×
×

سونامی میدان بهمن در بازار مرغ؛
تولیدکننده و مصرف‌کننده گلستانی قربانی انحصار

  • کد نوشته: 75710
  • ۲۷ آبان ۱۴۰۵
  • ۰
بازار کسب و کار: بازار مرغ کشور در شرایطی با چالش‌های متعدد در حوزه تولید، توزیع و قیمت‌گذاری مواجه است که مرغداران، به‌ویژه تولیدکنندگان استان گلستان به‌عنوان یکی از قطب‌های مهم تولید مرغ کشور، با هزینه‌های سنگین تأمین نهاده‌های دامی، مشکلات نقدینگی، افزایش هزینه‌های تولید و نوسانات غیرقابل پیش‌بینی بازار دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ اما پرسش اساسی اینجاست که سهم واقعی تولیدکننده و مصرف‌کننده از بازار مرغ چقدر است و چه کسانی از فاصله میان قیمت تولید تا قیمت نهایی مصرف سود می‌برند؟
تولیدکننده و مصرف‌کننده گلستانی قربانی انحصار
تبلیغ هدفمند

سرویس اقتصادی – بازار کسب و کار: مساله اصلی در این بین این است که چرا مرغداری که ماه‌ها برای تولید یک محصول سرمایه‌گذاری می‌کند، هزینه نهاده، نیروی انسانی، انرژی، دارو و حمل‌ونقل را می‌پردازد و تمام ریسک‌های تولید را به جان می‌خرد، در زمان عرضه محصول خود باید با شرایطی مواجه شود که لزوماً متناسب با هزینه‌ها و زحماتش نیست؟ از سوی دیگر، چرا مصرف‌کننده باید محصولی را با قیمتی خریداری کند که بخش قابل‌توجهی از اختلاف قیمت آن، نیازمند بررسی و شفاف‌سازی در حلقه‌های مختلف توزیع است؟

واقعیت این است که اگر زنجیره تولید تا مصرف به‌درستی مدیریت نشود و واسطه‌گری غیرضروری و معاملات غیرشفاف بر مسیر عرضه محصول سایه بیندازد، نه تولیدکننده به سود منطقی و پایدار می‌رسد و نه مصرف‌کننده می‌تواند مرغ را با قیمت منصفانه تهیه کند

اکنون این سؤال جدی مطرح است که دلالی و واسطه‌گری غیرضروری در بازار مرغ تا چه زمانی قرار است به زیان تولیدکننده و مصرف‌کننده ادامه پیدا کند؟ چرا باید ارزش افزوده حاصل از زحمات تولیدکنندگان، به‌جای بازگشت به چرخه تولید و کاهش هزینه برای مصرف‌کننده، در حلقه‌های غیرشفاف و بعضاً غیرضروری توزیع متوقف شود؟

ضرورت دارد وزارت جهاد کشاورزی، تشکل‌های تخصصی و دستگاه‌های نظارتی با شفاف‌سازی قیمت‌ها، اصلاح مسیر توزیع و ایجاد امکان عرضه مستقیم و رقابتی، به این وضعیت سامان دهند؛ زیرا بازار مرغ زمانی به تعادل واقعی می‌رسد که هم تولیدکننده از فعالیت خود متضرر نشود و هم مصرف‌کننده هزینه ناکارآمدی احتمالی شبکه توزیع را نپردازد

وز گذشته، جمعی از فعالان و صاحبان صنعت طیور استان گلستان در همایش صنعت طیور استان که با محوریت بهینه‌سازی مصرف انرژی و با حضور معاون پشتیبانی امور دام وزارت جهاد کشاورزی در گرگان برگزار شد، نسبت به وضعیت نامناسب قیمت مرغ و دشوارتر شدن شرایط تولید ابراز نگرانی کردند.

شرکت‌کنندگان در این همایش با اشاره به صرفه اقتصادی نداشتن تولید در شرایط فعلی، کمبود سوخت، قطعی گاز، افزایش قیمت نهاده‌های دامی و رشد روزافزون هزینه‌های تولید، خواستار رسیدگی فوری دولت و مسئولان به مشکلات این صنعت شدند.

همچنین شماری از فعالان صنعت طیور با انتقاد از وضعیت توزیع و واسطه‌گری در بازار مرغ، به‌ویژه نقش میدان بهمن تهران، نسبت به تضییع حقوق تولیدکنندگان و تحمیل هزینه‌های اضافی به مصرف‌کنندگان انتقاد کردند و خواستار اصلاح ساختار بازار، مقابله با دلالی و ایجاد سازوکار شفاف و عادلانه برای عرضه مرغ شدند

فعالان این صنعت تأکید کردند که ادامه شرایط فعلی، علاوه بر تهدید سرمایه‌گذاری و تداوم تولید در واحدهای مرغداری، می‌تواند در آینده امنیت تأمین مرغ و تعادل بازار را نیز با چالش مواجه کند؛ ازاین‌رو انتظار می‌رود مسئولان وزارت جهاد کشاورزی و دستگاه‌های مرتبط، با اتخاذ تصمیمات عملی و فوری، برای رفع موانع تولید و ساماندهی بازار مرغ اقدام کنند

مدیریت بازار مرغ باید به تشکل‌ها و تولیدکنندگان واگذار شود

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی، بر ضرورت اصلاح ساختار توزیع مرغ، توسعه قطعه‌بندی، تقویت تشکل‌های تولیدی و افزایش نقش مستقیم تولیدکنندگان در مدیریت بازار تأکید کرد.

روح‌الله زحمتکش گرگان با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختار تولید و توزیع محصولات طیور اظهار کرد: مدیریت بازار مرغ باید به‌تدریج از ساختارهای سنتی فاصله بگیرد و با تقویت تشکل‌های تخصصی و مشارکت مستقیم تولیدکنندگان، به سمت بازاری منظم، شفاف و متناسب با نیاز مصرف‌کنندگان حرکت کند.

تولیدکننده و مصرف‌کننده گلستانی قربانی انحصار

تولیدکننده و مصرف‌کننده گلستانی قربانی انحصار

وی با اشاره به تغییر الگوی مصرف مرغ در کشور گفت: در ایام نوروز سال ۱۴۰۳ که با ماه مبارک رمضان هم‌زمان شده بود، برنامه‌ریزی برای عرضه روزانه حدود ۹ هزار تن مرغ انجام شده بود؛ در حالی که میزان مصرف فعلی در شرایط کمترین سطح تقاضا، حدود ۶۵۰۰ تن در روز برآورد می‌شود. این اختلاف نشان‌دهنده اهمیت برنامه‌ریزی دقیق و هماهنگ میان تولید و مصرف است.

توسعه قطعه‌بندی مرغ؛ ضرورتی برای اصلاح بازار

زحمتکش یکی از راهکارهای مدیریت بهتر بازار را توسعه قطعه‌بندی مرغ در کشتارگاه‌ها عنوان کرد و افزود: عرضه مرغ به شکل قطعه‌بندی‌شده و بسته‌بندی مناسب می‌تواند متناسب با نیاز خانوار انجام شود و از باقی ماندن محصول در سطح بازار جلوگیری کند.

وی با اشاره به برنامه‌ریزی برای هدایت حداقل ۲۰ درصد بازار به سمت عرضه مرغ قطعه‌بندی‌شده اظهار کرد: اجرای این برنامه از اول دی‌ماه نیازمند فرهنگ‌سازی، همکاری تولیدکنندگان و مشارکت کشتارگاه‌هاست تا محصول با کیفیت بهتر و بسته‌بندی استاندارد در اختیار مصرف‌کننده قرار گیرد.

ضرورت برنامه‌ریزی بلندمدت و جلوگیری از خسارت تولیدکنندگان

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به پیامدهای نبود هماهنگی میان تولید و مصرف گفت: در شهریورماه، با توجه به پیش‌بینی افزایش سفرها و برگزاری مراسم و عروسی‌ها، مصرف روزانه حدود ۸۵۰۰ تن مرغ برآورد شده بود؛ اما کاهش تقاضا در پی ایجاد تردید در میان مصرف‌کنندگان درباره سلامت گوشت مرغ و همچنین افزایش وزن مرغ‌های تولیدی، شرایط بازار را تغییر داد.

وی افزود: زمانی که با ظرفیت جوجه‌ریزی ۱۳۰ میلیون قطعه برنامه‌ریزی می‌شود، افزایش تنها نیم‌کیلوگرم وزن هر قطعه مرغ می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر حجم تولید و عرضه داشته باشد. در صورت نبود برنامه‌ریزی مناسب برای زمان برداشت، این شرایط می‌تواند به زیان تولیدکنندگان منجر شود.

تولیدکننده و مصرف‌کننده گلستانی قربانی انحصار

تولیدکننده و مصرف‌کننده گلستانی قربانی انحصار

زحمتکش با اشاره به صنعتی شدن ساختار تولید طیور تصریح کرد: در شرایطی که برنامه‌ریزی و تکمیل چرخه تولید به زمان طولانی نیاز دارد، نوسانات امروز بازار می‌تواند در ماه‌های آینده نیز آثار خود را نشان دهد. این همان پدیده اثر شلاقی در زنجیره تأمین است که ضرورت برنامه‌ریزی بلندمدت را دوچندان می‌کند.

تشکل‌ها باید از مطالبه‌گری به مسئولیت‌پذیری برسند

وی با تأکید بر نقش تشکل‌های صنفی در مدیریت بازار گفت: کشور از تشکل‌های متعددی در بخش‌های مختلف برخوردار است، اما بخش قابل‌توجهی از فعالیت آنها بیشتر در حوزه مطالبه‌گری متمرکز بوده است. انتظار داریم تشکل‌ها علاوه بر پیگیری مطالبات، مسئولیت اجرایی بیشتری بپذیرند و در تنظیم بازار، مدیریت تولید و حمایت از تولیدکنندگان نقش‌آفرینی کنند.

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی ادامه داد: دولت به‌تنهایی نمی‌تواند تمام مسائل صنعت را با سرعت و شناختی که مورد انتظار تولیدکنندگان است مدیریت کند. تشکل‌های قوی و مسئولیت‌پذیر باید در کنار دولت قرار بگیرند و در موضوعاتی مانند صادرات، عرضه مرغ سرد، توسعه بازار مرغ منجمد و قطعه‌بندی محصولات نقش فعال داشته باشند.

اصلاح ساختار توزیع و بازنگری در نقش میدان بهمن

زحمتکش با اشاره به ضرورت اصلاح ساختار عرضه مرغ اظهار کرد: در یک برنامه زنده تلویزیونی نیز بر ضرورت حرکت به سمت حذف میدان بهمن از ساختار فعلی توزیع و عرضه تأکید کردم و در ادامه با همراهی دبیر انجمن زنجیره مرغ گوشتی کشور موضوع واگذاری مدیریت بازار به تشکل‌ها و فعالان زنجیره تولید مورد بررسی قرار گرفته است.

وی افزود: هدف این است که تولیدکنندگان و تشکل‌های تخصصی، نقش محوری‌تری در مدیریت بازار داشته باشند و صرفاً برای حل مشکلات به حمایت‌های دولت متکی نباشند.

حمایت از تولیدکنندگان در خریدهای حمایتی

معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به نقش شرکت پشتیبانی امور دام در حمایت از تولیدکنندگان گفت: سازوکار خریدهای حمایتی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که تولیدکننده نیز به‌صورت مستقیم از این حمایت‌ها منتفع شود. حمایت صرف از حلقه‌های بعدی زنجیره، مانند خرید لاشه، نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی نیاز تولیدکنندگان مستقل باشد.

وی با تأکید بر ضرورت اصلاح سازوکار خرید مرغ زنده خاطرنشان کرد: تولیدکنندگان مستقل باید امکان دسترسی عادلانه به حمایت‌های دولتی را داشته باشند تا این حمایت‌ها به پشتوانه واقعی تولید تبدیل شود.

امکان واردات مستقیم نهاده توسط تولیدکنندگان فراهم شود

زحمتکش در بخش دیگری از سخنان خود به مشکلات تأمین نهاده‌های دامی اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعات مهم، فراهم کردن امکان مشارکت مستقیم تولیدکنندگان در واردات نهاده است. نباید شرایط به‌گونه‌ای باشد که تولیدکننده برای تأمین نیاز خود کاملاً وابسته به واسطه‌های تجاری باشد و امکان انتخاب کیفیت و تأمین مستقیم نهاده را نداشته باشد.

وی افزود: باید موانع موجود در مسیر واردات مستقیم نهاده توسط تولیدکنندگان بررسی و برای رفع آنها سازوکارهای قانونی و اجرایی مناسبی طراحی شود. نقش دولت در این زمینه باید حمایت و تسهیل‌گری باشد تا تولیدکننده بتواند با استقلال بیشتری فعالیت کند.

صادرات تخم‌مرغ و مرغ با حفظ تعادل بازار داخلی

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی همچنین با تأکید بر اهمیت انضباط در بازار محصولات طیور گفت: اگر تولیدکنندگان و تشکل‌ها بتوانند عرضه و تقاضا را به شکلی مدیریت کنند که هم منافع تولیدکننده حفظ شود و هم مصرف‌کننده متضرر نشود، صدور مجوز صادرات نباید به عاملی برای ایجاد محدودیت در بازار داخلی تبدیل شود.

دستان بسته زنجیره طیور در پرورش نژاد مرغ

دستان بسته زنجیره طیور در پرورش نژاد مرغ

وی تصریح کرد: افزایش ناگهانی قیمت یک محصول در بازه زمانی کوتاه ممکن است دولت را ناگزیر به استفاده از ابزارهایی مانند واردات کند؛ بنابراین، مدیریت صحیح بازار و جلوگیری از نوسانات غیرمنطقی، هم به نفع تولیدکننده و هم به نفع مصرف‌کننده خواهد بود.

زحمتکش در ادامه به موضوع تأمین سبوس اشاره کرد و گفت: تعیین سقف قیمتی مشخص برای سبوس و اعلام آن به اتحادیه مربوطه در دستور کار قرار گرفته است. با توجه به اینکه میزان تقاضا برای این محصول حدود دو برابر عرضه برآورد می‌شود، تشکل‌های مرتبط باید در مدیریت تقاضا و ایجاد نظم در فرآیند توزیع نقش فعال‌تری داشته باشند.

تولیدکننده محور اصلی پایداری صنعت طیور

وی در پایان با قدردانی از تلاش تولیدکنندگان صنعت طیور اظهار کرد: تولیدکنندگان امروز با وجود مشکلات متعدد در تأمین نهاده، نقدینگی و هزینه‌های تولید، همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهند و محصولات مورد نیاز مردم را تأمین می‌کنند.

زحمتکش تأکید کرد: تولیدکننده با وجود تمام دشواری‌ها، خدمتگزار سفره مردم است و سیاست‌گذاری‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که ضمن حفظ قدرت خرید مصرف‌کننده، منافع و پایداری اقتصادی تولیدکننده نیز تأمین شود.

وی خاطرنشان کرد: آینده صنعت طیور کشور به تقویت تشکل‌ها، افزایش مسئولیت‌پذیری تولیدکنندگان، اصلاح ساختار بازار و ایجاد هماهنگی میان دولت، تشکل‌ها، کشتارگاه‌ها و فعالان اقتصادی وابسته است. هدف ما این است که تولیدکنندگان و تشکل‌های تخصصی بتوانند با استقلال و انسجام بیشتر، بخش مهمی از مدیریت و تنظیم بازار را بر عهده بگیرند و دولت نیز نقش حمایتی و تسهیل‌گر خود را ایفا کند.

بازار مرغ در التهاب؛ آیا ورود مرغ منجمد می‌تواند آرامش را به سفره خانوارها بازگرداند؟

به نظر می‌رسد بازار مرغ، چه برای تولیدکنندگان و چه برای مصرف‌کنندگان، همچنان با تلاطم‌ها و نوسانات زیادی روبه‌روست و زمزمه‌های افزایش قیمت این محصول، نگرانی خانوارها را بیش از گذشته افزایش داده است. مرغ به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین اقلام سبد غذایی خانوار، نقش مهمی در تأمین پروتئین مورد نیاز جامعه دارد و هرگونه افزایش قیمت آن، به‌ویژه برای اقشار کم‌درآمد و متوسط، فشار اقتصادی مضاعفی به همراه خواهد داشت.

از سوی دیگر، اگرچه معاون وزیر جهاد کشاورزی از ورود مرغ سرد به بازار با هدف جلوگیری از دلالی و کنترل نوسانات قیمت خبر داده است، اما آنچه در این میان اهمیت دارد، نحوه عرضه، قیمت‌گذاری و میزان دسترسی مصرف‌کنندگان به این محصول است. به نظر می‌رسد عرضه مرغ سرد و بسته‌بندی‌شده، به دلیل هزینه‌های مربوط به بسته‌بندی، نگهداری، حمل‌ونقل و توزیع، ممکن است با قیمتی بالاتر از مرغ گرم به دست مصرف‌کننده برسد؛ موضوعی که در صورت تحقق، نه‌تنها کمکی به کاهش هزینه‌های خانوار نخواهد کرد، بلکه می‌تواند شکاف قیمتی میان انواع مرغ را نیز افزایش دهد.

در واقع، پرسش اساسی این است که آیا ورود مرغ سرد به بازار می‌تواند به کاهش واقعی قیمت‌ها منجر شود یا صرفاً شکل عرضه و توزیع این محصول را تغییر خواهد داد؟ اگر قرار باشد مرغ بسته‌بندی‌شده با قیمت بالاتری عرضه شود و مرغ گرم نیز همچنان تحت تأثیر واسطه‌ها و دلالان قرار داشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت که این سیاست تأثیر ملموسی بر قدرت خرید مردم بگذارد.

از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که مشکل بازار مرغ صرفاً به کمبود عرضه یا شیوه توزیع محدود نمی‌شود. افزایش هزینه نهاده‌های دامی، هزینه‌های تولید، حمل‌ونقل و نگهداری، در کنار ضعف نظارت بر زنجیره تأمین و توزیع، همگی می‌توانند در شکل‌گیری نوسانات قیمتی نقش داشته باشند. بنابراین، هرگونه تصمیم برای ساماندهی بازار باید علاوه بر مدیریت عرضه، به ریشه‌های افزایش هزینه تولید نیز توجه داشته باشد.

نکته مهم دیگر، ضرورت شفافیت در قیمت‌گذاری و نظارت بر عملکرد واسطه‌هاست. تجربه نشان داده است که تزریق محصول به بازار، بدون نظارت دقیق بر شبکه توزیع و مشخص بودن قیمت تمام‌شده و سود منطقی عوامل این زنجیره، لزوماً به کاهش قیمت برای مصرف‌کننده منجر نمی‌شود. چه‌بسا با تغییر شیوه عرضه، زمینه برای شکل‌گیری نوع دیگری از واسطه‌گری و سودجویی فراهم شود.

در چنین شرایطی، انتظار می‌رود وزارت جهاد کشاورزی و دستگاه‌های نظارتی به جای اتکا به راهکارهای مقطعی، برنامه‌ای جامع برای تنظیم بازار مرغ تدوین کنند؛ برنامه‌ای که در آن هم منافع تولیدکننده حفظ شود و هم مصرف‌کننده بتواند این محصول پروتئینی را با قیمتی منطقی و متناسب با قدرت خرید خود تهیه کند.

بی‌تردید، هدف از ورود مرغ سرد به بازار نباید صرفاً افزایش حجم عرضه یا تغییر شکل بسته‌بندی محصول باشد، بلکه معیار اصلی موفقیت این سیاست باید کاهش فشار قیمتی بر خانوارها و ایجاد ثبات پایدار در بازار باشد. چراکه در نهایت، آنچه برای مردم اهمیت دارد، نه نوع بسته‌بندی مرغ و نه وعده‌های مربوط به تنظیم بازار، بلکه قیمت نهایی محصولی است که باید هر روز بر سر سفره خانواده‌ها قرار بگیرد.

نویسنده: مهین نورافروز، روزنامه نگار
منبع: بازار کسب و کار آنلاین

اخبار مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *