گزارش_ بازار کسب وکار_ پریسا مسعودی: مشکل مدیریت پسماند در شمال کشور به‌دلیل چالش‌هایی که درباره دفن و سوزاندن پسماند در این استان‌ها وجود دارد، از حدود ۵۰ سال پیش شروع شده است.
این استان ها به‌دلیل شرایط توپوگرافی خاص، نزدیکی به دریا و وجود رودخانه‌ها و آبخوان‌های زیرزمینی فراوان، امکان دفن زباله به روش مرسوم در سایر شهرهای کشور را ندارند که در نتیجه آن، انباشت کوهی از پسماندها را در بعضی از این استان ها شاهد هستیم.
استان گلستان نیز از این امر مستثنی نیست و سایت‌های زباله این استان، یعنی سایت آزادشهر و آق‌قلا توانایی پذیرش بیشتر پسماند را ندارد و نیاز به ایجاد یک سایت پسماند جدید با رعایت استانداردها در این استان حس میشود.
در حال حاضر در استان گلستان بیش از یکهزار تن زباله به سایت‌های استان منتتقل و بعد از پردازش دفع بهداشتی میشود.
زباله‌های ۱۸ شهر و ۲۵۴ روستای غرب گلستان به وزن ۶۰۰ تُن و زباله‌های ۱۴ شهر و ۳۸۵ روستای شرق گلستان به وزن ۳۰۰ تن به ۲سایت پسماند آق‌قلا و آزادشهر منتقل می‌شوند.
*نگاه اقتصادی به حوزه پسماند جدی گرفته شود
مدیریت پسماند در استان گلستان با چالش‌های متعددی روبه‌رو است، از جمله آلودگی محیط‌زیست و کمبود زیرساخت‌های لازم برای دفن و پردازش زباله.
بسیاری از تعریف‌ها، ضوابط و استانداردهای آئین‌نامه اجرایی قدیمی هستند و پاسخگوی فناوری‌های جدید و حجم تولید پسماند صنعتی فعلی نیستند.
ضروری است پسماندهایی که پتانسیل تبدیل به محصولات جانبی را دارند، حتماً وارد چرخه بازیافت شوند تا ارزش افزوده ایجاد گردد و راهکارهای سنتی جای خود را به روش های نوین بدهند.
باید نگاه اقتصادی به حوزه پسماند جدی گرفته شده و قوانین اجرایی در این زمینه، ضمانت اجرایی قاطعی داشته باشند.
محمود نجفی‌عرب، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران، در دهمین نشست کمیسیون انرژی و محیط زیست اتاق تهران، تحولی در مدیریت پسماندها، به‌ویژه پسماندهای صنعتی، را خواستار شد و با اشاره به قدیمی بودن قانون مدیریت پسماند مصوب سال ۱۳۸۳، بر لزوم بازنگری و اصلاح این قانون تأکید کرد.
* دفن روزانه هزار تن زباله در سایت پسماند اق قلا
استان گلستان به عنوان یکی از سه استان شمالی و هفت استان ساحلی، پایلوت اجرای مدیریت یکپارچه دفن زباله در کشور است و با اجرای این طرح ۵۶ مکان آلوده جمع‌آوری زباله در استان پاک‌سازی شده و تنها دفن زباله در دو شهر آزادشهر و آق‌قلا در راستای مدیریت یکپارچه به‌عنوان سایت جمع‌آوری زباله فعال است.
سایت پسماند آق‌قلا حدود ۱۸ سال است که ایجاد شده و مساحتی حدود ۹۰ هکتار دارد. قسمت اعظم دفع پسماند استان گلستان در منطقه آق قلا انجام می شود
در سال ۱۴۰۰ تنها یک خط پردازش زباله در این سایت وجود داشت که در دولت سیزدهم یک خط جدید با ۴۰ میلیارد تومان راه‌اندازی شد که ظرفیت خط جدید ۲۵۰ تن در روز است.
روزانه حدود هزار تن زباله در این سایت دفن و ۱۰ تن پسماند پزشکی که از خطرناک‌ترین پسماندها هستند در این سایت امحا میشود.
* فروش غیر قانونی پسماند
پسماندهای صنعتی ایران دارای ارزش اقتصادی بالایی هستند؛ از فلزات سنگین و مواد قابل بازیافت گرفته تا پسماندهای قابل استفاده در صنایع دیگر. همین ارزش موجب شکل‌گیری بازارهای غیررسمی و شبکه‌های غیرشفاف شده است.
حدود ۵۰ میلیون تن پسماند صنعتی در کشور تولید اما کمتر از یک میلیون تن از این حجم در سامانه‌های رسمی کشور مدیریت میشود و سرنوشت بخش اعظم این پسماندها همچنان نامعلوم باقی مانده است.
بخش عمده‌ای از پسماند صنعتی به شرکت‌ها و افراد خارج از زنجیره رسمی واگذار میشود، که بدون رعایت استاندارد قانونی اقدام به دفن یا فروش آن می‌کنند
*اجرای ناموفق طرح تفکیک زباله در گلستان
گلستان از جمله استان‌هایی است که مطابق داده‌ها، روزانه حدود هزار تُن زباله در آن تولید میشود اما در بیشتر شهرهای این استان شمالی، تفکیک زباله اجرا نمی‌شود.
برخی افراد بخاطر مشکلات اقتصادی و فرهنگی سطل‌های زباله در معابر و کوچه‌های آزادشهر را هم سرقت کرده و می‌فروشند و این موضوع از معضلات شهری بوده و بر اجرای ناموفق طرح تفکیک زباله در این شهر تاثیر غیرمستقیم داشته است.
به گفته ایرج شفیع پور معاون خدمات شهری شهرداری گنبدکاووس در این شهر روزانه حدود ۱۲۰ تُن زباله تولید میشود که از این میزان ۳۰ تا ۴۰ درصد خشک و قابل بازیافت است.
هر شهروند گنبدی به‌طور متوسط روزانه حدود ۷۵۰ گرم زباله تولید می‌کند که بسیاری از آنان پسماندهای قابل بازیافت خود را تحویل شهرداری نمی‌دهند.
روزانه به طور متوسط ۳۰ تا ۳۵ تُن انواع زباله شهری در ازادشهر و روزانه ۲۲ تن پسماند در شهرستان مبنودشت تولید میشود که این رقم در بهار و تابستان بیشتر از ۲ فصل دیگر است.
برای دستیابی به نتایج پایدار، نیاز است که فرهنگ تفکیک زباله و حفظ محیط‌زیست در بین مردم نهادینه شود و مدیران با هم‌افزایی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، گام‌های بیشتری در جهت بهبود مدیریت پسماند بردارند.
*مدیریت پسماند به روش زباله‌سوزی در گلستان
مدیریت پسماند به روش زباله‌سوزی از بهترین روش‌های متداول کاهش دفع زباله در دنیاست که از مزایای آن می‌توان به تولید انرژی برق، تولید مصالح ساختمانی با استفاده از خاکستر حاصل و درنهایت کاهش آلودگی‌های زیست محیطی علی‌الخصوص آلودگی محیط با شیرابه اشاره کرد.
بررسی‌ها نشان می‌دهد زباله‌های شهری ایران حاوی مواد سوختنی و قابل احتراق مناسبی بوده که می‌تواند به عنوان سوخت در نیروگاه‌های زیست توده مورد استفاده قرار گیرد و پیش‌بینی میشود با ظرفیت ۳۰۰ تن مواد آلی ۴ الی ۵ مگابایت برق در گلستان تولید شود.
*توقف ورود پسماند مازندران به گلستان
در سالهای اخیر ورود پسماند مازندران به گلستان به شکل معضلی در این استان درآمده بود.
حجم زباله‌های حمل شده از استان مازندران به سایت زباله آق قلا منجر به تخریب محیط زیست مسیر انتقال، ایجاد چهره زشت و نامناسب به جهت حمل غیر استاندارد زباله و تجمیع حجم بالای زباله و شیرابه در محل این سایت شده بود.
حدود چند ماه اخیر با با پیگیری های فراوان مردم و‌مسئولین در استان گلستان ورود پسماند مازندران متوقف شد و‌اینک عملا هیچ پسماندی از استان های دیگر به گلستان وارد نمی شود.
*ایجاد سایت چهارم پسماند در گلستان
به گفته مسئولین این حوزه مکان این سایت مشخص شده و تایید محیط زیست هم گرفته شده ولی برخی استعلام ها در حال پیگیری است و به زودی در مورد این سایت اطلاع رسانی خواهد شد.
*تولید روزانه ۴۵تن کمپوست درشت در سایت پسماند اق قلا
در حال حاضر روزانه بالغ بر ۵۰۰ تن پسماند به خطوط پردازش خط پردازش کمپوست سازی استان روانه می شود.
کمپوست‌سازی یکی از مؤثرترین روش‌ها برای مدیریت پسماندهای آلی است و با روش کاهش حجم فیزیکی بیولوژیکی روزانه ۴۵تن کمپوست درشت تولید و ۲۰تن کمپوست نایین و گرانوله در سایت اق قلا تولید می شو.
*اجرای پروژه RDF در گلستان
به گفته مسئولین در سایت پردازش پسماند آق‌قلا، قرار است طرح زیست‌محیطی و تولید انرژی جایگزین شود.
اهداف کلان اجرای این طرح، کاهش محسوس دفن پسماند در استان و جلوگیری از تولید شیرابه، تأمین سوخت جایگزین برای صنایع و کاهش وابستگی به گاز طبیعی، ایجاد ارزش‌افزوده از ریجکت پسماند خشک، حرکت به‌سوی مدیریت پسماند نوین و درآمدزایی عنوان شده است.
این پروژه به‌عنوان یکی از بزرگترین طرح‌های زیربنایی استان در حوزه محیط‌زیست و انرژی نقشی کلیدی در توسعه پایدار و کاهش اثرات زیست‌محیطی ایفا خواهد کرد.
روزانه بیش از ۱۰۰۰ تن زباله در سایت‌های غرب و شرق استان دریافت میشود که پس از فرایندهای کمپوست‌سازی، دفن بهداشتی و بازیافت، به‌صورت بی‌خطر دفع می‌گردد.
خط تولید RDF در سایت آق‌قلا می‌تواند روزانه حدود ۲۰۰ تن RDF تولید کند این ظرفیت بر مبنای حجم ریجکت پسماند در خطوط پردازش فعلی استان تعیین شده و در صورت توسعه طرح تفکیک از مبدأ افزایش آن نیز ممکن است.
*مدیریت اصولی پسماند نیازمند بهره‌گیری از روش‌های نوین است
مهم‌ترین و اساسی‌ترین نیاز هر انسان، برخورداری از محیط زندگی سالم و هوای پاک است. اگر آب و هوای سالم از محیط زندگی انسان گرفته شود، حتی اگر سراسر شهر هم از طلا بگیرند، هیچ فایده‌ای نخواهد داشت و هیچ خدمتی اثرگذار نخواهد بود مگر آنکه اساساً محیط زندگی سالم وجود داشته باشد.
مدیریت اصولی پسماند نیازمند بهره‌گیری از روش‌های نوین و نگاه زیست‌محیطی است و این موضوع باید به‌عنوان یک پیوست زیست‌محیطی در تمامی برنامه‌ها مدنظر قرار گیرد.
تخلیه غیراصولی پسماندها در بسیاری از نقاط کشور موجب آلودگی خاک و منابع آب زیرزمینی شده و افزایش خطرات جدی برای سلامت عمومی از جمله افزایش ریسک سرطان، بیماری‌های تنفسی و تخریب اکوسیستم‌ها را به دنبال دارد. کارشناسان هشدار می‌دهند ادامه وضع موجود می‌تواند آثار جبران‌ناپذیری بر منابع طبیعی و زندگی مردم برجای گذارد.
سایت‌های زباله استان گلستان، توانایی پذیرش بیشتر پسماند را ندارد و نیاز به ایجاد یک سایت پسماند جدید با رعایت استانداردها در این استان حس میشود، همچنین باید نگاه اقتصادی به حوزه پسماند جدی گرفته شود و راهکارهای سنتی جای خود را به روش های نوین بدهند.
