موازی کاری عامل کندی توسعه ریلی در اینچه‌برون/ تجار خسته از بلاتکلیفی
بازار کسب و کار– سرویس اقتصادی: در این منطقه، موضوعاتی مانند توسعه زیرساخت‌های مرزی، تجارت و ترانزیت، سرمایه‌گذاری، مسائل گمرکی، حمل‌ونقل، مدیریت اراضی و توسعه منطقه‌ای هرکدام ممکن است در حوزه مسئولیت چند دستگاه قرار گیرند. در چنین شرایطی، مشخص نبودن دقیق حدود اختیارات یا ضرورت اخذ مجوزهای متعدد می‌تواند فرآیند تصمیم‌گیری را پیچیده کند و از چابکی مدیریت منطقه بکاهد.
از سوی دیگر، تعدد دستگاه‌های متولی در صورتی که با یک سازوکار مشخص برای هماهنگی، تعیین مسئولیت و تصمیم‌گیری مشترک همراه نباشد، ممکن است باعث شود فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران برای پیگیری یک موضوع با چندین مرجع مختلف مواجه شوند. این وضعیت می‌تواند هزینه و زمان اجرای پروژه‌ها را افزایش داده و در برخی موارد موجب تأخیر در بهره‌برداری از ظرفیت‌های اقتصادی منطقه شود.
ضعف لجستیکی و کندی تخلیه بار از واگن‌ها در اینچه‌برون
یکی از چالش‌های مهم در مسیر توسعه ظرفیت‌های تجاری و ترانزیتی اینچه‌برون، ضعف زیرساخت‌های لجستیکی و کندی فرآیند تخلیه و جابه‌جایی بار از واگن‌ها است. با توجه به موقعیت اینچه‌برون به‌عنوان یکی از مسیرهای ارتباطی ریلی ایران با کشورهای آسیای مرکزی، افزایش حجم مبادلات ریلی بدون توسعه هم‌زمان تجهیزات و زیرساخت‌های تخلیه و بارگیری می‌تواند موجب ایجاد گلوگاه در چرخه حمل‌ونقل شود.
رییس کمیسیون صادرات اتاق بازرگانی گرگان در نشست تسهیل تجارت مرزی و بهبود فرایندهای لجستیک اینچه‌برون اظهار کرد: در برخی موارد، محدود بودن تجهیزات مکانیزه، ظرفیت پایین محوطه‌های تخلیه و بارگیری، کمبود امکانات مناسب برای انبارش و همچنین هماهنگ نبودن فرآیندهای عملیاتی میان دستگاه‌های مختلف، می‌تواند زمان توقف واگن‌ها را افزایش دهد. طولانی شدن این زمان، علاوه بر کاهش ظرفیت عملیاتی پایانه، باعث افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و کاهش بهره‌وری ناوگان ریلی می‌شود.
سعید صفوی افزود: از سوی دیگر، عدم تناسب میان ظرفیت ورود واگن‌ها و توان تخلیه بار می‌تواند باعث شکل‌گیری صف واگن‌ها و انباشت بار در پایانه شود. در چنین شرایطی، حتی اگر ظرفیت ریلی و تقاضای تجارت افزایش پیدا کند، ضعف در حلقه تخلیه و انتقال کالا می‌تواند مانع استفاده کامل از ظرفیت‌های موجود شود.
وی ادامه داد: برای رفع این مشکل، توسعه تجهیزات تخلیه و بارگیری، افزایش ظرفیت محوطه‌های عملیاتی و انبارش، استفاده بیشتر از تجهیزات مکانیزه و ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های مرتبط ضروری است. همچنین پایش مستمر زمان توقف واگن‌ها و شناسایی نقاط گلوگاهی در فرآیند تخلیه می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای رفع مشکلات کمک کند.
به گفته صفوی ، در مجموع، افزایش کارآمدی اینچه‌برون تنها به توسعه خطوط ریلی یا افزایش تعداد واگن‌ها وابسته نیست؛ بلکه سرعت و کیفیت عملیات تخلیه، بارگیری، انبارش و انتقال کالا نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در عملکرد این کریدور دارد. رییس کمیسیون توسعه صادرات بیان کرد: رفع این گلوگاه لجستیکی می‌تواند به کاهش زمان توقف واگن‌ها، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و افزایش ظرفیت عملیاتی پایانه اینچه‌برون منجر شود.
خروج واگن‌های خالی از اینچه‌برون؛ چالش بهره‌وری حمل‌ونقل ریلی
صفوی افزود: یکی از مسائل قابل توجه در حوزه حمل‌ونقل ریلی اینچه‌برون، خروج بخشی از واگن‌ها به‌صورت خالی پس از تخلیه بار است. در شرایطی که واگن پس از ورود به کشور، محموله خود را تخلیه می‌کند اما برای مسیر برگشت بار مناسبی در داخل کشور وجود ندارد، واگن بدون بار به سمت کشورهای مبدأ یا سایر مقاصد بازمی‌گردد. تداوم این وضعیت می‌تواند به معنای استفاده نشدن از بخشی از ظرفیت حمل‌ونقل در مسیر برگشت باشد.
موازی کاری عامل کندی توسعه ریلی در اینچه‌برون
وی گفت: این مسئله از منظر اقتصادی اهمیت دارد؛ زیرا در حمل‌ونقل ریلی، هدف صرفاً جابه‌جایی بار در یک مسیر نیست، بلکه ایجاد جریان متوازن بار در هر دو جهت می‌تواند به افزایش بهره‌وری ناوگان کمک کند. حرکت واگن خالی، ظرفیت قابل استفاده‌ای را که می‌توانست برای صادرات یا انتقال کالا از داخل کشور به مقاصد خارجی مورد استفاده قرار گیرد، بلااستفاده می‌گذارد و می‌تواند هزینه‌های عملیاتی و لجستیکی را افزایش دهد.
عدم توازن میان واردات و صادرات ریلی از مسیر اینچه‌برون
در ادامه این نشست نائب رییس اتاق بازرگانی گرگان نیز اظهار کرد: یکی از دلایل شکل‌گیری این وضعیت، عدم توازن میان واردات و صادرات ریلی از مسیر اینچه‌برون است. اگر حجم کالاهای ورودی به کشور به‌مراتب بیشتر از کالاهای صادراتی باشد، طبیعی است که بخشی از واگن‌ها پس از تخلیه، بار برگشتی نداشته باشند. نبود برنامه منسجم برای شناسایی بارهای صادراتی، ضعف در اتصال صاحبان کالا به شرکت‌های ریلی و محدودیت برخی زیرساخت‌های لجستیکی نیز می‌تواند این مشکل را تشدید کند.
اراز جان شمالی بیان کرد: برای کاهش این پدیده، لازم است ظرفیت‌های صادراتی منطقه و استان‌های پیرامونی با ظرفیت واگن‌های ورودی به‌صورت یکپارچه برنامه‌ریزی شود. شناسایی کالاهای مناسب برای صادرات ریلی، ایجاد سامانه یا سازوکار هماهنگ برای تطبیق بارهای ورودی و خروجی، توسعه مراکز لجستیکی و تقویت ارتباط میان صاحبان کالا، شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی و پایانه اینچه‌برون می‌تواند به افزایش بارگیری واگن‌ها در مسیر برگشت کمک کند.
موازی کاری عامل کندی توسعه ریلی در اینچه‌برون
وی بابیان اینکه اتاق پیشنهاداتی را برای توسعه ریلی ارائه داده است، گفت: امروز اینچه‌برون را دیگر نباید یک مرز عادی دید بلکه با توجه به شرایط منطقه و مشکلاتی که در برخی مرزهای آبی و خاکی به وجود آمده، اینچه‌برون می‌تواند بخشی از زیر ساخت تاب‌آوری و امنیت اقتصادی کشور باشد.
شمالی ادامه داد: از اینرو تداوم زنجیره تامین کالای اساسی از جمله غلات ، نهاده‌های دامی، مواد اولیه و کالاهای ضروری باید از مسیرهایی وارد شوند که اگر یک یا چند مسیر اصلی دچار اختلال شد، مسیر جایگزین برای آن تعریف شده باشد. اینچه برون به عنوان یکی از کریدورهای امن و اتصال ریلی به ترکمنستان و از انجا به آسیای مرکزی و چین نقش بسیار مهمی را در شرایط فعلی جنگی در رابطه با صادرات و واردات کالا خواهد داشت.
وی افزود: ضعف در زیر ساخت ها و امکانت تخلیه و بارگیری و ضرورت استفاده ذاز بخش خصوصی از دیگر پیشنهادات اتاق گرگان برای توسعه ریلی اینچه برون است که در این راستا دولت الزاما نیازی نیست که همه زیر ساخت‌ها خود اجرا کند چرا که منابع لازم را ندارد و مشکلات تخلیه، بارگیری و فقدان انبار و سیلو ، کمبود واگن و کانتینر فقط و فقط با مظارکت و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی قابل رفع و اجرا است.
شمالی ادامه داد: تسهیل در عملیات مرزی، برای رفع ماندگاری واگن‌ها و سایر مجوزها ؛ پایداری امنیت غذایی کشور با توسعه ریلی این منطقه ؛ تامین نیروی انسانی به دلیل کمبود نیرو در این منطقه برای سرعت بخشیدن به تخلیه بارو انجام امور اداری از دیگر مواری است که رفع آنها کمک شایانی به توسعه تجاری این منطقه و سرمایه‌گذاری خواهد کرد.
کمبود مجوز حمل و نقل (دور بلاغ)
رییس کمیسیون حمل و نقل اتاق بازرگانی نیز اظهار کرد: در حال حاضر به دلیل افزایش حجم بار به قزاقستان میزان سهمیه دوز بلاغ صادره از سوی این کشور برای کامیون‌های ایرانی کافی نیست لذا تعدد این مجوزها می‌بایست به چند برابر افزایش پیدا کند.
موازی کاری عامل کندی توسعه ریلی در اینچه‌برون
رحمان قره باش افزود: ضعف مدیریتی و استفاده از اختیارت مدیریتی استان برای توسعه این منطقه کاملا مشهود ااست. چرا که در حال حاضر هماهنگی لازم بین مدیران بخش‌های مختلف در مرز اینجه برون وجود ندارد و ضعف مدیریت در برخی بخش‌ها مشهود است و این مساله یکی دیگر از علل کندی عملیات مرزی در اینچه برون است . از طریفی در شرایط عادی کندی مکاتبات اداری شاید قابل تحمل باشد اما در شرایط اضطراری نمی توان برای یک تصمیم عملیاتی چندین روز و ماه منتظر جواب تهران ماند .
وی ادامه داد: با توجه به اختیارتی که با استانداران داده شده در شرایط فعلی بهتر است از این اختیارات در راستای توسعه اقتصادی این منطقه و استان استفاده شود.
قزاقستان واگن فله بر به ما نمیدهد
یکی از وارد کنندگان شمال کشور با انتقاد از اینکه سرمایه‌گذاران این منطقه همچنان بلاتکلیف هستند، اظهار کرد: از سال ۱۳۹۷ تا سال ۱۴۰۲ چه میزان کالای اساسی از مسیر اینچه‌برون وارد کشور شده است؟ اگر دوستان گمرک و راه‌آهن آمار دقیقی در این زمینه دارند، ارائه کنند تا بتوانیم یک تصویر روشن از وضعیت داشته باشیم.
محمد حسن سلیمانی افزود: من آمار دقیق در اختیار ندارم، اما پیش از این، از طریق این مسیر کالاهایی مانند دانه گلرنگ و دانه آفتابگردان وارد می‌شد، در حالی که امروز تقریباً این کالاها دیگر وارد نمی‌شوند. سؤال اینجاست که دلیل این تغییر چیست؟
وی گفت: در مقطعی که جنگ روسیه و اوکراین آغاز شد، به دلیل محدودیت‌های ایجادشده در منطقه دریای سیاه، مسیرهای حمل‌ونقل و بنادر تحت تأثیر قرار گرفتند. در همان دوره، حتی بحث انتقال حجم قابل توجهی از کالا، از جمله حدود یک میلیون تن کود شیمیایی، مطرح بود و بخشی از این ظرفیت می‌توانست از مسیر بنادر و شبکه ریلی کشور جابه‌جا شود.
موازی کاری عامل کندی توسعه ریلی در اینچه‌برون
سلیمانی بیان کرد: اکنون نیز موضوع استفاده از کانتینر مطرح شده که بدون تردید می‌تواند راهکار مناسبی برای توسعه حمل‌ونقل و افزایش انعطاف‌پذیری در جابه‌جایی کالا باشد. اما سؤال اساسی این است که آیا این رویکرد صرفاً یک راهکار مقطعی و متأثر از شرایط فعلی است، یا می‌توانیم آن را به یک الگوی پایدار تبدیل کنیم که حتی پس از پایان جنگ و بازگشت شرایط منطقه به وضعیت عادی نیز ادامه داشته باشد؟
به گفته وی، اگر قرار است اینچه‌برون به یک مسیر پایدار برای واردات، صادرات و ترانزیت کالا تبدیل شود، لازم است از هم‌اکنون برای حفظ و توسعه این ظرفیت‌ها، فارغ از شرایط مقطعی منطقه، برنامه‌ریزی شود.
جایگاه اینچه‌برون در کریدور تجاری کشور
مشاور راهبردی استاندار گلستان نیز اظهار کرد: توسعه و تقویت ارتباطات اقتصادی با کشورهای واقع در مسیر، از جمله چین، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان، می‌تواند زمینه‌ساز تعمیق روابط تجاری، افزایش مبادلات اقتصادی و تقویت نقش گلستان در کریدورهای تجاری و ترانزیتی منطقه باشد. بهره‌گیری از ظرفیت‌های این کشورها، به‌ویژه در حوزه حمل‌ونقل ریلی، ترانزیت، صادرات و واردات، می‌تواند جایگاه اینچه‌برون و استان گلستان را در شبکه تجارت منطقه‌ای بیش از پیش ارتقا دهد.
حمید دنکوب گفت: بخشی‌نگری و ناهماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی می‌تواند روند اجرای برنامه‌ها و طرح‌های توسعه‌ای را با چالش مواجه کند. ازاین‌رو، ضروری است با کنار گذاشتن اختلافات و تقویت تعامل و هماهنگی، دستگاه‌های استانی و ملی در چارچوب یک رویکرد مشترک و هدفمند برای شناسایی و رفع موانع اقدام کنند. ایجاد سازوکار مشخص برای هماهنگی میان دستگاه‌ها و تقسیم روشن مسئولیت‌ها نیز می‌تواند به تسریع فرآیند تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌ها کمک کند.
افزایش استفاده از بنادر شمالی و مسیرهای جایگزین برای جابه‌جایی کالا
مدیرکل ترانزیت گمرک ایران یکی از راهکارهای مهم برای تقویت ظرفیت‌های تجاری و ترانزیتی کشور را افزایش استفاده از بنادر شمالی و توسعه مسیرهای جایگزین برای جابه‌جایی کالا عنوان کرد و گفت: موقعیت جغرافیایی ایران و دسترسی به دریای خزر این امکان را فراهم می‌کند که بخشی از جریان کالا میان ایران و کشورهای آسیای مرکزی، روسیه و قفقاز از مسیرهای شمالی انجام شود و وابستگی به برخی مسیرهای سنتی کاهش یابد.
چنگیز خناری افزود: استفاده مؤثرتر از بنادر شمالی می‌تواند به تنوع‌بخشی به مسیرهای واردات و صادرات، کاهش زمان و هزینه حمل‌ونقل و افزایش انعطاف‌پذیری شبکه لجستیکی کشور کمک کند. در این میان، اتصال مناسب بنادر به شبکه ریلی و جاده‌ای اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا صرف توسعه ظرفیت بندری، بدون ایجاد ارتباط کارآمد با مراکز تولید، مصرف و پایانه‌های مرزی، نمی‌تواند به افزایش قابل توجه جابه‌جایی کالا منجر شود.
وی با اشاره به اولویت تامین کالاهای اساسی و دارو گفت: در دوره پنج‌ماهه مورد اشاره، کالاهای اساسی به ارزش ۷.۴ میلیارد دلار وارد کشور شده که ۷۶ درصد از وزن کل واردات را به خود اختصاص داده است.
موازی کاری عامل کندی توسعه ریلی در اینچه‌برون
خناری ادامه داد: واردات کنجاله سویا از نظر وزن ۱۲۵ درصد و از نظر ارزش ۱۴۴ درصد افزایش یافته است. همچنین در اقلام دارویی و داروهای هورمونی، به‌ترتیب رشد ۲۵۰ و ۲۲۵ درصدی ثبت شده که نشان‌دهنده توجه به تأمین این کالاهاست.
خناری با تاکید بر ضرورت تنوع‌بخشی به مسیرهای حمل کالا افزود: ظرفیت مسیرهایی مانند سرخس، کاسپین و آستارا در دست بررسی و پیگیری است تا با استفاده از حمل‌ونقل ترکیبی ریلی، دریایی و جاده‌ای، وابستگی به مسیرهای محدود کاهش یابد.
وی افزود: در این چارچوب، توسعه زیرساخت‌های بنادر شمالی، افزایش تجهیزات تخلیه و بارگیری، تقویت ناوگان حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای، تسهیل فرآیندهای گمرکی و ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های متولی می‌تواند زمینه استفاده بیشتر از این ظرفیت را فراهم کند. همچنین لازم است مسیرهای شمالی با محورهایی مانند اینچه‌برون و شبکه ریلی کشور به‌صورت یکپارچه دیده شوند تا بنادر، پایانه‌های مرزی و شبکه حمل‌ونقل در قالب یک زنجیره لجستیکی به یکدیگر متصل شوند.
وی افزود: در نهایت، توسعه بنادر شمالی و مسیرهای جایگزین نباید صرفاً به‌عنوان یک راهکار مقطعی در نظر گرفته شود، بلکه می‌تواند بخشی از راهبرد بلندمدت کشور برای تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری و تقویت جایگاه ایران در کریدورهای منطقه‌ای باشد.
عدم پاسخگویی روشن راه آهن
معاون عمرانی و زیرساختی منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی اینچه‌برون در این نشست بین کرد: حدود ۴۵ روز از طرح این موضوع و مکاتبه با راه‌آهن می‌گذرد، اما تاکنون پاسخ روشن و مشخصی در این خصوص دریافت نشده است.
محمد رضا احسن ادامه داد: در صورتی که مفاد توافق صرفاً از سوی منطقه آزاد اجرا شود و تعهدات و مسئولیت‌های طرف مقابل به‌طور کامل مورد توجه قرار نگیرد، ممکن است این موضوع برای منطقه آزاد و فعالان بخش خصوصی مشکلات و تبعاتی ایجاد کند. ازاین‌رو، ضروری است تعهدات طرفین به‌صورت شفاف مشخص شده و اجرای متوازن و کامل توافق مورد پیگیری قرار گیرد.
معاون عمرانی و زیرساختی منطقه آزاد اینچه‌برون اختلاف میان منطقه آزاد و راه‌آهن را مانع قطعی سرمایه‌گذاری ندانست و تاکید کرد: موضوع اصلی، اجرای کامل توافق و مشخص‌شدن سهم و تعهد هر یک از طرف‌هاست.
وی افزود: پیش‌بینی تخفیف ۷۰ درصدی هزینه حمل ریلی برای کالاهایی که از مسیر منطقه آزاد اینچه برون جابه‌جا و در این منطقه ترخیص می‌شوند، افزود: این تخفیف باید در عمل به نفع بخش خصوصی اعمال شود.
بخش مهمی از چالش‌های مرزی با هماهنگی و همراهی دستگاه‌ها قابل حل است
مدیرکل دفتر امور اقتصادی و بهبود فرآیندهای ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز اظهار کرد: بخش قابل توجهی از مشکلات و چالش‌های موجود در مناطق مرزی، صرفاً به کمبود زیرساخت یا منابع مالی محدود نمی‌شود و بخشی از آن به نحوه هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و متولیان امور مرزی بازمی‌گردد. در بسیاری از موارد، با ایجاد تعامل مؤثر و اتخاذ تصمیم‌های مشترک میان دستگاه‌های استانی و ملی، می‌توان بخشی از موانع موجود در مسیر تجارت، ترانزیت و جابه‌جایی کالا را برطرف کرد.
رضا موسی زاده گفت: تعدد دستگاه‌های مسئول در حوزه‌هایی مانند گمرک، راه‌آهن، حمل‌ونقل، مرزبانی و تجارت، ضرورت وجود یک سازوکار منسجم برای هماهنگی را دوچندان می‌کند. نبود هماهنگی یا طولانی شدن فرآیند تصمیم‌گیری می‌تواند موجب افزایش زمان توقف کالا و واگن‌ها، افزایش هزینه فعالان اقتصادی و کاهش بهره‌وری ظرفیت‌های مرزی شود.
موازی کاری عامل کندی توسعه ریلی در اینچه‌برون
وی افزود: ازاین‌رو، لازم است دستگاه‌های مرتبط با مسائل مرزی، ضمن حفظ وظایف و اختیارات قانونی خود، رویکردی مشترک و مسئله‌محور در قبال مشکلات داشته باشند. تشکیل جلسات منظم میان دستگاه‌ها، تعیین مسئول مشخص برای پیگیری مصوبات، شفاف‌سازی وظایف هر دستگاه و ایجاد سازوکار سریع برای حل اختلافات می‌تواند به تسریع روند تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌ها کمک کند.
موسی زاده بیان کرد: در این میان، همراهی دستگاه‌های ملی با مجموعه‌های استانی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. بسیاری از مسائل موجود در مناطق مرزی نیازمند تصمیم‌گیری در سطوح ملی است و حل آنها بدون حمایت و هماهنگی دستگاه‌های مرکزی دشوار خواهد بود. در مقابل، دستگاه‌های استانی نیز می‌توانند با ارائه دقیق مسائل و پیگیری مستمر، زمینه تصمیم‌گیری سریع‌تر در سطح ملی را فراهم کنند.
دیدگاهتان را بنویسید