آمادگی ۲۳ مجتمع خدمات رفاهی گلستان برای مراسم تشییع رهبر شهید
بازار کسب و کار– سرویس اجتماعی: این آیین به نامهای دیگری از جمله «چهل و یک منبر»، «چهل منبری»، «چهل منبران»، «شمعزنی»، «شمعگذاری» و «پامنبری» هم شناخته میشود. به بانیان این آیین و صاحبان منبرهای مخصوص آن «منبردار» و به شرکتکنندگان در آیین «شمعگذار» گفته میشود. زمان برگزاری این آیین اغلب عصر روز تاسوعا، نهم محرم، است. آئین چهل منبر بهعنوان میراث معنوی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
چهل منبر از آیینهای عزاداری حسینی است که در روز تاسوعا و شب عاشورا با مضمون حاجتخواهی، نذر و نیاز، و توسلجویی در برخی مناطق ایران از جمله لاهیجان، گرگان، مشهد، تهران، اصفهان، شهرضا، کاشان، خرمآباد، بروجرد، اردبیل و بوشهر برگزار میشود. این آیین به نامهای دیگری از جمله «چهل و یک منبر»، «چهل منبری»، «چهل منبران»، «شمعزنی»، «شمعگذاری» و «پامنبری» هم شناخته میشود. به بانیان این آیین و صاحبان منبرهای مخصوص آن «منبردار» و به شرکت کنندگان در آیین «شمعگذار» گفته میشود.
چهل منبری گرگان ؛ شب شمع و حاجت
برگزاری چهل منبر در شهرهای مختلف تفاوتهایی دارد، اما کلیت مراسم مشابه است: عزاداران ۴۰ شمع (در برخی مناطق ۴۱ شمع و در برخی دیگر ۷۲ شمع) تهیه میکنند و با نیت نذر و حاجتخواهی روی منبرها یا میزهایی که در ورودی خانههای مورد احترام یا تکایا یا مکانهای روضهخوانی مخصوص همین مراسم قرار داده شده، آنها را روشن میکنند. چهلمین شمع که روشن شد، نذر آنان به پایان میرسد. زمان برگزاری این آیین در اغلب شهرهای برگزار کننده عصر روز تاسوعا است که تا تاریکی شب ادامه پیدا میکند.
در لاهیجان که برگزاری این آیین بیشتر رایج است، شب عاشورا بسیاری از اهالی بهویژه کسانی که در خانه خود روضهخوانی دارند، بیرون خانه خود، منبری دو-سه پلهای یا میز و چهارپایه قرار میدهند و پارچهای سبز یا مشکی روی آن میکشند. یک سینی یا ظرفی که در آن گل رس ریختهاند هم برای نشاندن شمع روی منبر و نیز ظرفی خالی برای گذاشتن خرما و ظرفی هم که مقداری برنج در آن ریخته شده در کنار سینی قرار میدهند. معمولاً صاحبخانه کنار منبر میایستد یا مینشیند.
منبرداران معمولاً برای تبرک روی منبر یا در کنار آن، مواد خوراکی (مانند برنج، شکلات، آب و…) قرار میدهند و شمعگذاران از این خوراکیها به قصد تبرک برمیدارند. بر این اساس میتوان چهل منبر را در دسته نذورات و آیینهای برکتبخش نیز قرار داد.
برگزارکنندگان اصلی چهل منبر زنان هستند. گرچه در شهرهایی مانند شهرضا و بوشهر مردان نیز در این آیین شرکت میکنند. این آیین در اردبیل توسط مردان و در قالب دستههای عزادار انجام میگیرد. همچنین به صورت معمول چهل منبر آیینی فردی است. گرچه در کاشان به صورت گروهی و خانوادگی انجام میشود. معمولاً این آیین در سکوت یا همراه با ذکرگویی آرام فردی انجام میشود.
قدمت و پیشینه
درباره ریشههای تاریخی و قدمت چهل منبر اطلاع زیادی در دست نیست. گفته شده که این رسم در دوره قاجار بین عامه مردم و نیز بزرگان حکومتی و درباریان معمول بوده است. اعتمادالسلطنه در روزنامه خاطرات خود ذیل حوادث محرم سال ۱۳۰۰ق به شرکت در این مراسم اشاره کرده است برخی معتقدند در آغاز شمعگذاری منحصر به همان منبری که روی آن در دهه محرم روضه میخواندند بوده و بعد از آن به چند منبر گسترش یافته است.
روشن کردن شمع در مکانهای مذهبی و آیینی در ادیان و فرهنگهای مختلف سابقه دارد و منحصر به اسلام و تشیع نیست. دلیل تأکید بر عدد ۴۰ به جایگاه و قداست این عدد در فرهنگ اسلامی برمیگردد. دقت در اجزای این آیین نشاندهنده حضور عناصر ایرانی در آن است. شاید بتوان روشن کردن شمع را با رسوم زرتشتیان ایران مقایسه کرد که در کلیه مکانهای مذهبی آتش و شمع را روشن نگه میدارند. برخی معتقدند که این آیین ریشه در سنتهای رسمی شیعه نداشته و قدمت چندانی ندارد و به خرافات عامیانه شباهت بیشتری دارد.
چهل منبری گرگان ؛ شب شمع و حاجت
چهل منبرون آیین سنتی گرگان
مراسم چهل منبر یا چهل منبرون از جمله مراسم ایام محرم است که در محلههای قدیمی گرگان اجرا میشود. کسانی که خادمین منبر هستند و نسل به نسل منبر را نگهداری میکنند، چند روز قبل از اجرای مراسم منبر را بیرون آورده و یکپارچه سیاه یا سبز بر روی آن میاندازند و آن را در نزدیکی مسجد و با تشت بزرگی پر از گل بر روی منبر قرار میدهند. هنگام غروب دسته عزاداران خصوصاً گروه زنان به پای منبرها رفته و به هر منبر که میرسیدند با ذکر صلوات شمعی روشن میکنند و معتقدند که اگر چهل منبر را با پای برهنه و بدون آنکه کلامی به زبان آورند (سکوت کامل) زیارت کنند حاجت آنها برآورده میشود. در گذشته برخی از افراد برای گرفتن حاجت پابرهنه برای روشن کردن شمع میرفتند و عدهای نیز سر یا شانه خود را گل مالی میکردند. در گرگان از گذشته رسم بر آن بود که برای سپید بختی دختران نوعروسی خانواده داماد کله قند، پارچه ترمه دوزی شده و شمع بلندی را به پای منبر آورده و شمعها را به پای منبر میبستند و کله قند را به خادم منبر میدادند که تا چهل روز آن را روشن نگه دارند.
در برخی مناطق گرگان در غروب تاسوعا منبرهایی که نسل به نسل به خانوادههای گرگانی رسیده از کنج خانهها بیرون آمده و در حیاط منازل یا مقابل خانهها قرار داده می شود تا سنت چهل منبره استرابادیها همچنان پا برجا بماند.
خانواده های صاحب منبر در غروب تاسوعا بر طبق یک سنت قدیمی بر روی منبرهای دارای قدمتشان که پشت به پشت به آنان رسیده قورمه سبزی، ساک (غذای اصیل گرگانی)، شربت تخم شربتی و … قرار داده و از مهمانان پذیرایی می کنند.
اسدالله معطوفی در کتاب «ضرب المثلها، کنایات و باورهای مردم گرگان» مینویسد: در مراسم چهل منبره، برخی از افراد دارای حاجت به صورت پابرهنه به منبرها برای روشن کردن شمع مراجعه می کنند. در گذشته عده ای نیز سر یا شانه خود را گلمالی می کردند. برخی نیز معتقد بودند از منبر اول تا منبر چهلم نباید با کسی صحبت کنند.
چهلمنبری نماد شاخص فرهنگ عاشورایی مردم گلستان
فریدون فعالی، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان، در اینباره میگوید: چهلمنبری یکی از نمادهای شاخص فرهنگ عاشورایی مردم گلستان است که توانسته با حفظ اصالت و معنویت خود، به ثبت ملی برسد. این آئینها کمک میکنند تا هویت دینی و فرهنگی مردم استان پایدار بماند و همزمان ظرفیت گردشگری مذهبی توسعه یابد.
وی افزود: مراسمهای محرم در استان گلستان، بازسازی زندهای از واقعه خونین کربلاست که به ما اجازه میدهد تاریخ و ارزشهای دینی را به نسلهای آینده منتقل کنیم.
مراسم چهل منبر از انتهای شفق تاسوعای حسینی آغاز میشود و تا پس از پایان نماز مغرب به اتمام می رسد.
چهل منبری گرگان ؛ شب شمع و حاجت
دیدگاهتان را بنویسید