طلای سرخ، علیه مهاجرت روستاییان گلستان

بازار کسب و کار- سروس اقتصادی- علی اصغر تیموریان؛ اهالی روستای وامنان به دلیل اصرار بر کشت گندم و جو در زمین‌ها، درآود زیادی نداشتند و یکی پس از دیگری مهاجرت را برای ادامه زندگی و تلاش برای بهبود اوضاع خانواده انتخاب کردند اما یک تصمیم بزرگ، روستاییان را از کاشت گندم و جو منصرف کرد و مهاجران روستا را وادار به فروش خانه و املاک در شهرها و بازگشت به زادگاه پدری خود نمود.

کشت زعفران در وامنان به دلیل صرفه اقتصادی بسیار زیاد و بیشتر از گندم و جو دیگر محصولات سنتی، بیش از گذشته مورد توجه بهره‌برداران قرار گرفته و این گیاه کم‌آب‌بر که از گران‌ترین ادویه‌های ایرانی به شمار می‌رود، نه فقط از طریق محصول نهایی، بلکه با فروش پیاز هم به منبع درآمدی پایدار برای کشاورزان تبدیل شده است.

برداشت گل زعفران در پاییز آغاز می‌شود، اما در دل تابستان نیز زمین‌های زیر کشت این محصول بی‌کار نمی‌مانند. برداشت پیازچه زعفران از باغ‌هایی که بیش از پنج سال از عمرشان می‌گذرد و نیاز به استراحت یکساله دارد، در میانه فصل گرم سال انجام می‌شود و به تنهایی یک مسیر درآمدی دیگر برای کشاورزان ایجاد کرده که تا حدود یک ماه ادامه دارد.

بر اساس اطلاع خبرنگار ایرنا، امسال فروش پیازچه زعفران از کیلویی ۱۵۰ هزار تومان در ابتدای برداشت آغاز شده و به ۲۲۰ هزار تومان نیز خواهد رسید همچنین از هزار متر مربع باغ زعفران با عمر بالای پنج سال و بسته به مراقبت از مزرعه از ۲ تا چهار تن هم می‌توان پیازچه زعفران برداشت کرد.

به گفته فعالان این حوزه، پیازچه‌های تولیدی وامنان به دلیل شرایط خاص خاک و اقلیم منطقه، کیفیت مطلوبی دارند و حتی از نظر بازدهی، نسبت به برخی مناطق مشهور تولید زعفران مانند تربت‌حیدریه، قوچان و فاروج، عملکرد بهتری نشان می‌دهند که یکی از نشانه‌های انی کیفیت، باردهی زودتر نسبت به نمونه‌های مشابه است.

کاشت زعفران هرچند با هزینه‌های اولیه قابل توجهی برای آماده‌سازی زمین، خرید پیاز و دستمزد کارگران همراه است، اما آگاهی کشاورز از قیمت تمام‌شده محصول و ارزش بازار زعفران خشک، این دشواری را به سرمایه‌گذاری‌ امیدبخش تبدیل کرده است.

بر اساس برآوردهای محلی، ایجاد باغ زعفران در سطح هزار متر مربع، به ۳۰۰ کیلوگرم پیازچه نیاز دارد که در صورت رسیدگی مناسب، مقابله با آفات، وجین به‌موقع، آبیاری درست و حفاظت از مزرعه در برابر حیوانات وحشی، از هر هزار متر مربع هم می‌توان تا سه کیلوگرم زعفران خشک برداشت کرد که در مقایسه با کشت‌هایی مانند گندم، جو و عدس، توجیه اقتصادی بسیار بالاتر دارد.

ابتکار یک روستا، الگویی برای منطقه

یکی از اهالی روستای وامنان که پس از بازنشستگی، به روستا بازگشته است، با اشاره به تحول زعفران در وامنان و روستاهای همجوار طی یک دهه اخیر گفت: این اقدام‌، ریشه در ابتکار روحانی روستا دارد که دو دهه پیش با آوردن پیاز زعفران، مسیر تازه‌ای برای کشاورزی این منطقه باز کرد

احمد شاملو افزود: این تجربه نشان داد که ورود یک محصول راهبردی فقط به یک مزرعه محدود نمی‌شود و به شکل‌گیری زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی خواهمد انجامید چرا که در زنجیره کشت این محصول، پس از زعفران، باغ‌های گیلاس، آلبالو، گل محمدی و گیاهان دارویی منطقه هم جان گرفته‌اند و تنوع تولید را افزایش داده‌اند.

وی یادآور شد: زعفران در وامنان توانسته مانع مهاجرت خانوارها شود و حتی زمینه بازگشت ده‌ها خانوار کوچ‌کرده به روستا را فراهم کند که همین بازگشت، نشانه‌ای روشن از احیای اقتصاد محلی است که پیش‌تر بر پایه کشت‌های کم‌بازده شکل گرفته بود، ولی امروز با زعفران و محصولات مکمل، جانی تازه گرفته است.

تعدادی از زعفرانکاران وامنان هم اعتقاد دارند: با وجود همه این موفقیت‌ها، پایداری این مسیر بدون همراهی کارشناسان مجرب ممکن نیست و باغداران منطقه برای تداوم اشتغال، افزایش بهره‌وری، مدیریت آفات، بهبود نگهداری، تامین مالی و بازاریابی محصول، به پشتیبانی تخصصی نیاز دارند و حضور کارشناسان می‌تواند این تجربه موفق را از یک الگوی محلی به مدلی پایدار برای توسعه روستایی تبدیل کند.

مدیر باغبانی جهادکشاورزی گلستان نیز با اشاره به رشد چشمگیر این محصول در گلستان به خبرنگار ایرنا گفت: سطح زیرکشت و تولید زعفران در استان از ۵۷۸ هکتار با تولید ۳.۷ تن در سال ۱۴۰۲ به ۱۵۸۳ هکتار با تولید ۷.۱ تن در سال ۱۴۰۴ رسیده که نشان‌دهنده رشد چندبرابری این محصول در استان است.

نویدرضا فرهانی‌، شهرستان آزادشهر را با ۸۵۰ هکتار سطح زیرکشت، دارای بیشترین وسعت کشت زعفران در استان معرفی کرد و افزود: شرکت تعاونی زعفران‌کاران وامنان نیز با تولید سالانه سه تن زعفران خشک و فرآورده‌هایی مانند عطر و شربت، در جایگاه نخست استان قرار دارد.

مدیر باغبانی جهادکشاورزی گلستان زمان کشت و واکاری پیاز زعفران را از اواخر خرداد تا اوایل مرداد عنوان کرد و گفت: برای هر هکتار حدود ۱۰ تن پیاز زعفران نیاز است و برداشت این محصول نیز بسته به شرایط آب و هوایی از اواخر آبان‌ماه تا اوایل دی‌ماه ادامه دارد.

فرهانی با بیان این‌که زعفران علاوه بر ایجاد درآمد پایدار برای بهره‌برداران، در توسعه اشتغال پایدار و رونق اقتصادی روستاها نقش مهمی دارد، افزود: توسعه هدفمند این محصول، گلستان را به یکی از قطب‌های نوظهور زعفران کشور تبدیل کرده است.

وی همچنین با اشاره به شرایط اقلیمی مناطق کشت زعفران در استان گفت: این محصول به دلیل محدودیت فعالیت آفات و بیماری‌ها، نیاز چندانی به مبارزه شیمیایی ندارد و به عنوان محصولی سالم و نزدیک به ارگانیک در کشور شناخته می‌شود.

رییس جهادکشاورزی گلستان نیز گفت: توسعه زعفران در شهرستان‌های شرق استان از جمله رامیان، آزادشهر، مینودشت و گالیکش در چارچوب الگوی کشت، افزایش بهره‌وری منابع آب و حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالا در دستور کار بخش کشاورزی استان قرار دارد.

ابراهیم هزارجریبی افزود: جهادکشاورزی استان با حمایت از تولیدکنندگان، توسعه آموزش‌های تخصصی، بهبود فرآیندهای تولید و تقویت زنجیره ارزش، مسیر افزایش تولید و ارتقای جایگاه استان در صنعت زعفران کشور را با جدیت دنبال می‌کند.

وی یادآور شد: امسال استان گلستان با سطح زیرکشت هزار و ۵۸۳ هکتاری و تولید سالانه حدود سه تن زعفران، در جایگاه چهارم کشور قرار گرفته و به عنوان قطب نوظهور این محصول ارزشمند، کم‌آب‌بر و صادرات‌محور شناخته می‌شود.