خاموشی صدای مستقل محیطزیست
بازار کسب و کار– سرویس اجتماعی: «اگر واقعا به دنبال آن هستید که مانع از تحرکات ماموران بیگانه در کشور باشید، با نقض آزادیهای فردی و اجتماعی و حق آزادی بیان و واژگان کلی و نامفهوم کشدار علیه کارشناسان و دانشگاهیان و نویسندگان و فیلمسازان و موسیقیدانان و روزنامهنگاران کاری از پیش نمیبرید.» این بخشی از یادداشت کامبیز نوروزی، حقوقدان، خطاب به نمایندگان مجلس درباره کلیات طرح «مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه در کشور» است که روز یکشنبه ۲۵ مرداد با ۱۸۳ رای موافق، ۴ رای مخالف و ۵ رای ممتنع از مجموع ۲۵۸ نماینده حاضر به تصویب رسید.
قرار بود نمایندگان مجلس شورای اسلامی روز یکشنبه «لایحه جنایات بینالمللی» را بررسی کنند و بعد سراغ دو موضوع طرح ساماندهی تجمعات و راهپیمایی و سپس مهریه بروند، اما با تقاضای نمایندگان، کلیات طرح «مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه در کشور» مطرح شد؛ طرحی که تنها چهار نماینده به آن رای مخالف دادند و ۵ نماینده دیگر هم ترجیحشان این بود که نه مخالف باشند و نه موافق. ۶۶ نماینده هم در رایگیری این طرح که پس از تصویب موجی از واکنشها را در جامعه به دنبال داشت، شرکت نکردند.
کامبیز نوروزی از اولین وکلایی بود که به این طرح با نگارش یادداشتی واکنش نشان داد. او در این یادداشت با اشاره به اینکه آدمهای بینفوذ نفوذی نمیشوند، تاکید کرد که جلوگیری از نفوذ بیگانه و جاسوسی آنها در کشور محتاج قانون نیست.
ترجیح میدهم ساکت بمانم
ایمان ابراهیمی، حفاظتگر، پس از آتشبس تلاش کرد با مجموعهای از گفتوگوها، چه با رسانههای داخلی و چه خارجی، تبعات محیط زیستی جنگ را برجسته کند. به گفته او، از آغاز به کار دولت ترامپ، نهادهای مرتبط با محیط زیست، چه رسانهها، چه پژوهشکدهها و چه NGOها، جزو مخالفان او بودند. همین موضوع هم باعث شد ترامپ در سخنرانیهایش، گلهمندی خود را از نهادهای مستقل این کشور ابراز کند. «یکی از نقاط قوت ما اتفاقا ارتباط گرفتن ایرانیان مستقل با رسانهها و نهادهای علمی در این کشور است.»
زمانی که یک کارشناس مستقل با یک رسانه خارجی درباره تبعات جنگ بر محیط زیست گفتوگو میکند، گفتههایش به معنای مواضع رسمی دولت نیست. اما زمانی که نیازمند گرفتن مجوز باشد، چه کسی باور میکند که این گفتهها به او دیکته نشده است؟ «اگر برای حرف زدن نیازمند گرفتن مجوز باشم، دیگر مستقل نیستم و حرفم مورد اعتماد نیست.»
ابراهیمی ترجیح میدهد مصاحبهای نکند تا برای گرفتن گفتوگو سراغ مجوز برود. این رویه اگر درباره دیگران هم صدق کند، بهیکباره صداهای مستقل داخل ایران خاموش میشوند. «این موضوع وجهه ایران را در افکار عمومی دنیا چند پله بدتر میکند و موقعیتها و امتیازات ایران را میگیرد.»
تصویب این طرح و تبدیل شدن آن به قانون، از نگاه ابراهیمی، بخش بزرگی از مردم را به متهم بدل میکند. بسیاری در یک محدوده خاکستری قرار میگیرند که نهادهای امنیتی، بسته به سلیقهشان، میتوانند درباره یک فرد یا گروه وارد عمل شوند. «زندگی در این فضای خاکستری برای من فعال محیط زیست که کار بینالمللی میکنم، شبیه زندگی در یک فضای بیقانونی است.»
در این فضا که سیاه و سفید مشخص نیست، یک حفاظتگر نمیداند کدام کار درست و کدام غلط است. امکان جابهجایی در آنها بسیار بالاست و همین موضوع فضای ناامن برای کنشگران ایجاد میکند.
به گفته ابراهیمی، این طرح زمانی مطرح شده که ما با آسیبهای دو جنگ مواجهیم. در کنار آن، سالها تحریم بینالمللی هم جامعه محیط زیست ایران را از جامعه جهانی و دانش روز دنیا جدا کرده است. «من فعال محیط زیست اتفاقا باید تشویق شوم که با یک مجله آمریکایی مصاحبه کنم و گزارش دهم که جنگی که دولتشان راه انداخته چه آسیبی به محیط زیست ایران، منطقه و حتی محیط زیست آمریکا زده است. چقدر سوخت فسیلی هدر رفته و چقدر تنوع زیستی آسیب دیده است.»
محیط زیست مرز ندارد. اینطور نیست که شما روی شاخه درختی بنشینید، اره را دستتان بگیرید و شاخه را ببرید، یا در قایقی بهتنهایی نشسته باشید و شروع به سوراخ کردنش با میخی کنید و بگویید خودم غرق میشوم. هر رفتاری که هر دولتی انجام میدهد، تبعات آن را دنیا میپردازد. در جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه هم ایمان ابراهیمی که در حوزه پرندگان فعالیت میکند، تلفات گسترده گونههای مختلف بر اثر آلودگی را مشاهده کرده است. «به واسطه آلودگی خلیج فارس، ما با کاهش جمعیت پرندگان مهاجر مواجه میشویم. این پرندهها مدت زمان کوتاهی به ایران میآیند و بازه زمانی طولانیتری را در کشورهای اروپایی و آفریقایی میگذرانند. مصاحبههای ما با نهادهای اروپایی باعث میشود آنها با آسیب جنگ به محیط زیست و تنوع زیستی کشورشان آشنا شوند و همین امر باعث فشار به دولتهایشان برای پایان آن میشود.»
کار تشکلها محدود نشود
محمدحسین بازگیر، مدیرکل تشکلها و مشارکتهای اجتماعی سازمان حفاظت محیط زیست، معتقد است باید مصداقهای نفوذ در این طرح روشن و شفاف باشد. «بایستی فضا برای فعالیت تشکلها محدود نشود و آنها بتوانند کارشان را انجام دهند.»
آزادی و امنیت در کنار هماند
محمدصالح نقرهکار، وکیل پایه یک دادگستری و عضو کانون وکلا، بارها تجربه وکالت نهادها و کنشگران مدنی را در دادگاهها به عهده داشته است. به گفته او، ما امروز با نظریههایی مواجهیم که مقرراتپرهیزی و چابکسازی و سبکسازی حکمرانی رو مورد توجه قرار میدهند. «دولت هزینه و بودجه عمومی زیاد نشود و در کار شهروندان مداخله اضافه نکند. در عین حال حاکمیت یک تکلیف اساسی هم بر گردن دارد که به بحث حق بر امنیت انسانی و شهروندی برمیگردد.»
به گفته او، ما در شرایط جنگی هستیم و دشمنانمان، بهخصوص در این دو جنگ تحمیلی، نشان دادند که از هر ابزاری برای ضربه زدن به زیرساختها، محیط زیست ایران استفاده میکنند. «در این شرایط نه رویکرد امنیتی مطلق سزاوار و درست است و نه رویکردهایی که هیچگونه مقرراتی را در این حوزهها برنمیتابد و نهایتاً باعث سوءاستفاده دشمنان از هر موقعیت میشود. در واقع ما باید به یک تعادل روانی بین آزادی و امنیت در حوزه قانونگذاری برسیم.»
او در پروندههایی دخیل بوده که یک تشکل مدنی از یک نهاد خارجی مبلغی دریافت کرده، نهادی که بعدها متوجه شده در فهرست سیاه نهادهای نظارتی و امنیتی است. به گفته نقرهکار، دستاورد مشروطه قواعد و مقررات از پیش تبیینشده است. شهروند یا نهاد مدنی که کار داوطلبانه را به جان و دل خریده است، نباید در وضعیتی قرار گیرد که بدون اراده خودش یک خط قرمز امنیتی را نقض کند. «من طرفدار جمع بین آزادی مدنی و ملاحظات امنیتی با رعایت قانونی بودن جرم مجازات هستم تا هیچ شهروندی در وضعیتی که واقعاً ارادهای در آن موضوع نداشته، قرار نگیرد.»
این وکیل دادگستری با ذکر نمونههایی از مشارکت شهروندان در نهادهای مدنی و انجام فعالیتهای مبتنی بر خیر عمومی، تاکید میکند که نباید نهاد مدنی را با عینک امنیتی یا انتظامی پلیسی نگریست. «نهاد مدنی را باید با عینک اجتماعی و شهروندسالارانه تحلیل کرد و نظم حقوقی و قواعد مقررات باید بر این سپهر تحریر و تقریر پیدا کند.»
دیدگاهتان را بنویسید