میاندورود؛ جایی که گلخانهها آرامآرام اقتصاد کشاورزی را تغییر میدهند
سرویس کشاورزی بازار کسب و کار ــ میاندورود در سالهای اخیر شاهد افزایش فعالیتهای گلخانهای بوده و همین روند باعث شده این شهرستان در میان مناطق مستعد کشاورزی نوین مازندران قرار گیرد. در این شیوه، تولیدکننده میتواند بخشی از عوامل مؤثر بر رشد محصول را کنترل کند و با مدیریت دما، رطوبت و شرایط محیطی، زمان تولید و عرضه برخی محصولات را تغییر دهد.
یکی از گلخانهداران شهرستان، تولید نارنگی ژاپنی در محیط کنترلشده را نمونهای از این ظرفیت میداند. به گفته او، امکان برداشت زودتر محصول و عرضه آن در زمانی متفاوت از تولید فضای باز، میتواند فرصت بهتری برای حضور در بازار ایجاد کند. با این حال، میزان سودآوری چنین فعالیتی به عواملی مانند هزینه تولید، قیمت محصول، بازار فروش و دسترسی به زیرساخت نیز وابسته است.
اشتغال؛ مهمترین اثر اقتصادی توسعه گلخانهها
مرتضی بابایی، فرماندار میاندورود، شمار فرصتهای شغلی مستقیم ایجادشده در حوزه گلخانههای شهرستان را ۳ هزار و ۴۲۱ فرصت اعلام کرده است. او همچنین برآورد کرده است که با احتساب مشاغل غیرمستقیم، ظرفیت اشتغال این بخش میتواند به ۷ تا ۱۰ هزار فرصت برسد.
اهمیت این ارقام زمانی بیشتر میشود که توسعه گلخانه را بهعنوان یک زنجیره اقتصادی نگاه کنیم. فعالیت یک واحد گلخانهای فقط به تولید محصول محدود نیست و بخشهایی مانند تأمین تجهیزات و نهادهها، حملونقل، بستهبندی، نگهداری، فرآوری و توزیع نیز میتوانند از توسعه این بخش اثر بپذیرند.
برای مناطق روستایی، این تغییر میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد. گلخانهها در صورت تداوم فعالیت اقتصادی، امکان ایجاد اشتغال منظمتری نسبت به برخی فعالیتهای فصلی کشاورزی فراهم میکنند و بخشی از نیروی کار مورد نیاز خود را از جوامع محلی جذب میکنند.
اما افزایش تعداد فرصتهای شغلی بهتنهایی برای ارزیابی موفقیت این طرح کافی نیست. پایداری این مشاغل در نهایت به اقتصادی بودن واحدهای تولیدی و توان آنها برای ادامه فعالیت وابسته است؛ موضوعی که هزینه انرژی، نهادهها، دسترسی به بازار و قیمت فروش محصول در آن نقش تعیینکننده دارند.
۱۵ هزار میلیارد ریال برای تغییر الگوی تولید
توسعه گلخانهها در میاندورود با حمایت نهادهای مختلف دنبال شده است. فرماندار شهرستان از مشارکت بنیاد علوی در این روند خبر داده و بر اساس آمار اعلامشده، تاکنون بیش از ۲ هزار و ۲۳۴ طرح در این حوزه شناسایی و بیش از ۲ هزار نفر برای دریافت تسهیلات معرفی شدهاند.
مجموع تسهیلات و مشارکت مردم در این طرحها نیز بیش از ۱۵ هزار میلیارد ریال اعلام شده است؛ رقمی که نشان میدهد توسعه گلخانهای در میاندورود صرفاً به سرمایهگذاریهای کوچک و پراکنده محدود نمانده و به یکی از محورهای مورد توجه برای تغییر ساختار تولید کشاورزی شهرستان تبدیل شده است.
یکی از بهرهبرداران گلخانهای نیز حمایت مالی را عامل مهمی در راهاندازی واحد تولیدی خود دانسته و گفته است بدون حمایت بنیاد علوی، امکان راهاندازی این گلخانه برای او فراهم نمیشد.
این تجربه در عین حال یک واقعیت مهم را نشان میدهد: برای تبدیل کشاورزی سنتی به کشاورزی نوین، سرمایه اولیه یکی از موانع اصلی است. هزینه ساخت سازه، تجهیزات، سیستمهای کنترل محیط، تأمین آب و انرژی و همچنین سرمایه در گردش میتواند ورود کشاورزان به این حوزه را دشوار کند. از این منظر، تسهیلات میتواند نقش محرک داشته باشد، اما موفقیت نهایی به توان اقتصادی واحد پس از دریافت تسهیلات بستگی دارد.
افزایش تولید؛ فرصت در کنار یک پرسش
مسئولان از امکان افزایش بیش از ۳۰ درصدی تولید در واحد سطح با توسعه کشت گلخانهای سخن گفتهاند. اگر این برآورد در مقیاس گسترده محقق شود، میتواند به معنای استفاده بهرهورتر از زمین و افزایش تولید بدون نیاز به توسعه متناسب سطح زیرکشت باشد.
با این حال، افزایش تولید زمانی به افزایش درآمد کشاورز منجر میشود که بازار نیز توان جذب محصول را داشته باشد. تولید بیشتر بدون برنامه برای فروش، بستهبندی، فرآوری و دسترسی به بازارهای جدید میتواند بخشی از مزیت اقتصادی گلخانه را کاهش دهد.
به همین دلیل، مرحله بعدی توسعه گلخانههای میاندورود را نمیتوان فقط با تعداد سازههای احداثشده یا میزان تسهیلات پرداختی سنجید. شاخصهایی مانند میزان تولید واقعی، درآمد بهرهبرداران، دوام واحدهای ایجادشده، میزان اشتغال پایدار و بازارهای مقصد محصولات نیز باید در ارزیابی این طرح مورد توجه قرار گیرد.
جهاد کشاورزی نیز اعلام کرده است متقاضیان احداث گلخانه و دریافت تسهیلات میتوانند برای طی مراحل مربوط و معرفی به منابع مالی به ادارات ذیربط مراجعه کنند. تداوم این روند میتواند تعداد واحدهای تولیدی را افزایش دهد، اما همزمان نیاز به زیرساخت، خدمات فنی و برنامهریزی برای بازار محصولات نیز افزایش خواهد یافت.
نکته قابل تامل«بازار کسبوکار»
تجربه میاندورود نشان میدهد آینده کشاورزی تنها به افزایش سطح زیرکشت وابسته نیست و افزایش بهرهوری از زمین، سرمایه و نیروی کار میتواند مسیر دیگری برای رشد این بخش باشد.
گلخانهها در صورتی که با بازار فروش، فناوری، سرمایه در گردش و زنجیره فرآوری همراه شوند، میتوانند از یک واحد تولیدی منفرد به بخشی از یک اقتصاد محلی تبدیل شوند؛ اقتصادی که در آن کشاورز، کارگر، حملونقل، بستهبندی و بازار همزمان از افزایش فعالیت منتفع میشوند.
از این منظر، عنوان «شهر گلخانهها» زمانی ارزش اقتصادی واقعی پیدا خواهد کرد که پشت آن نه فقط افزایش تعداد گلخانهها، بلکه تولید پایدار، اشتغال ماندگار، درآمد قابل اتکا برای کشاورزان و حضور موفق محصولات میاندورود در بازارهای داخلی و خارجی قرار گرفته باشد.
دیدگاهتان را بنویسید