کالابرگ زیر فشار تورم؛ قدرت خرید مردم در کانون ابهامهای معیشتی
سرویس اقتصادی – بازار کسب‌وکار: امروزه توجه به گیاهان دارویی و فرآورده‌های طبیعی در بسیاری از کشورهای جهان افزایش یافته است. دلیل این موضوع، وجود ترکیبات مؤثر و ارزشمندی همچون آلکالوئیدها، فلاونوئیدها، اسانس‌ها و ترکیبات فنولی در این گیاهان است که ظرفیت بالایی برای استفاده در صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی و همچنین صنایع غذایی دارند.
ایران به دلیل برخورداری از تنوع اقلیمی و وجود بیش از ۸ هزار گونه گیاهی، از ظرفیت قابل توجهی برای توسعه کشت، فرآوری و تجارت گیاهان دارویی برخوردار است. این ظرفیت می‌تواند علاوه بر تأمین بخشی از نیاز صنایع داخلی، زمینه‌ساز افزایش صادرات غیرنفتی، ایجاد اشتغال پایدار و رونق اقتصادی مناطق روستایی باشد.
گیاهان دارویی به‌عنوان یکی از منابع طبیعی ارزشمند کشور، نه‌تنها در تأمین مواد اولیه صنایع مختلف و توسعه محصولات سلامت‌محور نقش دارند، بلکه می‌توانند به بهبود معیشت کشاورزان و افزایش درآمد خانوارهای روستایی نیز کمک کنند. با این حال، چالش‌هایی همچون نبود شناخت و دانش علمی کافی، کمبود آموزش و مهارت‌های تخصصی کشاورزان، ضعف زیرساخت‌های تولید و فرآوری و همچنین محدودیت‌های اقلیمی، از جمله موانع توسعه این بخش به شمار می‌روند.
در این میان، استان گلستان با ظرفیت تولید حدود ۴۰۰ گونه گیاه دارویی، از استعداد قابل توجهی برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های مهم تولید و فرآوری این محصولات در کشور برخوردار است. توسعه این ظرفیت می‌تواند ضمن ایجاد ارزش افزوده برای استان، نقش مؤثری در تقویت اقتصاد خانوارهای روستایی، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و افزایش درآمد کشاورزان ایفا کند.
صنعت گیاهان دارویی همچنین می‌تواند با ایجاد فرصت‌های شغلی در بخش‌های کشت، برداشت، بسته‌بندی، فرآوری و صادرات، به کاهش وابستگی اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی و تنوع‌بخشی به منابع درآمدی اقتصاد ملی کمک کند.
گیاهان دارویی؛ظرفیت مغفول اقتصاد گلستان برای اشتغال‌زایی و توسعه صادرات
با وجود این ظرفیت‌ها، آنچه طی سال‌های گذشته مانع از رشد متناسب اقتصاد گیاهان دارویی در استان گلستان شده، کم‌توجهی به ایجاد و توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری، حمایت ناکافی از کشاورزان برای ورود به عرصه کشت این محصولات و نبود برنامه‌های مؤثر برای تشویق و ترغیب تولیدکنندگان بوده است.
از سوی دیگر، نبود سازوکار مشخص و تضمین‌شده برای خرید محصولات، ضعف در برندسازی و بازاریابی، آگاهی محدود تولیدکنندگان از بازارهای جهانی و فرصت‌های صادراتی و تداوم خام‌فروشی، موجب شده است بخش قابل توجهی از ارزش اقتصادی این محصولات از چرخه تولید استان خارج شود.
به نظر می‌رسد توسعه صنعت گیاهان دارویی در گلستان نیازمند نگاهی زنجیره‌ای و برنامه‌ریزی‌شده است؛ نگاهی که از آموزش و حمایت از کشاورزان و تأمین نهاده‌های مورد نیاز آغاز شود و تا ایجاد صنایع فرآوری، تضمین خرید، بسته‌بندی استاندارد، برندسازی و بازاریابی داخلی و خارجی ادامه یابد.
بدون تردید، اگر مسئولان و متولیان بخش کشاورزی و اقتصادی استان با برنامه‌ای منسجم برای رفع موانع موجود وارد عمل شوند، گیاهان دارویی می‌توانند از یک ظرفیت بالقوه و کمتر مورد توجه قرارگرفته، به یکی از محورهای مهم اشتغال‌زایی، درآمدزایی روستایی و توسعه صادرات غیرنفتی گلستان تبدیل شوند.
گلستان مستعد تبدیل‌شدن به قطب تجارت و صادرات گیاهان دارویی کشور است
رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی گیاهان دارویی کشور با اشاره به ظرفیت برخورداری گلستان از حدود ۴۰۰ گونه گیاه دارویی، این استان را مستعد تبدیل‌شدن به یکی از قطب‌های مهم تولید، تجارت و صادرات گیاهان دارویی کشور دانست و بر ضرورت توسعه صنایع فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش این محصولات تأکید کرد.
محمدباقر رضایی در کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی گرگان با اشاره به ظرفیت‌های کم‌نظیر اقلیمی و گیاهی استان گلستان اظهار کرد: این استان از توانمندی‌های قابل توجهی در حوزه تولید گیاهان دارویی برخوردار است و می‌تواند با برنامه‌ریزی مناسب، به یکی از مراکز مهم تجارت و صادرات این محصولات در کشور تبدیل شود.
وی افزود: گلستان با برخورداری از بیش از یک‌هزار و ۷۰۰ گونه گیاهی که حدود ۴۰۰ گونه آن دارای خواص دارویی هستند، ظرفیت ارزشمندی برای توسعه اقتصادی در این حوزه دارد و باید در کنار طلای سفید و طلای سیاه، جایگاه طلای سبز نیز در اقتصاد استان تثبیت شود.
رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی گیاهان دارویی کشور با اشاره به سابقه حدود ۴۰ ساله فعالیت خود در حوزه گیاهان دارویی گفت: گروه پیشرانان توسعه گیاهان دارویی کشور از سه سال گذشته با هدف پیشبرد برنامه‌های توسعه‌ای این بخش در استان‌های مختلف فعالیت خود را آغاز کرده و گلستان پانزدهمین استانی است که میزبان این گروه شده است.
رضایی با بیان اینکه برنامه‌های توسعه‌ای این گروه بر اساس اسناد بالادستی، نقشه جامع علمی کشور، سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی و به‌ویژه سند الگوی کشت تدوین می‌شود، تصریح کرد: هدف اصلی، ساماندهی و توسعه تمامی حلقه‌های زنجیره ارزش گیاهان دارویی از مرحله تولید و کشت تا فرآوری، تجاری‌سازی و صادرات است.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی گلستان در مسیرهای تجاری همچون جاده ابریشم و راه هخامنشی خاطرنشان کرد: این استان از گذشته جایگاه مهمی در مبادلات تجاری داشته و امروز نیز می‌تواند با تکیه بر ظرفیت‌های طبیعی و تولیدی خود، به یکی از مراکز مهم تجارت گیاهان دارویی تبدیل شود.
رضایی تشکیل شورای سیاست‌گذاری گیاهان دارویی در استان را یکی از الزامات تحقق این اهداف دانست و پیشنهاد کرد: این شورا به ریاست استاندار، دبیری سازمان جهاد کشاورزی و با مشارکت دانشگاه علوم پزشکی، دانشگاه گلستان، دانشکده کشاورزی، سازمان نظام مهندسی، اتاق بازرگانی و بهره‌برداران تشکیل شود.
وی تأکید کرد: هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی، مراکز علمی، بخش خصوصی و بهره‌برداران می‌تواند زمینه رفع موانع توسعه صنعت گیاهان دارویی، تقویت زیرساخت‌های تولید و فرآوری و فراهم‌کردن بستر مناسب برای حضور مؤثرتر محصولات استان در بازارهای داخلی و خارجی را فراهم کند
ضرورت ساماندهی بازار گیاهان دارویی گلستان
عضو انجمن گیاهان دارویی گلستان نیز با اشاره به ظرفیت‌های کم‌نظیر این استان در حوزه تولید و تجارت گیاهان دارویی، بر ضرورت ساماندهی فعالان این بخش، تشکیل تشکل‌های تخصصی، ایجاد پایانه‌های فروش و تدوین نقشه کشت علمی و شناسنامه‌دار تأکید کرد
همتی در نشست تخصصی کمیسیون کشاورزی اظهار کرد: گلستان به دلیل برخورداری از تنوع اقلیمی و پوشش گیاهی غنی، بستر مناسبی برای توسعه صنعت گیاهان دارویی دارد؛ به‌طوری‌که از مجموع گونه‌های گیاهی شناسایی‌شده در استان، ۴۰۷ گونه در گروه گیاهان دارویی قرار می‌گیرند.
وی افزود: بررسی‌ها و گزارش‌های موجود نشان می‌دهد حدود ۴۵ گونه گیاه دارویی در عطاری‌های استان به فروش می‌رسد که این موضوع بیانگر وجود ظرفیت قابل توجه برای توسعه بازار و تجارت این محصولات است.
عضو انجمن گیاهان دارویی گلستان با اشاره به چالش‌های ۱۵ سال گذشته در زمینه عملیاتی نشدن کارگروه گیاهان دارویی استان گفت: یکی از پیشنهادهای مهم برای ساماندهی این حوزه، تشکیل اتحادیه تولیدکنندگان یا انجمن گیاهان دارویی استان است تا فعالان این بخش بتوانند در قالب یک تشکل منسجم، مسائل و مطالبات خود را پیگیری کنند.
گیاهان دارویی؛ظرفیت مغفول اقتصاد گلستان برای اشتغال‌زایی و توسعه صادرات
همتی همچنین ایجاد دو پایانه فروش گیاهان دارویی با مرجعیت علمی را از دیگر اقدامات ضروری دانست و تصریح کرد: بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی می‌تواند زمینه‌ساز تحول در تولید، عرضه و تجارت گیاهان دارویی استان باشد.
وی با بیان اینکه یکی از خروجی‌های مهم این اقدامات باید تدوین نقشه کشت شناسنامه‌دار گیاهان دارویی در گلستان باشد، خاطرنشان کرد: لازم است با انجام مطالعات علمی مشخص شود هر منطقه از استان برای کشت چه نوع گیاه دارویی مناسب است و در کدام مناطق، به دلیل پایین بودن میزان مواد مؤثره گیاه، کشت برخی محصولات توجیه علمی و اقتصادی ندارد
این استاد دانشگاه تأکید کرد: چنین رویکرد علمی و هدفمندی می‌تواند از هدررفت منابع و سرمایه‌های تولیدکنندگان جلوگیری کند و با ارائه اطلاعات دقیق به سرمایه‌گذاران، مسیر فعالیت اقتصادی در این حوزه را روشن‌تر سازد. همچنین اتاق بازرگانی گرگان می‌تواند با اتکا به این اطلاعات، نقش مؤثرتری در هدایت سرمایه‌گذاری و توسعه بازار گیاهان دارویی ایفا کند.
همتی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از وضعیت فعلی صنف عطاری‌ها گفت: متأسفانه عطاری‌ها به جای قرار گرفتن زیرمجموعه نظارتی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی، در ساختار اتاق اصناف قرار دارند و این موضوع نیازمند بررسی و ساماندهی جدی است.
وی با تأکید بر ضرورت ساماندهی ساختار فعالیت عطاری‌ها افزود: ایجاد سازوکار نظارتی و تخصصی مناسب می‌تواند به ارتقای کیفیت عرضه گیاهان دارویی، افزایش اعتماد مصرف‌کنندگان و جلوگیری از عرضه محصولات فاقد استانداردهای لازم کمک کند
تدوین الگوی کشت گیاهان دارویی بر اساس آب، بازار و ظرفیت صنایع تبدیلی
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی گلستان با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه تدوین الگوی کشت، گفت: برنامه‌ریزی برای توسعه کشت گیاهان دارویی نباید صرفاً بر مبنای منابع آبی انجام شود، بلکه باید ظرفیت بازار، صنایع فرآوری و توجیه اقتصادی محصولات نیز در این الگو مورد توجه قرار گیرد.
علی‌اکبر مهقانی در این نشست تخصصی با اشاره به چالش کم‌آبی در استان اظهار کرد: اگرچه اصلاح الگوی کشت از اهمیت بالایی برخوردار است، اما در شرایط فعلی این الگو عمدتاً بر اساس یک شاخص، یعنی منابع آب، سنجیده و ابلاغ می‌شود و به مؤلفه‌های مهمی همچون بازار مصرف و سایر ابعاد اقتصادی توجه کافی صورت نمی‌گیرد
وی افزود: الگویی که صرفاً بر مبنای محدودیت‌های آبی تدوین و ابلاغ شود، نمی‌تواند به یک برنامه اجرایی و اثربخش تبدیل شود؛ از این‌رو لازم است ظرفیت بازار، صنایع وابسته و امکان فروش محصولات نیز در فرآیند برنامه‌ریزی لحاظ شود
معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان با اشاره به زیرساخت‌های موجود در حوزه گیاهان دارویی استان تصریح کرد: در حال حاضر سه کارخانه داروسازی فعال، سه تعاونی فعال در زنجیره ارزش و هفت مرکز فرآوری در گلستان فعالیت دارند که این مجموعه‌ها ظرفیت مناسبی برای توسعه تولید و تکمیل زنجیره ارزش گیاهان دارویی محسوب می‌شوند.
مهقانی با تأکید بر ضرورت فراهم‌کردن بازار مشخص برای محصولات تولیدی گفت: تمامی محصولات گیاهان دارویی باید از بازار هدف و سازوکار خرید مشخص برخوردار باشند و نمی‌توان بدون توجه به نیاز بازار، کشاورزان را به سمت کشت محصولات مختلف هدایت کرد.
وی نسبت به پیامدهای کشت‌های بدون برنامه نیز هشدار داد و افزود: اگر از الگوی کشت علمی و ظرفیت‌های واقعی مناطق فاصله بگیریم، با مشکلاتی مواجه خواهیم شد که در نهایت ناچار به بازگشت و اصلاح مسیر خواهیم بود
وی با اشاره به ظرفیت کشت زعفران در استان خاطرنشان کرد: کشت زعفران در گلستان از توجیه اقتصادی برخوردار است، اما تهیه پیاز زعفران از هر مبدأ و کشت آن در هر قطعه زمین، بدون بررسی شرایط اقلیمی، فنی و اقتصادی، می‌تواند مشکلاتی را برای تولیدکنندگان به همراه داشته باشد.
معاون جهاد کشاورزی گلستان همچنین راه‌اندازی میدان بار تخصصی محصولات گیاهان دارویی را ضروری دانست و پیشنهاد کرد: همان‌گونه که برای محصولات تره‌باری میدان بار تخصصی وجود دارد، باید در استان گلستان نیز زیرساخت مشابهی برای عرضه، تجمیع و ساماندهی بازار گیاهان دارویی ایجاد شود
مهقانی با تأکید بر اینکه توسعه این صنعت تنها به افزایش سطح زیرکشت محدود نمی‌شود، گفت: کیفیت محصولات، میزان عصاره و اسانس و مقدار مواد مؤثره گیاهان دارویی تولیدی باید به‌طور ویژه مورد توجه قرار گیرد تا محصولات استان قابلیت رقابت در بازارهای داخلی و بین‌المللی و دستیابی به استانداردهای جهانی را داشته باشند.
وی بیان کرد: بر اساس الزامات قانونی، محصولات زراعی و باغی باید از مبدأ تولید شناسنامه‌دار شده و کد دوبعدی (QR Code) دریافت کنند.
معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان در پایان از فعالان بخش کشاورزی و بهره‌برداران خواست با همکاری و مشارکت در اجرای طرح شناسه‌دار کردن محصولات کشاورزی، زمینه ارتقای شفافیت، ردیابی محصولات و افزایش اعتماد مصرف‌کنندگان را فراهم کنند
به گفته کارشناسان، پیوند میان الگوی کشت، نیاز بازار، صنایع فرآوری و استانداردهای کیفی می‌تواند از مهم‌ترین پیش‌نیازهای تبدیل ظرفیت گیاهان دارویی گلستان به یک زنجیره اقتصادی پایدار باشد؛ زنجیره‌ای که علاوه بر حمایت از تولیدکنندگان، زمینه افزایش ارزش افزوده و توسعه صادرات محصولات استان را فراهم می‌کند.
به نظر می‌رسد توسعه صنعت گیاهان دارویی در گلستان، علاوه بر افزایش سطح زیرکشت، نیازمند ساماندهی تشکل‌های تولیدی، تقویت زیرساخت‌های بازاررسانی، توسعه ارتباط میان دانشگاه و بخش خصوصی و ایجاد نظام نظارتی و تجاری منسجم است؛ اقداماتی که می‌تواند ظرفیت‌های طبیعی استان را به فرصت‌های واقعی اقتصادی و اشتغال‌زایی تبدیل کند.
دیدگاهتان را بنویسید