گلستان پایینترین آمار تعدیل نیرو در چند ماهه جنگ اخیر را داشته است
وقتی خورشید وارد اقتصاد گلستان شد؛ جهش ۱۸ برابری ظرفیت نیروگاههای خورشیدی در دو سال، استانی رو که زمانی تنها مصرفکننده برق بود، اکنون تلاش میکند با توسعه انرژی پاک، بخشی از نیاز شبکه، سرمایهگذاری و درآمد پایدار خانوارها را از مسیر خورشید تأمین کند.
گلستان سرویس اقتصادی بازار کسب و کار | در یکی از شمالیترین استانهای ایران، جایی که شاید کمتر از مناطق مرکزی کشور به عنوان سرزمین انرژی خورشیدی شناخته میشود، یک تغییر آرام اما مهم در حال رخ دادن است؛ خورشید دیگر فقط یک پدیده طبیعی نیست، بلکه به یک فرصت اقتصادی تبدیل شده است.
گلستان طی دو سال گذشته مسیر تازهای را در صنعت برق آغاز کرده است؛ مسیری که هدف آن افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر، کاهش فشار بر شبکه برق، جذب سرمایهگذاری و ایجاد فرصتهای اقتصادی جدید برای بخشهای مختلف جامعه است.
بر اساس آمار شرکت توزیع نیروی برق استان گلستان، ظرفیت نیروگاههای خورشیدی این استان از حدود ۳.۵ مگاوات در دو سال گذشته به ۶۴ مگاوات در شرایط فعلی رسیده است؛ رشدی که نشان میدهد انرژی خورشیدی در گلستان از یک برنامه محدود و آزمایشی، به یک برنامه توسعهای تبدیل شده است.
در این دوره، ۱۸ مزرعه خورشیدی با ظرفیت مجموع ۵۷.۶ مگاوات وارد مدار شدهاند. علاوه بر آن، ۴۰ نیروگاه خورشیدی اداری با ظرفیت ۸۸۱ کیلووات، ۱۴۰ نیروگاه پشتبامی خانگی با ظرفیت حدود ۷۰۰ کیلووات و یک نیروگاه تجمیعی حمایتی کمیته امداد با ظرفیت ۱.۴ مگاوات به چرخه تولید برق پاک استان اضافه شدهاند.
اما اهمیت این تحول فقط در افزایش ظرفیت تولید نیست؛ مسئله اصلی این است که آیا انرژی خورشیدی میتواند در آینده به یکی از پایههای اقتصاد استان تبدیل شود؛ اقتصادی که همزمان به سه چالش پاسخ دهد: تأمین برق، جذب سرمایه و حمایت از خانوارهای کمبرخوردار.
گلستان؛ بازیگر کوچک اما رو به رشد در نقشه خورشیدی ایران
اگرچه گلستان از نظر میزان تابش خورشید در مقایسه با استانهای مرکزی کشور در زمره مناطق ممتاز قرار ندارد، اما در میان استانهای شمالی کشور دارای بهترین شرایط برای توسعه نیروگاههای خورشیدی است.
بر همین اساس، برنامهریزی شده است ظرفیت نیروگاههای خورشیدی استان تا پایان سال ۱۴۰۵ به ۲۱۰ مگاوات برسد؛ هدفی که در صورت تحقق، سهم گلستان از ظرفیت برنامهریزیشده کشور را به حدود ۳ درصد خواهد رساند.
مسئولان صنعت برق استان معتقدند حمایت مدیریت ارشد استان، همکاری دستگاههای اجرایی و اقدامات تسهیلگرانه شرکت توزیع برق، زمینه را برای سرعت گرفتن این روند فراهم کرده است.
بر اساس اعلام این شرکت، در ارزیابیهای اخیر سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، عملکرد گلستان در توسعه نیروگاههای خورشیدی در میان استانهای موفق کشور قرار گرفته است.
دولت از مصرفکننده به تولیدکننده برق تبدیل میشود
یکی از بخشهای قابل توجه این تحول، ورود دستگاههای اجرایی استان به تولید برق پاک است.
بر اساس اطلاعات موجود، تاکنون ۴۲ دستگاه اجرایی گلستان اقدام به نصب نیروگاه خورشیدی کردهاند و مجموع ظرفیت ایجادشده در این بخش حدود یک مگاوات است.
در میان این دستگاهها، نام مجموعههایی از قوه قضائیه، شرکتهای خدماترسان، بانکها، شهرکهای صنعتی، دانشگاهها و دستگاههای حمایتی دیده میشود.
احداث نیروگاه در ساختمانهای دولتی، شهرکهای صنعتی و مراکز خدماتی، نشاندهنده تغییر رویکرد از نگاه صرفاً مصرفی به استفاده از ظرفیت دستگاهها برای تولید انرژی است.
پول، شبکه و تجهیزات؛ سه آزمون بزرگ توسعه خورشیدی
با وجود رشد قابل توجه ظرفیت نیروگاههای خورشیدی در گلستان، توسعه این بخش همچنان با موانعی روبهرو است.
شرکت توزیع نیروی برق استان اعلام کرده است که در بخش دولتی روند اجرای پروژهها مطابق برنامه پیش میرود، اما در بخش خصوصی، نوسانات قیمت تجهیزات و شرایط اقتصادی کشور باعث شده بخشی از برنامهها با کندی مواجه شود.
از سوی دیگر، توسعه نیروگاههای جدید بدون تقویت زیرساخت شبکه برق امکانپذیر نیست. در برخی مناطق، زمین مناسب برای احداث نیروگاه وجود دارد، اما اتصال این پروژهها به شبکه نیازمند توسعه خطوط، ایجاد پستهای برق و سرمایهگذاری زیرساختی است.
تأمین پنل، اینورتر و تجهیزات تخصصی نیز از دیگر عواملی است که میتواند سرعت اجرای پروژههای آینده را تعیین کند.
آیندهای که با ۲۱۰ مگاوات سنجیده میشود
گلستان اکنون در نقطهای قرار گرفته که موفقیت برنامه خورشیدی آن دیگر تنها با تعداد نیروگاهها سنجیده نمیشود؛ بلکه معیار اصلی، توانایی استان در تبدیل انرژی پاک به یک مزیت اقتصادی پایدار است.
اگر هدفگذاری رسیدن به ۲۱۰ مگاوات ظرفیت خورشیدی تا پایان سال ۱۴۰۵ محقق شود، گلستان میتواند جایگاه خود را به عنوان یکی از قطبهای انرژی خورشیدی شمال کشور تثبیت کند.
اما آزمون اصلی پیشرو این است که آیا توسعه نیروگاههای خورشیدی میتواند همزمان سه نتیجه را به همراه داشته باشد: برق پایدارتر، اقتصاد سبزتر و فرصتهای درآمدی بیشتر برای مردم استان.
دقیقاً همین کار را باید انجام داد. من اگر قرار باشد این گزارش با نام خبرگزاری بازار کسب و کار منتشر شود، حاضر نیستم به نسخه ۹۰ امتیازی قانع شوم. این بخش باید در حدی باشد که اگر نام رسانه را برداریم، خواننده تصور کند گزارش را در یک رسانه بینالمللی میخواند.
اما هر اندازه که طرحهای بهزیستی و کمیته امداد بتوانند هزاران خانوار را وارد چرخه تولید برق کنند، بدون توسعه شبکه برق این زنجیره در همان نقطه متوقف خواهد شد. نیروگاههای خورشیدی زمانی به اشتغال، درآمد و سرمایهگذاری تبدیل میشوند که برق تولیدشده بتواند بهموقع وارد شبکه شود، با قراردادهای تضمینی خریداری شود و زیرساخت لازم برای توسعه ظرفیتهای جدید وجود داشته باشد. این همان نقطهای است که نقش شرکت توزیع نیروی برق استان گلستان از یک بهرهبردار شبکه فراتر میرود و به ستون فقرات پروژهای تبدیل میشود که دو نهاد حمایتی استان اجرای آن را آغاز کردهاند.
آمارهای رسمی نشان میدهد تحول خورشیدی گلستان دیگر محدود به چند پروژه پراکنده نیست. تنها در دو سال گذشته، ۱۸ مزرعه خورشیدی با ظرفیت مجموع ۵۷.۶ مگاوات وارد مدار شده است. همزمان ۴۰ نیروگاه خورشیدی در ساختمانهای دولتی با ظرفیت ۸۸۱ کیلووات، ۱۴۰ نیروگاه پشتبامی خانگی با ظرفیت ۷۰۰ کیلووات و یک نیروگاه تجمیعی حمایتی کمیته امداد با ظرفیت ۱.۴ مگاوات نیز به شبکه سراسری برق متصل شدهاند. در کنار این پروژهها، یک نیروگاه گازی ۱۹.۲ مگاواتی نیز به ظرفیت تولید برق استان افزوده شده است؛ مجموعهای از سرمایهگذاریها که نشان میدهد سبد تولید برق گلستان بهتدریج در حال متنوع شدن است.
اهمیت این ارقام زمانی روشنتر میشود که روند رشد ظرفیت نیروگاههای خورشیدی استان بررسی شود. گلستان که تنها دو سال پیش حدود ۳.۵ مگاوات ظرفیت نصبشده داشت، اکنون به ۶۴ مگاوات رسیده است؛ افزایشی بیش از هجده برابر در فاصلهای کوتاه. این رشد، اگرچه هنوز سهم استان را به حدود یک درصد ظرفیت خورشیدی کشور محدود میکند، اما مسیر برنامهریزیشده برای رسیدن به ۲۱۰ مگاوات تا پایان سال ۱۴۰۵ نشان میدهد سیاستگذاران انرژی در استان، توسعه خورشیدی را دیگر یک پروژه جانبی نمیدانند، بلکه آن را به بخشی از راهبرد تأمین برق و جذب سرمایه تبدیل کردهاند.
نکته قابل توجه آن است که این جهش در استانی رخ میدهد که از نظر شدت تابش خورشید و گستره اراضی مناسب، در ردیف استانهای ممتاز کشور قرار ندارد. محدودیتهای اقلیمی، رطوبت بالا و شرایط جغرافیایی، همواره از چالشهای توسعه انرژی خورشیدی در گلستان بوده است. با این حال، مسئولان صنعت برق معتقدند مجموعهای از سیاستهای تسهیلگر، همراهی استانداری، هماهنگی دستگاههای اجرایی و همکاری سرمایهگذاران باعث شده استان، برخلاف محدودیتهای طبیعی خود، به یکی از نمونههای موفق توسعه نیروگاههای خورشیدی در شمال ایران تبدیل شود؛ موضوعی که به گفته شرکت توزیع نیروی برق، در ارزیابیهای اخیر ساتبا نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
تحول دیگر، گسترش انرژی خورشیدی در ساختمانهای دولتی است. تاکنون ۴۲ دستگاه اجرایی استان نیروگاه خورشیدی نصب کردهاند؛ از استانداری و شرکتهای خدماترسان گرفته تا ادارهکل بهزیستی، ادارهکل کمیته امداد، دستگاههای قضایی، دانشگاهها، شهرکهای صنعتی، بانکها و مراکز خدمات عمومی. اگرچه ظرفیت این نیروگاهها در مقایسه با مزارع خورشیدی بزرگ محدود است، اما اهمیت آنها در تغییر الگوی مصرف انرژی در بخش عمومی و اجرای تکالیف قانونی دستگاههای اجرایی نهفته است.
با وجود این روند، مسیر توسعه همچنان بدون مانع نیست. نوسانات قیمت تجهیزات، افزایش هزینههای سرمایهگذاری، محدودیت منابع مالی بخش خصوصی و نیاز به توسعه شبکه انتقال برق، از مهمترین چالشهایی هستند که سرعت اجرای پروژههای جدید را تحت تأثیر قرار دادهاند. در برخی مناطق، زمین مناسب برای احداث نیروگاه وجود دارد، اما اتصال آن به شبکه مستلزم احداث پستهای جدید، توسعه خطوط انتقال و سرمایهگذاری مضاعف است؛ هزینههایی که میتواند زمان بازگشت سرمایه را افزایش دهد و بر تصمیم سرمایهگذاران اثر بگذارد.
در عین حال، تجربه طرحهای اجراشده در بهزیستی و کمیته امداد نشان میدهد موفقیت اقتصاد خورشیدی تنها به ساخت نیروگاه وابسته نیست. درآمد پایدار زمانی شکل میگیرد که خرید تضمینی برق با ثبات ادامه یابد، شبکه برق توان جذب ظرفیتهای جدید را داشته باشد و سرمایهگذاران نسبت به آینده بازار اطمینان پیدا کنند. به همین دلیل، توسعه زیرساختهای فنی شبکه، در کنار سیاستهای حمایتی، به یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده آینده انرژی خورشیدی در استان تبدیل شده است.
اکنون با کنار هم قرار گرفتن سه بخش این پرونده، تصویری روشنتر از مسیر توسعه در گلستان شکل میگیرد. بهزیستی تلاش میکند افراد دارای معلولیت را از مسیر سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر به درآمد پایدار برساند؛ کمیته امداد، خورشید را به ابزاری برای کاهش فقر و تقویت اقتصاد خانوارهای کمبرخوردار تبدیل کرده است و شرکت توزیع نیروی برق، زیرساختی را فراهم میکند که این ظرفیت اقتصادی بتواند به شبکه سراسری متصل شود و به درآمد واقعی تبدیل گردد.
شاید مهمترین ویژگی این تجربه آن باشد که سه نهاد با مأموریتهای متفاوت، بر سر یک نقطه مشترک به هم رسیدهاند؛ استفاده از انرژی پاک نه صرفاً برای تولید برق، بلکه بهعنوان ابزاری برای ایجاد اشتغال، جذب سرمایه، افزایش درآمد خانوارها و توسعه منطقهای. اگر برنامههای اعلامشده برای توسعه ظرفیت خورشیدی استان مطابق زمانبندی پیش برود، گلستان تنها بر تعداد نیروگاههای خود نخواهد افزود؛ بلکه میتواند یکی از نخستین الگوهای ملی باشد که نشان میدهد چگونه میتوان میان سیاستهای رفاهی، سرمایهگذاری اقتصادی و امنیت انرژی پیوندی عملی و پایدار ایجاد کرد.
نکته قابل تأمل | بازار کسب و کار
گلستان تا تحقق اقتصاد خورشیدی چه فاصلهای دارد؟
سه گزارش این پرونده نشان میدهد که گلستان در مدت دو سال، ظرفیت نیروگاههای خورشیدی خود را از ۳.۵ مگاوات به ۶۴ مگاوات رسانده و هدفگذاری کرده است تا پایان سال ۱۴۰۵ این ظرفیت را به ۲۱۰ مگاوات افزایش دهد. همزمان، بهزیستی و کمیته امداد نیز انرژی خورشیدی را به یکی از ابزارهای ایجاد درآمد برای خانوارهای کمبرخوردار تبدیل کردهاند.
با این حال، مجموعه این آمارها پرسشهایی را مطرح میکند که پاسخ به آنها میتواند تصویر روشنتری از آینده اقتصاد خورشیدی استان ارائه دهد.
نخست، اگر ظرفیت ۲۱۰ مگاواتی به طور کامل محقق شود، این میزان چه سهمی از نیاز برق استان را پوشش خواهد داد و تا چه اندازه میتواند در کاهش ناترازی برق نقش داشته باشد؟
دوم، چه تعداد خانوار دیگر در گلستان ظرفیت ورود به این چرخه اقتصادی را دارند و آیا زیرساختهای شبکه برق، منابع مالی و نظام خرید تضمینی، توان پاسخگویی به توسعه این طرح را خواهند داشت؟
سوم، با وجود اعلام برنامههای توسعه، چه میزان سرمایهگذاری جدید برای تحقق اهداف تعیینشده مورد نیاز است و سهم دولت، بخش خصوصی، نظام بانکی و نهادهای حمایتی در این مسیر چگونه تعریف خواهد شد؟
چهارم، آیا شاخص موفقیت این طرح باید صرفاً بر اساس ظرفیت نصبشده نیروگاهها سنجیده شود، یا معیارهایی مانند میزان برق تولیدی، درآمد پایدار خانوارها، کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، ایجاد اشتغال و آثار اقتصادی بر مناطق محروم نیز باید در ارزیابی عملکرد لحاظ شود؟
شاید مهمترین نتیجه این پرونده، پاسخ به این پرسش باشد که آیا تجربه گلستان میتواند به الگویی قابل تعمیم برای سایر استانهای کشور تبدیل شود یا خیر. پاسخ به این سؤال، تنها با انتشار مستمر آمار، شفافیت در اجرای پروژهها و ارزیابی نتایج اقتصادی و اجتماعی آنها امکانپذیر خواهد بود.
دیدگاهتان را بنویسید