ضرورت افزایش قدرت مطالبهگری انجمنهای صنفی/ ضعف نهادگرایی در برخی تشکلها
به گزارش خبرنگار بازار کسب و کار، برداشت برنج در مازندران در حالی به بیش از ۱۱۰ هزار هکتار از مجموع حدود ۲۳۰ هزار هکتار شالیزارهای استان رسیده که بازار خرید و فروش برنج نو نیز از وضعیت انتظار خارج شده است. بررسی میدانی از شالیکوبیهای فریدونکنار، بابل، آمل و محمودآباد نشان میدهد خرید و فروش محصول جدید بهتدریج در حال شکلگیری است و بخشی از معاملات با قیمت توافقی میان کشاورزان و خریداران انجام میشود.
نخستین معاملات؛ از اعتماد خانوادگی تا بازار رسمی
در مازندران، فروش نخستین محمولههای برنج نو معمولاً از مسیر دوستان، اقوام و آشنایان آغاز میشود؛ روشی که برای کشاورز امکان فروش مستقیم و برای مصرفکننده اطمینان بیشتری نسبت به کیفیت و خلوص محصول ایجاد میکند. در این شیوه، قیمت برنج بر اساس توافق طرفین تعیین میشود و به نوعی میتوان آن را نخستین حلقه عرضه محصول جدید در بازار استان دانست.
در سالهای اخیر، بخشی از شالیکاران خرد که پس از کنار گذاشتن برنج مورد نیاز سالانه، کمتر از یک تا ۱.۵ تن برنج سفید برای فروش دارند، ترجیح میدهند محصول خود را مستقیماً به نزدیکان یا مصرفکنندگان آشنا عرضه کنند. نیاز به نقدینگی نیز یکی از عواملی است که برخی تولیدکنندگان را به فروش زودهنگام محصول وادار میکند.
در سوی دیگر بازار، مصرفکنندگان نیز به دنبال خرید مستقیم از کشاورز هستند؛ مهمترین دلیل این انتخاب، اطمینان از خالص بودن برنج و کاهش احتمال تخلیط است. این نگرانی بهویژه در شرایطی اهمیت پیدا میکند که برنج خارجی نیز در بازار استانهای شمالی حضور دارد و نبود یک برند قدرتمند و قابل ردیابی برای بسیاری از ارقام کیفی مازندران، تشخیص محصول اصیل را برای مصرفکننده دشوار کرده است.
سود تخلیط، تهدیدی برای بازار برنج ایرانی
بازار برنج مازندران همچنان با یکی از چالشهای قدیمی خود یعنی تخلیط و عرضه برنج با ترکیبهای نامشخص مواجه است؛ موضوعی که علاوه بر آسیب به اعتماد مصرفکننده، میتواند فاصله میان قیمت واقعی محصول تولیدکننده و قیمت نهایی پرداختشده از سوی مصرفکننده را افزایش دهد.
فعالان بازار معتقدند اختلاف قیمت میان انواع برنج، در کنار سود بالای تخلیط، زمینه فعالیت واسطههایی را فراهم میکند که بدون ایجاد ارزش افزوده متناسب، از تفاوت قیمت در زنجیره عرضه منتفع میشوند. در چنین شرایطی، بخش قابل توجهی از ارزش اقتصادی محصولی که حاصل ماهها تلاش نزدیک به ۳۰۰ هزار شالیکار است، ممکن است از مسیر تولیدکننده به حلقههای واسطه منتقل شود.
۲۳۵ هزار هکتار زیر کشت؛ تولید در مسیر افزایش
بر اساس آمار سازمان جهاد کشاورزی مازندران، امسال حدود ۲۳۵ هزار هکتار از اراضی استان زیر کشت برنج رفته که حدود ۸۰ درصد آن به ارقام کیفی طارم هاشمی و محلی اختصاص دارد. همچنین برداشت محصول در بیش از ۱۱۰ هزار هکتار انجام شده و عملیات برداشت در سایر شالیزارها ادامه دارد.
هادی باقری، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی مازندران، با اشاره به روند برداشت برنج، اعلام کرده است که علاوه بر برداشت، نشای مجدد و پرورش رتون نیز در استان دنبال میشود. تاکنون ۵۴ هزار و ۵۰۰ هکتار به نشای مجدد و ۲۵ هزار و ۵۰۰ هکتار به پرورش رتون اختصاص یافته و پیشبینی میشود مجموع این سطح از ۱۰۰ هزار هکتار عبور کند.
برآوردهای جهاد کشاورزی نیز از احتمال افزایش ۱۰ تا ۱۵ درصدی تولید شلتوک نسبت به سال گذشته حکایت دارد؛ بهگونهای که تولید امسال میتواند از یک میلیون و ۸۰۰ هزار تن عبور کند.
قیمت تمامشده، دغدغه اصلی شالیکاران
در شرایطی که بازار از رکود اولیه خارج شده، مسئله اصلی برای تولیدکنندگان همچنان قیمت فروش است. افزایش هزینه دستمزد کارگران، نهادههای کشاورزی، شالیکوبی، بستهبندی و سایر هزینههای جانبی، هزینه نهایی تولید برنج را افزایش داده است.
اسدالله تیموری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران، با اشاره به همین شرایط، تأکید کرده است که قیمت برنج باید به گونهای تعیین شود که ضمن پوشش هزینههای واقعی تولید، سود منطقی برای کشاورز باقی بگذارد و در عین حال توان خرید مصرفکننده نیز حفظ شود.
به گفته وی، تدوین نرخ ارشادی برنج با مشارکت کشاورزان، فعالان صنعت برنج، تشکلها و اتاق اصناف کشاورزی در دستور کار قرار گرفته و قرار است این نرخ اعلام شود.
این موضوع برای شالیکاران از آن جهت اهمیت دارد که بخش قابل توجهی از درآمد سالانه آنان از همین محصول تأمین میشود. بر اساس برآوردهای کارشناسی، تا حدود ۴۰ درصد درآمد حاصل از فروش برنج صرف هزینههای تولید میشود و باقیمانده باید هزینه معیشت خانوار کشاورز را در طول سال پوشش دهد.
فاصله قیمت مزرعه تا سفره باید مدیریت شود
بررسی قیمتهای موجود در بازار خردهفروشی نشان میدهد برنج طارم ممتاز در بستهبندیهای پنج و ۱۰ کیلوگرمی، حدود چهار میلیون و ۶۹۰ هزار ریال به ازای هر کیلوگرم قیمتگذاری شده است. در مقابل، شالیکاران معتقدند با توجه به هزینههای امسال، فروش برنج جدید با قیمت کمتر از چهار میلیون ریال برای آنان صرفه اقتصادی کافی ندارد.
این فاصله، یکی از مسائل کلیدی بازار برنج است؛ چرا که پایین بودن قیمت در مبدأ میتواند درآمد تولیدکننده را کاهش دهد و افزایش بیش از اندازه قیمت در مقصد نیز قدرت خرید مصرفکننده را تحت فشار قرار دهد. بنابراین، مسئله فقط تعیین یک قیمت برای برنج نیست، بلکه مدیریت زنجیرهای است که از شالیزار آغاز میشود و تا شالیکوبی، عمدهفروشی، بستهبندی و فروش نهایی ادامه دارد.
مازندران با حدود یک هزار واحد شالیکوبی فعال، یکی از مهمترین مراکز تولید و تجارت برنج کشور به شمار میرود و بیش از یک میلیون تن تولید برنج این استان، حدود ۴۲ درصد نیاز کشور به این محصول را تأمین میکند.
به این ترتیب، تحرک دوباره بازار برنج نو را نمیتوان صرفاً نشانه پایان یک دوره رکود دانست. آنچه در هفتههای پیش رو اهمیت بیشتری خواهد داشت، نحوه شکلگیری قیمت در ابتدای فصل عرضه، میزان ورود واسطهها، نظارت بر کیفیت و تخلیط و در نهایت سهمی است که از ارزش نهایی برنج به تولیدکننده میرسد؛ موضوعی که میتواند تعیینکننده وضعیت اقتصادی صدها هزار خانوار وابسته به برنجکاری در مازندران باشد.
بازار برنج نو از رکود خارج شد؛ کشاورز در انتظار قیمت منصفانه
دیدگاهتان را بنویسید