اصلاح الگوی کشت و مدیریت تنش آبی؛ تجربه گلستان در مسیر بهرهوری آب
بازار کسب و کار– سرویس اقتصادی- علی اصغر تیموریان: براساس روند اجرای سیاستهای مرتبط با «الگوی کشت» و «مدیریت منابع ناشی از آن» در استان گلستان، جایگزینی کشتهای پرآببر با محصولات متناسبتر با اقلیم و توسعه روشهای نوین آبیاری، اثر مستقیم بر کاهش مصرف آب و افزایش بهرهوری داشته است.
در این چارچوب، اجرای طرحهای مرتبط با مدیریت تنش آبی، برنامهریزی برای آبیاری بر پایه نیاز واقعی گیاه، کاهش تلفات شبکه و افزایش راندمان آبیاری از طریق تجهیز اراضی، آموزش بهرهبرداران و پایش عملکرد انجام میشو که به گفته کارشناسان، نتیجه این رویکردها، کاهش هزینههای تولید، افزایش توان رقابت محصول، و کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی و سطحی است.
برنامهریزی برای اجرای الگوی کشت ۱۴ محصول زراعی در استان گلستان با معرفی محصولات کشاورزی قابل کشت در این طرح از چند سال اخیر به طور رسمی آغاز شده که گسترش این طرح مهم و راهبردی و اصلاح موانع پیشرو آن ضمن افزایش آگاهی بهرهبرداران، مدیریت بهرهوری آب زراعی، جایگزینی کشت محصولات کم آببَر و پایداری و صرفه اقتصادی تولید را برای این استان شمالی بههمراه خواهد داشت.
در این طرح، محصولات زراعی که برای اجرای الگوی کشت در استان گلستان معرفی شده شامل گندم، جو، برنج، سویا، پنبه، ذرت علوفهای و دانهای، چغندرقند، سیب زمینی، گوجه فرنگی، یونجه، نخود، پیاز و کلزا است.
ضرورت اصلاح الگوی کشت و مدیریت منابع آب کشاورزی و پایداری تولید و تدوام نقش آفرینی استان گلستان در امنیت غذایی سبب شد تا مدیران جهادکشاورزی و شرکت آب منطقهای استان به همراه یک استاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان به تشریح اقدمات انجام شده در یک میزگرد تخصصی بپردازند.
اصلاح الگوی کشت و مدیریت تنش آبی
رییس جهادکشاورزی گلستان درباره اصلاح الگوی کشت و مدیریت منابع آبی در استان گفت: محور اول برنامهریزی در این راستا، آب قابل برنامهریزی است.
ابراهیم هزارجریبی با اشاره به وضعیت کشت محصولات زراعی در گلستان گفت: امسال حدود ۷۱۲ هزار هکتار کشت محصولات زراعی در الگوی استان ابلاغ شده که از این مقدار حدود ۶۱۸ هزار هکتار به آبیاری نیاز دارد و بخشی از اراضی نیز بهواسطه بارش پاییزی یا آبیاری محدود، زیرکشت میروند.
وی گفت: بیشترین سطح کشت گلستان مربوط به گندم است؛ بهطوری که برای گندم برنامه ۴۶۰ هزار هکتار در نظر گرفته شده و سایر محصولات زراعی پاییزه مانند جو و برخی محصولات دیگر در سطوح کمتر از ۱۰۰ هزار هکتار ابلاغ شدهاند.
وی درباره محصولاتی که سطح کشت آنها به دلیل نیاز بازار یا محدودیتهای مصرف آب، حساسیت بیشتری دارد، افزود: برای نمونه، سطح زیرکشت برخی محصولات مانند سیبزمینی در استان بهگونهای تعیین میشود که نه افزایش بیرویه رخ دهد و نه کمبود تولید ایجاد شود.
رییس جهاد کشاورزی گلستان بیان کرد: در فصلهای بهار و تابستان، محصولاتی همچون برنج، پنبه، دانههای روغنی از جمله سویا و ذرت علوفهای در اولویت برنامه کشت استان گلستان قرار دارند.
هزارجریبی در ادامه به مدیریت بازار برخی محصولات اشاره کرد و گفت: در برخی سالها ممکن است مازاد تولید ایجاد شود به عنوان نمونه سال گذشته در زمینه گوجهفرنگی با توجه به وجود مازاد، جهادکشاورزی و بخشهای ذیربط با کارخانههای فرآوری قرارداد بستند تا بخشی از محصول به رب گوجهفرنگی تبدیل و مازاد کنترل شود.
از اصلاح الگوی کشت تا مدیریت تنش آبی: تجربه گلستان در مسیر بهرهوری آب
رییس جهاد کشاورزی گلستان به کشت برنج نیز اشاره کرد و گفت: بر اساس چارچوبهای ملی، کشور برای استانهای مشخص مجاز به کشت برنج است و امسال در گلستان طبق برنامه، سطحی حدود ۳۳ هزار هکتار در قالب قرارداد و ابلاغیه تعیین شده است.
هزارجریبی افزود: خدماتی مانند کود و بذر یارانهای، بیمه و برخی حمایتهای دولتی میتواند برای افراد خاطی محدود شود تا مدیریت برداشت و رعایت الگوی کشت تحقق یابد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای گلستان نیز درباره وضعیت منابع آب استان در مقایسه با استانهای همجوار و سرانه کشور، اظهار کرد: در این ارزیابی از شاخص «نسبت آب تجدیدپذیر» استفاده میشود که بر پایه مجموع آب زیرزمینی و آب سطحی، بهصورت سرانه برای هر نفر در سال محاسبه میشود.
ایرج حیدریان افزود: این شاخص در مازندران ۲۰۰۰ مترمکعب به ازای هر نفر در سال، در خراسان شمالی ۱۹۰۰ و در سمنان ۱۶۰۰ مترمکعب گزارش میشود؛ همچنین سرانه کشور نیز حدود ۱۶۰۰ مترمکعب است.
وی تاکید کرد: با این وجود، سهم و جایگاه منابع آب استان در مقایسه ملی نشان میدهد که برنامهریزیها باید بر مبنای ظرفیت واقعی منابع انجام شود.
حیدریان با اشاره به تغییرات اقلیمی و روند کاهش منابع آب در کشور گفت: در سالهای گذشته وضعیت نسبتاً نرمال بود و حدود ۱۳۰ میلیارد مترمکعب آب تجدیدپذیر در کشور وجود داشت، اما با کاهش نزولات جوی و گرم شدن زمین، این رقم به حدود ۹۰ میلیارد مترمکعب رسیده است؛ یعنی حدود ۴۰ میلیارد مترمکعب کاهش دارد.
وی اعلام کرد: در کشور حدود ۸۲ میلیارد مترمکعب آب مصرف میشود و سهم استان گلستان نیز مجموع آب مصرفی در حدود ۱۶۷۶ میلیون مترمکعب گزارش شده است.
حیدریان همچنین درباره مصرف در بخشهای مختلف گفت: در بخش کشاورزی، مقدار مصرف در استان حدود ۱۷۰ میلیون مترمکعب است.
وی ادامه داد: در بخش آب شرب نیز حجم استفاده در کشور حدود ۹۰۰۰ میلیون مترمکعب و در استان گلستان حدود ۱۶۷ میلیون مترمکعب مطرح است و بر مبنای برنامههای ابلاغی، کاهش مصرف در حوزه منابع آب سطحی و زیرزمینی در استان در بازه ۱۲۲ تا ۱۴۵ میلیون مترمکعب هدفگذاری شده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای گلستان درباره نقش اصلاح الگوی کشت و مدیریت منابع آبی استان گفت: برداشت غیرمجاز از چاههای مجاز به مراتب بیشتر از برداشت غیرمجاز از چاههای غیرمجاز است و در استانهای شمالی بهطور معمول به دلیل وجود سفرههای کمعمق، چاههای غیرمجاز به شکل چایمتهای در اراضی کشاورزی شکل میگیرد، اما این نوع برداشتها اغلب سفرههای عمیق و تحت فشار را کمتر تحت تاثیر قرار میدهد.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان نیز گفت: یکی دیگر از راهکارهای کلیدی برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی، متناسبسازی محصولات با شرایط منطقه است.
محمد نوری افزود: طرح اصلاح الگوی کشت زمانی اثرگذار است که توازن میان «منابع آب»، «شرایط اقلیم و خاک»، «معیشت و اقتصاد کشاورز» و «امنیت غذایی» برقرار شود.
وی با اشاره به چالشهای اجرای الگوی کشت گفت: تصمیمگیری برای کشاورز تحت تاثیر چند عامل از جمله منفعت محصول نسبت به هزینه کشت و همچنین ریسک بازار و امکان فروش محصول است.
نوری تاکید کرد: نگاه به کشاورز نباید نگاه «مصرفکننده صرف آب» باشد؛ کشاورز بهعنوان یک فعال اقتصادی، هم دغدغه مصرف آب و هم دغدغه درآمد و معیشت دارد.
از اصلاح الگوی کشت تا مدیریت تنش آبی: تجربه گلستان در مسیر بهرهوری آب
این عضو هیات علمی دانشگاه با تاکید بر ضرورت بومیسازی الگوی کشت در گلستان، گفت: اقلیم این استان یکپارچه نیست. بهطور کلی از نوار جنوبی به سمت شمال، و همچنین از شرق به غرب، شرایط متفاوت میشود؛ میزان بارندگی و ویژگیهای منطقهای تغییر میکند و بنابراین نسخههای الگوی کشت باید مطابق با شرایط اقلیمی، نوع خاک و منابع آب در همان منطقه تدوین و اجرا شود.
وی همچنین اجرای الگوی کشت را نیازمند هماهنگی چند دستگاه دانست و گفت: در اجرای این طرح، نهادهایی مانند سازمان برنامه و بودجه، سازمان حفاظت محیطزیست و وزارت جهاد کشاورزی نقش دارند و اگر حمایتهای مالی و نظام بانکی به موقع و متناسب با بهرهبردار فراهم نشود، زمینه آسیب اجتماعی ایجاد خواهد شد.
نوری همچنین به یک چالش مهم در اجرای الگوی کشت اشاره کرد و افزود: گاهی وزارت جهاد کشاورزی بر اساس الگوی کشت، محصولی را پیشنهاد میکند اما کشاورز تجربه یا بازار مطمئنی برای فروش آن ندارد که در نتیجه اجرای طرح با مشکل مواجه میشود.
دیدگاهتان را بنویسید