چک رمزدار از شبکه بانکی خارج می‌شود؛ چک تضمین‌شده جایگزین شد
به گزارش خبرنگار اقتصادی بازار کسب و کار، نظام پرداخت کشور از مهرماه امسال وارد مرحله تازه‌ای شده است. بر اساس تصمیم بانک مرکزی، صدور چک رمزدار از ۷ مهرماه ۱۴۰۵ ممنوع شده و پذیرش یا واگذاری این چک‌ها در سامانه چکاوک نیز از ابتدای دی‌ماه متوقف خواهد شد.
با اجرای این تصمیم، چک رمزدار به تدریج از چرخه خدمات بانکی کنار گذاشته می‌شود و چک تضمین‌شده جای آن را می‌گیرد؛ اقدامی که بانک مرکزی آن را در راستای افزایش قابلیت نظارت و کاهش آسیب‌پذیری ابزارهای پرداخت دنبال می‌کند.
چک رمزدار سال‌ها یکی از ابزارهای مورد استفاده برای انتقال وجوه با مبالغ بالا در معاملات بود، اما ساختار این ابزار محدودیت‌هایی داشت که با نیازهای امروز نظام پرداخت سازگار نبود.
یکی از مهم‌ترین ایرادهای چک رمزدار، نبود امکان استعلام پیش از دریافت آن بود. دارنده نمی‌توانست به شکل سیستمی از اصالت و وضعیت چک اطمینان حاصل کند و همین موضوع می‌توانست ریسک معامله را برای طرف مقابل افزایش دهد.
از سوی دیگر، محدود بودن اطلاعات قابل رصد درباره صادرکننده و گردش این چک‌ها، امکان سوءاستفاده از آن برای برخی تخلفات از جمله کلاهبرداری، فرار مالیاتی و پولشویی را افزایش می‌داد.
محدودیت جغرافیایی نیز از دیگر مشکلات چک رمزدار بود. دریافت‌کننده برای وصول آن در بسیاری از موارد باید به شعبه مقصد همان بانک مراجعه می‌کرد؛ موضوعی که در مبادلات میان استان‌ها، فرآیند دریافت وجه را دشوار و زمان‌بر می‌کرد.
چک تضمین‌شده با هدف برطرف کردن بخشی از همین محدودیت‌ها وارد چرخه پرداخت شده است. یکی از تفاوت‌های اصلی، حذف محدودیت مکانی است؛ به این معنا که دارنده برای دریافت وجه، مانند گذشته با الزام مراجعه به شعبه مشخص در یک استان مواجه نیست.
امکان استعلام، مزیت مهم دیگر این ابزار است. چک تضمین‌شده دارای شناسه صیادی ۱۶ رقمی است و دارنده می‌تواند پیش از پذیرش آن، اطلاعات مربوط به چک را استعلام کند. ثبت اطلاعات، امکان بررسی وضعیت چک را افزایش داده و ریسک معامله را کاهش می‌دهد.
چک تضمین‌شده همچنین از طریق سامانه صیاد ثبت و صادر می‌شود و در چارچوب قانون جدید چک قرار دارد. اتصال این ابزار به زیرساخت‌های نظارتی، امکان ثبت و رهگیری اطلاعات را فراهم می‌کند و به همین دلیل، کنترل گردش آن برای شبکه بانکی و نهادهای نظارتی آسان‌تر است.
از همین منظر، بانک مرکزی حذف چک رمزدار را تنها تغییر یک ابزار پرداخت نمی‌داند، بلکه آن را بخشی از روند حرکت به سمت شفافیت بیشتر در مبادلات بانکی ارزیابی کرده است.
چک تضمین‌شده چگونه جایگزین چک رمزدار می‌شود؟
فرآیند جایگزینی در دو مرحله اجرا می‌شود. در مرحله نخست، از ۷ مهرماه ۱۴۰۵ صدور چک رمزدار متوقف شده و بانک‌ها موظف شده‌اند چک تضمین‌شده صادر کنند.
در مرحله دوم، از ابتدای دی‌ماه امسال، پذیرش یا واگذاری چک‌های رمزدار در سامانه چکاوک نیز متوقف خواهد شد و این ابزار عملاً از چرخه خدمات جاری شبکه بانکی خارج می‌شود.
با این حال، چک‌های رمزدار صادرشده پیش از این تاریخ همچنان قابل پرداخت خواهند بود و پس از توقف واگذاری، پرداخت آنها از طریق مراجعه ذی‌نفع به شعبه مقصد و تکمیل فرم‌های مربوط انجام می‌شود.
بر اساس اعلام بانک مرکزی، پرداخت وجه چک تضمین‌شده نیز بلافاصله و مطابق روال پرداخت چک رمزدار انجام خواهد شد تا تغییر ابزار پرداخت، وقفه‌ای در امور مشتریان ایجاد نکند.
از آنجا که چک تضمین‌شده از طریق سامانه صیاد ثبت و صادر می‌شود، واگذاری آن در سامانه چکاوک نیز به شکل سیستمی انجام خواهد شد. تعیین وضعیت چک نیز بر مبنای اطلاعات ثبت‌شده صورت می‌گیرد تا از عودت‌های غیرموجه جلوگیری شود.
حرکت به سمت پرداخت‌های قابل رهگیری
تغییر مسیر از چک رمزدار به چک تضمین‌شده را می‌توان بخشی از روند دیجیتالی‌تر شدن و افزایش قابلیت رهگیری در نظام پرداخت کشور دانست. چک تضمین‌شده در کنار امکان استعلام، ثبت در سامانه صیاد و حذف محدودیت جغرافیایی، اطلاعات بیشتری را در اختیار شبکه بانکی و نهادهای نظارتی قرار می‌دهد.
در عین حال، این ابزار همانند چک رمزدار، نقدشونده و غیرقابل برگشت است و قابلیت انتقال نیز ندارد. بنابراین تفاوت اصلی در نحوه ثبت، استعلام، رهگیری و نظارت بر آن است؛ موضوعی که بانک مرکزی آن را مبنای حرکت به سمت حذف کامل چک رمزدار قرار داده است.
دیدگاهتان را بنویسید