میاندورود؛ جایی که گلخانهها آرامآرام اقتصاد کشاورزی را تغییر میدهند
به گزارش سرویس اقتصادی بازار کسب و کار، صنعت شیلات ایران در حالی سال گذشته را با ثبت تولید ۱.۵۶۶ میلیون تن آبزی پشت سر گذاشت که بخش قابل توجهی از این تولید همچنان به صید و صیادی وابسته است. بر اساس اعلام حمزه رستمپور، ۴۴ درصد تولید سال گذشته از محل آبزیپروری و مابقی از طریق صید و صیادی تأمین شده است؛ ترکیبی که نشان میدهد توسعه ظرفیتهای پرورشی همچنان یکی از مسیرهای اصلی افزایش تولید و کاهش فشار بر ذخایر طبیعی خواهد بود.
رستمپور شامگاه چهارشنبه پس از بازدید از مرکز بازسازی و حفاظت از ذخایر ژنتیکی آبزیان شهید رجایی ساری در جمع خبرنگاران گفت صادرات محصولات شیلاتی ایران در سال گذشته به ۸۰۰ میلیون دلار رسید و واردات آبزیان نیز حدود ۵۰ درصد کاهش یافت. به گفته او، در چهار ماه نخست سال جاری نیز ۱۹ هزار تن آبزی صادر شده است؛ موضوعی که از تداوم حضور محصولات شیلاتی ایران در بازارهای خارجی، باوجود شرایط دشوار اقتصادی، حکایت دارد.
در بخش میگو نیز از مجموع ۶۲ هزار تن تولید سال گذشته، ۴۲ هزار تن به ارزش ۱۶۸ میلیون دلار صادر شد. این ارقام نشان میدهد میگو همچنان یکی از مهمترین محصولات صادراتی شیلات ایران است و بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید آن به بازارهای خارجی اختصاص دارد.
در کنار میگو، تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر نیز در برنامه شیلات قرار دارد. سال گذشته حدود ۶ هزار تن گوشت ماهیان خاویاری و ۳۰ تن خاویار پرورشی تولید شد و افزایش تولید این گونهها به عنوان یکی از محورهای مهم برنامه سازمان شیلات اعلام شده است.
سرمایهگذاری خصوصی؛ موتور اصلی توسعه شیلات
یکی از مهمترین نشانههای تغییر در ساختار سرمایهگذاری شیلات، سهم بالای بخش خصوصی است. بر اساس اعلام رئیس سازمان شیلات ایران، سال گذشته ۶۹ هزار میلیارد تومان در بخشهای مختلف شیلات سرمایهگذاری شد که ۹۲ درصد آن توسط بخش خصوصی انجام گرفت.
همزمان، ۱۶۷ طرح نیمهتمام شیلاتی با سرمایهگذاری ۲ هزار و ۵۱۵ میلیارد تومان عملیاتی شد. این طرحها در مجموع ظرفیت تولید محصولات شیلاتی را ۱۶ هزار و ۸۱۹ تن افزایش دادند و برای یکهزار و ۷۹۷ نفر اشتغال جدید ایجاد کردند.
این ارقام، شیلات را از یک فعالیت صرفاً تولیدی به بخشی از اقتصاد محلی و منطقهای تبدیل کرده است؛ بهویژه در مناطقی که اشتغال ساحلی و روستایی به منابع دریایی وابستگی بیشتری دارد.
زیرساختهای صیادی نیز در این مسیر مورد توجه قرار گرفتهاند. ایران اکنون ۱۰۰ بندر صیادی دارد و سال گذشته ۹ بندر با هزینه ۲ هزار و ۷۵۰ میلیارد تومان بازسازی و تجهیز شد. همچنین ۲۱ طرح جدید ساخت و بازسازی بنادر صیادی در دست اجراست.
از ذخایر ژنتیکی تا توسعه آبزیپروری
توسعه آبزیپروری بدون دسترسی پایدار به بچهماهی و ذخایر ژنتیکی امکانپذیر نیست. بر اساس آمار اعلامشده، سال گذشته ۳۲۹ میلیون قطعه بچهماهی و میگو در منابع آبی کشور رهاسازی شد و تولید بچهماهی نیز به ۴۹۹ میلیون قطعه رسید.
در بخش ماهیان زینتی نیز ۴۳۱ میلیون قطعه تولید شد که ارزش آن ۱۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده است. از این میزان، ۷۲۵ تن به ارزش ۵۶۰ هزار دلار صادر شد.
شیلات همچنین در حال حرکت به سمت گونهها و فعالیتهای جدید است؛ از جمله توسعه کشت جلبک و گیاهان آبزی که میتواند بخشی از مسیر تنوعبخشی به تولیدات و ایجاد ارزش افزوده جدید در اقتصاد آبزیان باشد.
فناوری و هدفگذاری تولید ۱.۶۲ میلیون تن
سازمان شیلات ایران برای سال جاری تولید یک میلیون و ۶۲۰ هزار تن محصولات شیلاتی را هدفگذاری کرده است؛ هدفی که تحقق آن به گفته رئیس این سازمان، نیازمند افزایش سرمایهگذاری در بخش شیلات به ۱۰۰ هزار میلیارد تومان است.
در این برنامه، استفاده از فناوریهایی مانند نانوحباب، اصلاح مزارع پرورش آبزیان، انرژیهای نو، هوشمندسازی مزارع و توسعه آبزیپروری قراردادی دنبال میشود. چنین رویکردی میتواند هزینه تولید، مصرف انرژی و تلفات در مزارع را کاهش داده و بهرهوری را افزایش دهد.
همزمان، توسعه صید در آبهای فراسرزمینی نیز در دستور کار قرار گرفته است. در حال حاضر حدود یکهزار شناور صیادی ایران در آبهای فراسرزمینی فعالیت دارند و به گفته رستمپور، در سال گذشته نمونههایی از صید قابل توجه ثبت شده که صید ۱۶۰ تن ماهی توسط یک شناور در جنوب از جمله آنها بوده است.
فشار بر منابع طبیعی و چالش صید غیرمجاز
رشد تولید شیلاتی بدون حفاظت از منابع آبی، میتواند پایداری این صنعت را با مشکل مواجه کند. بر اساس آمار سازمان شیلات، سال گذشته ۵ هزار و ۱۲۰ متخلف صید و صیادی دستگیر شدند، ۹۳ هزار و ۵۳۲ رشته دام و تور غیرمجاز کشف و ۸۹۳ فروند شناور غیرمجاز و متخلف توقیف شد.
این ارقام، ابعاد قابل توجه فعالیتهای غیرمجاز در منابع آبی را نشان میدهد و در عین حال ضرورت تقویت نظارت، کنترل صید و حفاظت از ذخایر آبزیان را برجسته میکند.
در سوی دیگر زنجیره، پایین بودن سرانه مصرف آبزیان در داخل کشور همچنان یکی از چالشهای جدی صنعت است. رئیس سازمان شیلات ایران قیمت برخی محصولات، محدود بودن تنوع فرآوری و الگوی مصرف را از عوامل مؤثر بر این وضعیت دانسته است؛ موضوعی که میتواند بر بازار داخلی و در نهایت درآمد تولیدکنندگان اثر بگذارد.
خسارت جنگ و تهدید جدید برای شیلات خزر
در کنار برنامههای توسعهای، صنعت شیلات با خسارتهای ناشی از جنگ نیز مواجه شده است. رئیس سازمان شیلات ایران میزان خسارت واردشده به طرحهای شیلاتی را ۶.۲ هزار میلیارد تومان اعلام کرد و گفت جامعه صیادی جنوب، باوجود آسیبهای واردشده، فعالیت خود را متوقف نکرده است.
در شمال کشور نیز پسروی آب دریای خزر به عنوان تهدیدی جدید برای فعالیتهای شیلاتی مطرح شده است. به گفته رستمپور، بررسیهای انجامشده نشان میدهد برخی طرحهای شیلاتی، از جمله مزارع پرورش میگو در استان گلستان، از کاهش تراز آب خزر تأثیر پذیرفتهاند.
این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که توسعه آبزیپروری در سالهای اخیر به عنوان یکی از مسیرهای افزایش تولید و صادرات شیلات دنبال شده است. تداوم پسروی آب خزر میتواند هزینههای تولید، دسترسی به منابع آبی و امکان توسعه برخی طرحهای ساحلی را تحت تأثیر قرار دهد.
صادرات یک میلیارد دلاری؛ هدفی در برابر چند چالش
تصویر ارائهشده از صنعت شیلات ایران، همزمان دو واقعیت را نشان میدهد: از یک سو تولید به بیش از ۱.۵ میلیون تن رسیده، سرمایهگذاری خصوصی سهم غالب دارد و صادرات به ۸۰۰ میلیون دلار افزایش یافته است؛ از سوی دیگر، این صنعت با چالشهایی مانند پایین بودن مصرف داخلی، صید غیرمجاز، نیاز به توسعه مراکز تولید بچهماهی، محدودیت فرآوری و پیامدهای تغییرات محیطی در دریای خزر مواجه است.
هدفگذاری صادرات یک میلیارد دلاری در سال جاری در چنین شرایطی، بیش از آنکه صرفاً به افزایش حجم تولید وابسته باشد، به توان صنعت در ایجاد ارزش افزوده، توسعه زنجیره فرآوری، حفظ بازارهای صادراتی و مدیریت ریسکهای محیطی و زیرساختی بستگی خواهد داشت.
با هدفگذاری تولید ۱.۶۲۰ میلیون تن و سرمایهگذاری ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی، سال جاری میتواند آزمونی برای ظرفیت واقعی اقتصاد شیلات ایران باشد؛ بهویژه آنکه بخش خصوصی با سهم ۹۲ درصدی از سرمایهگذاری سال گذشته، عملاً به بازیگر اصلی توسعه این صنعت تبدیل شده است.
دیدگاهتان را بنویسید