک، سریع‌ترین و مهم‌ترین اثر خود را از طریق کاهش عملکرد محصولات کشاورزی نشان می‌دهد، گفت: تداوم این روند می‌تواند به کاهش تولید داخلی محصولات غذایی و افزایش وابستگی غذایی کشور منجر شود؛ موضوعی که ضرورت توجه جدی‌تر به مدیریت منابع آب و خاک را دوچندان می‌کند.