خبرنگار را نمیتوان با یک روز تقدیر به رسمیت شناخت
سمنان ـ خبرنگار بازار کسب و کار: افزایش ۴۱ درصدی جابهجایی زائران اربعین در استان سمنان در شرایطی با رشد ۵۷ درصدی تأمین ناوگان حملونقل عمومی همراه شد که به گفته مدیرکل راهداری و حملونقل جادهای استان، میانگین زمان انتظار زائران سمنانی برای جابهجایی و بازگشت از پایانه مرزی برکت مهران «صفر دقیقه» ثبت شده است؛ آماری که در صورت تداوم و صحتسنجی، نشان میدهد مدیریت ظرفیت و آمادهسازی ناوگان پیش از رسیدن تقاضا به نقطه اوج، میتواند نقش تعیینکنندهای در جلوگیری از شکلگیری گلوگاههای حملونقلی داشته باشد.
میثم قدمی، مدیرکل راهداری و حملونقل جادهای استان سمنان، در تشریح عملکرد این استان در طرح اربعین گفت ۲۴ نیروی عملیاتی ادارهکل در قالب چهار تیم بهصورت شبانهروزی در پایانه مرزی برکت مستقر شدند و مسئولیت راهنمایی، هدایت و مدیریت اعزام زائران استان را بر عهده داشتند. به گفته وی، نتیجه این حضور میدانی و برنامهریزی انجامشده، تأمین کامل ناوگان مورد نیاز و ثبت میانگین صفر دقیقه انتظار زائران سمنانی برای جابهجایی و بازگشت با ناوگان حملونقل عمومی بوده است؛ شاخصی که البته برای مقایسه دقیق با سایر استانها، نیازمند انتشار جزئیات روش محاسبه و دادههای پایه آن است.
رشد تقاضا و پاسخ ناوگان
بر اساس آمار اعلامشده از سوی ادارهکل راهداری و حملونقل جادهای استان سمنان، تا روز اربعین هشت هزار و هفت نفر از زائران استان در قالب ۲۲۱ سفر به مرزهای کشور اعزام شدند. تعداد زائران جابهجا شده نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۱ درصد افزایش داشته و همزمان میزان تأمین ناوگان نیز ۵۷ درصد رشد کرده است. مقایسه این دو عدد نشان میدهد نرخ رشد ظرفیت اختصاصیافته به طرح اربعین، ۱۶ واحد درصد بیشتر از نرخ رشد جابهجایی زائران بوده است؛ با این حال، برای قضاوت درباره افزایش واقعی ظرفیت حمل مسافر باید مشخص شود که منظور از «تأمین ناوگان» تعداد اتوبوس، تعداد سرویس، ظرفیت صندلی یا شاخص دیگری بوده است.
این تفاوت در نرخ رشد تقاضا و تأمین ناوگان از منظر مدیریت حملونقل اهمیت دارد. در دورههایی که تقاضا در مدت کوتاهی افزایش پیدا میکند، کمبود ظرفیت میتواند به سرعت خود را در قالب صف، افزایش زمان انتظار، اختلال در برنامه سفر و فشار بر پایانهها نشان دهد. بنابراین بخشی از موفقیت عملیات اربعین را باید در میزان آمادگی شبکه پیش از شروع موج اصلی سفر جستوجو کرد؛ جایی که پیشبینی تقاضا و تخصیص ظرفیت میتواند هزینه اختلال را برای مسافر، شرکت حملونقل و دستگاه اجرایی کاهش دهد.
برنامهریزی پیش از آغاز موج سفر
قدمی با اشاره به روند آمادهسازی طرح اربعین گفت برنامهریزی برای اجرای این طرح از ماهها پیش آغاز شد و برگزاری جلسات تخصصی، تدوین دستورالعملهای اجرایی، بررسی نقاط ضعف سالهای گذشته و استفاده از دادههای سامانههای حملونقل هوشمند در دستور کار قرار گرفت. شرکتهای حملونقل مسافری استان نیز از ابتدای طرح، فروش بلیت را بهصورت حضوری و اینترنتی دنبال کردند تا امکان دسترسی زائران به خدمات حملونقل فراهم باشد.
در واقع، مدیریت چنین موجی از سفر را نمیتوان صرفاً به زمان حضور مسافر در پایانه محدود کرد. بخش مهمی از ظرفیت حملونقل باید پیش از شکلگیری تقاضای اصلی آماده شده باشد و اطلاعات حاصل از سالهای قبل نیز در تصمیمگیری درباره تعداد سرویسها، مسیرها، زمانبندی و نحوه استقرار نیروهای عملیاتی مورد استفاده قرار گیرد. تجربه سمنان از این منظر نشان میدهد برنامهریزی پیشینی، یکی از اجزای اصلی مدیریت تقاضای فصلی در شبکه حملونقل عمومی است.
ناوگان بدون خرابی و لغو سفر
یکی دیگر از شاخصهایی که مدیرکل راهداری و حملونقل جادهای سمنان به آن اشاره کرد، عملکرد فنی ناوگان اتوبوسی استان در طول اجرای طرح اربعین بود. به گفته قدمی، با وجود افزایش میانگین سن ناوگان اتوبوسی کشور، در طول اجرای طرح هیچ موردی از خرابی اتوبوس در مسیر یا لغو سفر در ناوگان استان سمنان ثبت نشد.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که در عملیاتهای پرتراکم، یک نقص فنی میتواند فراتر از یک مشکل مربوط به یک اتوبوس باشد و برنامه حرکت مسافران، زمانبندی سایر سرویسها و ظرفیت پایانه را نیز تحت تأثیر قرار دهد. بر همین اساس، آمادگی فنی ناوگان و نظارت بر وضعیت اتوبوسها بخشی از زنجیره مدیریت ریسک سفر محسوب میشود؛ هرچند برای ارزیابی دقیقتر این عملکرد، انتشار شاخصهایی مانند تعداد اتوبوسهای فعال، میانگین عمر ناوگان، تعداد بازرسیهای فنی و میزان پیمایش میتواند تصویر روشنتری از وضعیت بهرهوری و آمادگی ناوگان ارائه کند.
نظارت بر بلیت و نرخ خدمات
همزمان با افزایش ظرفیت حملونقل، نظارت بر بازار خدمات مسافری نیز در دستور کار قرار گرفت. چهار تیم نظارتی ادارهکل راهداری و حملونقل جادهای استان سمنان در مرز مهران بهصورت مستمر بر عملکرد شرکتهای حملونقل مسافری، نحوه عرضه بلیت، رعایت نرخنامه مصوب و کیفیت خدمات نظارت کردند و رسیدگی به درخواستها و مشکلات احتمالی مسافران را دنبال کردند.
افزایش تقاضا در بازار حملونقل عمومی، بدون نظارت کافی میتواند زمینه بروز مشکلاتی در عرضه بلیت، قیمتگذاری و کیفیت خدمات ایجاد کند. از این رو، مدیریت اربعین تنها به تأمین تعداد کافی اتوبوس محدود نمیشود و کنترل نحوه عرضه خدمات نیز بخشی از فرآیند حفظ تعادل در این بازار است. اطلاعرسانی مستمر از طریق سامانه ۱۴۱ و رسانههای ارتباطی درباره وضعیت راهها و شرایط ترافیکی نیز به کاربران جادهای کمک کرد تا سفر خود را با اطلاعات بیشتری برنامهریزی کنند.
آمادهسازی جادهها برای موج تردد
در کنار مدیریت ناوگان و پایانه، بخش راهداری نیز مجموعهای از اقدامات عمرانی و ایمنی را برای افزایش آمادگی محورهای مواصلاتی استان انجام داد. نصب و بهروزرسانی تابلوها و علائم راهنمایی و رانندگی، اصلاح و تقویت سیستمهای روشنایی، اجرای خطکشی، لکهگیری و روکش آسفالت در محورهای مورد نیاز، رفع نواقص ایمنی و استقرار شبانهروزی گشتهای راهداری از جمله اقداماتی بود که به گفته مدیرکل راهداری و حملونقل جادهای سمنان در این دوره انجام شد.
این اقدامات در کنار مدیریت ناوگان، دو بخش بههمپیوسته از عملیات حملونقل اربعین را تشکیل میدهند؛ زیرا افزایش تعداد اتوبوسها و سفرها زمانی میتواند به جابهجایی روان مسافر منجر شود که زیرساخت جادهای نیز توان پذیرش حجم بالاتر تردد را داشته باشد. به همین دلیل، آمادگی مسیر، پایانه و ناوگان باید بهعنوان یک زنجیره واحد در مدیریت سفرهای پرتراکم دیده شود.
پشتیبانی از موکبها و حمل کالا
عملیات اربعین در استان سمنان تنها به جابهجایی مسافران محدود نبود و بخش حملونقل کالا نیز در پشتیبانی از موکبهای استان نقش داشت. قدمی اعلام کرد تمامی موکبهای استان بدون تأخیر به مرزهای هدف اعزام شدند و شرکتهای حملونقل بار نیز با تأمین ناوگان، ارائه خدمات رایگان یا تخفیف در هزینهها و صرفنظر از دریافت کمیسیون قانونی، در انتقال اقلام مورد نیاز موکبها مشارکت کردند.
این بخش از عملیات اگرچه در مقایسه با جابهجایی زائران کمتر دیده میشود، اما از نظر زنجیره تأمین اهمیت دارد؛ زیرا برگزاری یک رویداد بزرگ جمعیتی نیازمند انتقال همزمان مسافر، کالا، تجهیزات و اقلام مصرفی است و اختلال در هر یک از این حلقهها میتواند بر عملکرد سایر بخشها اثر بگذارد.
اربعین؛ آزمونی برای مدیریت ظرفیت
آنچه از آمار اعلامشده استان سمنان میتوان دریافت، افزایش همزمان تقاضا و ظرفیت در شبکه حملونقل عمومی است. جابهجایی هشت هزار و هفت زائر در قالب ۲۲۱ سفر، رشد ۴۱ درصدی تعداد زائران و افزایش ۵۷ درصدی تأمین ناوگان، در کنار اعلام میانگین صفر دقیقه انتظار در بازگشت، مجموعهای از شاخصها را تشکیل میدهد که عملکرد عملیاتی استان را در دوره اوج سفر نشان میدهد.
با این حال، برای تبدیل این تجربه به یک الگوی قابل تعمیم، هنوز به دادههای اقتصادی و عملیاتی بیشتری نیاز است؛ از جمله هزینه تأمین ناوگان، ضریب اشغال اتوبوسها، میزان پیمایش، تعداد سفرهای رفت و برگشت، مصرف سوخت و هزینه تمامشده هر سفر. چنین دادههایی مشخص میکند که آیا افزایش ظرفیت صرفاً به تأمین منابع بیشتر منجر شده یا همزمان بهرهوری شبکه نیز افزایش یافته است.
از این منظر، تجربه اربعین سمنان را میتوان فراتر از یک گزارش مناسبتی بررسی کرد. مسئله اصلی در چنین عملیاتهایی تنها انتقال تعداد بیشتری مسافر نیست؛ بلکه توان شبکه برای پاسخگویی به افزایش ناگهانی تقاضا با کمترین اختلال، هزینه و زمان انتظار است. اگر دادههای دقیق عملکردی منتشر شود، تجربه امسال سمنان میتواند به یک مطالعه موردی درباره مدیریت پیک تقاضا، تخصیص ناوگان و کاهش گلوگاههای حملونقل عمومی تبدیل شود.
نکته قابل تأمل بازار کسبوکار
در مدیریت حملونقل، موفقیت فقط با تعداد اتوبوسها یا تعداد مسافران جابهجا شده سنجیده نمیشود؛ مسئله اصلی، نسبت میان تقاضا، ظرفیت، زمان و هزینه است. در سمنان، رشد ۴۱ درصدی جابهجایی زائران در کنار افزایش ۵۷ درصدی تأمین ناوگان و اعلام میانگین صفر دقیقه انتظار، تصویری از تلاش برای پیشی گرفتن ظرفیت از رشد تقاضا ارائه میکند؛ اما قضاوت درباره بهرهوری اقتصادی این تصمیم، به انتشار دادههای دقیقتر درباره ضریب اشغال، هزینه سفر و میزان استفاده واقعی از ناوگان نیاز دارد. همین نقطه میتواند تجربه اربعین را از یک گزارش عملکرد دستگاه اجرایی به یک تجربه قابل بررسی در اقتصاد حملونقل تبدیل کند.
دیدگاهتان را بنویسید